Herkese merhaba, Bu listeleri onceden beridir takip edenlerin hatirlayabilecegi gibi Debian'a eksiksiz Turkce destegi kazandirmak icin bazi girisimlerde bulunmustuk. Once kotu haberler :-) Maalesef universitedeki yogun mesaimden dolayi heyecanla fikirler urettigimiz "yerellestirme" calismalarinda basta `user-tr' projesi olmak uzere kendi payima dusen isleri yurutmek icin yeterli zamani bulamadim. Onun adina konusmak bana dusmez ama benzer durumun Murat Demirten icin de gecerli oldugunu cok iyi biliyorum.
`user-tr' ile ilgili bir dizi taslak betik hazirlamistim. `scaffolding' duzeyinde olan bu betikler her biri ait oldugu kategori icinde tanimli (`/etc/environment', `/etc/X11/XF86Config' gibi) hedef dosyalar uzerinde belirli degisiklikler yapan bir dizi surucu betik ve bunlarin kullandigi sablonlardan (template) ibaretti. Bu tasarimin mimari olarak `xmlto' betigine benzedigini soyleyebilirim. Fakat arada gecen zamanla birlikte artan islerim bu son derece tehlikeli paketi bitirmek icin gerekli zaman ve enerjiden beni yoksun birakti. Sistem genelinde degisiklik yapan (yani `user-wide' olmayan) butun betikler tehlikelidir ve hatta mumkunse boyle cirkin bir yola basvurulmamalidir. Fakat Woody ile yasadigimiz tatsizliklar -o gunlerin sartlari icinde degerlendirildiginde- boyle bir paketi zorunlu kilmisti. Modifiye edilecek global yapilandirma dosyalarinin farkli bicemlerde olmasi, degisikliklerin paket `purge' edildiginde geri alinmasi zorunlulugu tehlike adina sayabilecegim hususlar oluyor. Iyi haberlere gelince... Uzunca bir suredir Debian `unstable'i takip ediyorum. Gelecek kararli surum `Sarge'in su an ki haliyle bile Turkce acisindan cok iyi durumda oldugunu soyleyebilirim. Debian'da Turkce desteginin su anki durumunu ozetlemeden once `su an ki durum' derken neyi kastettigimi acayim once. Dagitim yoneticisi Anthony Towns'in bir duyurusu oldu. Biraz da gelistiricilerin ellerini cabuk tutmasini saglamak gibi cok hakli bir gerekceyle `Sarge'in 2003 Aralik ayina yetistirilmesi hedefini ilan eden bir duyuruydu bu ve yilbasina birkac gun kala bir mucize olmazsa hedefin tutmayacagi asikar :-) Peki, "Sarge ne zaman cikar?" derseniz "hazir oldugunda cikar" demenin otesinde bir cevap vermek icin bazi kritik paketlerin durumuna bakmak lazim gelir. Bu paketler ayni zamanda `su anki durum'u degerlendirirken esas aldigim paketler oluyor: * X server: `testing'deki versiyon 4.2.1. 4.3.0 `experimental' depolarinda. `Sarge'in 4.3.1 ile cikacagini kuvvetle tahmin (veya umut) etmekteyim. 4.2 serisi "X Strike Force"dan gozleyebildigim kadariyla 4.2.0'da pre1v1-pre1v3, 4.2.1'de pre1v1-pre1v2 olarak 5 asamadan gectikten sonra `unstable'a girdi ve su an 4.2.15'de. 4.3.0pre1v5 yeni duyuruldu, buyuk bir aksilik olmazsa cok yakinda `unstable'a girer ve `freeze'ye yetisir. Sonuc olarak X adina su anki durum olarak X 4.3'u kastediyor olacagim. * GNOME 2.4 bir suredir `testing'de, `Sarge'a yetisecegini degerlendiriyorum. * KDE'nin 3.1 olarak `Sarge'da yerini alacagini dusunuyorum. Minor versiyon hakkinda bir yorum yapamayacagim. * Debian'in sorunlu oldugu bir baska onemli alan `xml'. `xml policy' yeterince olgunlasmadan `Sarge'in cikacagini dusunmuyorum. Bilmeyenler icin bilgi vereyim. Bir sure once duyurulan `xml policy' oncesinde butun bu SGML turevli teknolojiler `sgml' ve `xml' ayirimi yapmaksizin `sgml-base' paketiyle yonetiliyordu. Yeni cikan `xml-core' ile isler degisiyor. Fakat bunun oturmasi biraz zaman alacak. Turkce acisindan `su an ki durum'u bu degerlendirmeler isiginda ele alacak olursak: 1) Woody ile gelen X 4.1'de Turkce XKB yerlesimi ve Turkce yerel arasinda sikintilar vardi. Cok sukur Nilgun hanim'in hazirladigi XKB Turkce yerlesimi `experimental' 4.3'de yerini aldi. Bu demek oluyor ki X 4.3'lu `Sarge' ciktiginda Woody'de oldugu gibi bir meselemiz olmayacak. Bununla beraber minor problemler de yok degil. `xterm'un 4.3'u (resmi paketi kastediyorum) Turkce (ve muhtemelen diger bircok yerelle) problemli. En azindan bendeki haliyle xterm altinda Turkce karakter tuslamam mumkun olmadi. `xterm-4.2' bu acidan sorunsuz. UTF-8 desteginin zenginliginden dolayi xterm onemli bir paket. Bu konuda RC (Release Critical) nitelikte bir bug-report planliyorum. `Sarge'da bu problemi yasayacagimizi sanmiyorum. 2) Birkac haftadir makinamda masaustunde GNOME 2.4'u seyrediyorum. Inanilmaz bir estetik ve harikuladelikle karsi karsiyayiz. :-) `xrender' + `freetype' + `fontconfig' + `pango' ile yonetilen `Antialiased - autohintered' yazitipleri `gtk2'nin muhtesem widget'larinda piril piril parliyor. (Bu cumle daha sairane olabilirdi :-) Turkce mevzuu tam tabiriyle `works like a charm'. Hele bir de RedHat'in `bluecurve' temasini kurarsaniz degmeyin keyfinize. (ipucu: `gtk2-engines-wonderland' paketi) Daha onceleri denedigim GNOME 2.2'de de pek bir sorun yoktu. Yani GNOME bu Turkce meselelerini tarihe gomuyor diyebiliriz. Gtk2 ile birlikte gelen koklu degisiklikler font rendering'den encoding'e kadar cok seyi duzeltti ve duzeltmeye de devam edecek. Gtk2 tabanli programlar bir yana, Mozilla'nin Debian paketinde oldugu gibi alt yapida `pango'yu kullanan bircok program da bu degisikliklerden nasibini aldi. Kendi calisma stilim acisindan (ayri bir workspace'de tam ekran yapilmis `xterm + screen') `xterm' sorunu onemliydi, fakat damardan GNOME'cular icin ne gam: `gnome-terminal' ISO kipinde gayet sorunsuz. Tespit edebildigim sorunlar UTF-8 kipinde: locale'yi tr_TR.UTF-8'e alip `gnome-terminal'i calistiriyorsunuz. Tuslar sorunsuz fakat Backspace tusu Allah ne verdiyse siliyor. Ok tuslariyla history uzerinde dolastiginizda da bir yigin sorun var. Bence bu buglar asagida da belirttigim gibi `gnome-terminal'den ziyade `bash' + `readline' ile alakali. Su asamada tespit ettigim diger bir sorun `gaim'. Turkce karakter iceren mesajlar karsi tarafa gitmiyor. Fakat bu problemi GNOME 2.2'de gozledim, 2.4'de deneme firsatim olmadi. KDE/Qt cephesini ise denemedigimden bilmiyorum. Knoppix ile bazi testler yapmayi dusunuyorum. 3) Emektar sanal konsola gelince. Bu alandaki sorunlari Turkce-NASIL'da anlatmistim. (BTW, son degisiklikler isiginda bu belgenin de -en azindan konteks duzeyinde- elden gecirilmesi gerekiyor. Tabii gonul ister ki bu belgeye hic gerek kalmasin ve muzeye kaldiralim :-) Belgede anlatilan sorunlarin bir kismi artik yok. `bash'in yeni versiyonlarinda (`2.05b') `readline' sistem yereline daha saygili. Fakat henuz kesinlestiremedigim bazi buglar var. Mesela Redhat'in sitesinde UTF-8'de bash'le ilgili bir yigin duzeltme gozume carpti (Bug Fix Advisory). [1] Acaba bu patchler Debian'daki `bash'e uygulandi mi? UTF-8'de karsilastigim `gnome-terminal' sorunlariyla benzerlik sergileyen bu buglar bana bir seyi daha gosterdi. Ozellikle klasik Un*x araclari unicode'da cuvalliyor. `readline' pek guzel, fakat yeterince "UTF-8 clean" degil. Klavye eslemlerine gelince. Enteresan bir seyle karsilastim. Fazlamesai'dan sevgili Kivilcim'la Knoppix'deki `Delete' ozurlu Turkce Q klavyeyi konusmustuk ve ben de kendisine patchlenmis bir tr_q-latin5 gondermistim. Kivilcim da sagolsun Klaus Knopper ile goruserek bu eslemi Knoppix'e ekletmisti. Enteresan olan su ki Knoppix'deki degisiklikleri mainstream Debian'a adapte etmekle gorevli oldugu anlasilan bir gelistirici bu degisikligi farkederek `console-data'ya report etmis. [2] Hulasa, artik Debian'in on tanimli Turkce Q klavyesi bu yamalanmis tr_q-latin5 oluyor :-) Tamamen hasbel-kader gelisen bu olaylar -basta ben olmak uzere- Turkce konusunda ne kadar ihmalkar davrandigimizin da ispati. (Kendi adima ozur de diliyorum.) Ote yandan "hic yoktan iyidir" dedigim bu gelismeyi boyle birakmamaliyiz. Diger konsol eslemleri hala problemli. En tuhafi da su `trq'/`tr_q-latin5' ikilisi. Bu duruma artik bir son vermenin zamani geldi. Turkce-NASIL'in eklerindeki butun klavye eslemlerini `console-data'ya report ederek eski eslemleri lagvetmeliyiz diye dusunuyorum. Bir bug-report yazmaya basladim, paketi de hazirliyorum. Nilgun hanimdan ricam mumkunse bana bu konuda yardimci olmasi... 3) Tespit edebildigim diger sorunlari veya gelismeleri de ozetleyeyim: * lyx: Woody versiyonu tamamen yerel ozurluydu. Yeni versiyonlar da mesele yok, fakat paketten cikan Turkce klavye calismiyor. Hic bir ekstra ayar yapmamaniz lazim :-) Bu eslemi paketten cikarmaliyiz. * xine: Yerelle uyumsuz. Calistirmak icin `LC_ALL=C xine-ui' gerekiyor. Raporlanacak. * wine: Woody'deki yerel ozurluydu. (`LC_ALL=C wine' gerekiyordu.) Su an ki halini test etmedim. Unstable'i takip eden gonullu bir arkadas buna bakabilir mi? * irssi-text: Yerel ozurluydu, en son baktigimda sorun gormedim. Bunlarin disinda bircok Gtk tabanli programda kullanilan Gtk versiyonuna gore sorun mevcut veya giderilmis. Hemen hatirladiklarim: * abiword: `pango' sayesinde tertemiz :-) * dillo: Hala gtk1 kullandiklarindan Turkce ozurlu. * ickle: gtk1, copy-paste'de sorun var. Yazacaklarim simdilik bu kadar. Su asamadan sonra `user-tr' adinda bir betigin gerekliligi veya gerekli ise bunun hangi alanla sinirlandirilacagi konusunda henuz net bir fikir olusturmadim. Yerellestirme calismalari kapsamina malum ceviri faaliyetleri disinda nelerin dahil edilebilecegi konusunun da tekrar mutalaa edilmesi gerekiyor. Paketlerde mevcut Turkce bug'larin daha duzenli bir yapilanmayla degerlendirilmesi ve raporlanmasi gibi bir sey geliyor aklima: `Turkish Bugzilla' mesela ;-) Ote yandan buna benzer abartili bir yapilanmanin hic bir dilde varolmadigini da goz onune alirsak bu fikrin cok da gercekci olmadigini kabul edebilirim. `Zamana birak, hepsi duzelir' anlayisi ozgur yazilimda cok da yabana atilacak bir fikir degil. Fakat sunu da unutmayalim ki biz Turk kullanicilar arasindan mesela bir "Tomohiro KUBOTA" yok. [3] Onu bir yana birakalim dogru durust bug raporlayan da yok. Listede Debian `unstable'i takip eden butun arkadaslardan ricam Turkceyle ilgili tespit ettikleri sorunlari buraya raporlamalari. Bu sorunlarin bug olup olmadigini kesinlestirerek ilgili paket icin bug-report hazirlanabilir. `tr_TR.UTF-8' yereli yeterince kullanilmadigindan ozellikle bu alanda cok sorun bulunacagina eminim. Debian Installer'in Turkce cevirisinde Osman Yuksel ve Murat Demirten arkadaslarimiz sayesinde epey bir yol alindi. Islerimin yogunlugundan dolayi cok istememe ragmen kendilerine yardimci olamadim. Bu program aktif gelistirme halinde bulundugundan cevirisinin de surekli guncellenmesi gerekiyor. Ayrica ceviri uzerinde bildigim kadariyla `review' de yapilmadi. Gonullu arkadaslarin Osman Yuksel arkadasimiza bu hususta yardimci olacaklarini umit ederim. Sonuc olarak burada ozetlemeye calistigim bir kac kucuk rotus da gerceklesirse Turkce acisindan bugune kadar cikmis en temiz Debian surumunun bizi bekledigini rahatlikla soyleyebilirim. [1] http://rhn.redhat.com/errata/RHBA-2003-140.html [2] http://bugs.debian.org/201485 [3] http://www.debian.org/doc/manuals/intro-i18n/ -- roktas
