Liburu zaharren artean arakatzen aurkitu dut “Irala. Documentos relativos al
gobernador Domingo Martínez de Irala” (Madrid, 1932), non Valle Lersundik eta
Lafuente Machain ikerleek aztertzen duten XVI. mendean Rio de la Platako
(Argentina) gobernadorea izan zen bergararraren berri.
Beti pentsatu izan dut “Txomin” eta horrelako izenak XIX. mendeko
beserritarren artekoak baino ez zirela baina horra non Martínez de Irala bera
ere “Chomin” izan zen gaztetan eta bere bost anai-arrebak, berriz, Perico,
Chariaco, Chari, Chomen eta Charingo.
Haritik tiratu eta Valle Lersundik frogatu du XVI. mendean “tx”
(ch) hizkia txikigarritzat erabiltzen zela umeen artean, eta bost mende geroago
gurean irauten duten Txanton (Antontxu), Matxin (Martintxo) eta Txatalin
(Katalintxo) orduko lekuko direla oraindik. Orduan, “tx” (ch) hizkia,
amaieran ezezik, hitzen hasieran eta erdian ere erabiltzen zen.
Hasierakoen adibide dira Txandres (Andrestxo), Txango (Juantxo),
Txaria (Maritxo), Txarin (Marinatxo), Txana (Anatxo), Txaxi (Graziatxo),
Txadalen (Madalentxo), Txartin (Martintxo), Txekolas (Nikolastxo) Txelena
(Elenatxo), Txosan (Osanatxo), Txomin (Domingotxo), Txomen (Domenjatxo) etab.
Erdikoen lekuko Antxon (Antontxu), Matxin (Martintxo), Matxalen (Madalentxo)
eta Mitxel (Mikeltxo); eta amaierakoena, berriz, Enekotx, Mariatxo eta Perutxo.
Baita inoiz, birritan, hasieran zein amaieran: Txariako (Maritxutxo) eta
Txaringo (Marinatxutxo).
Segurutik guzti honek ezer gutxi balio du Iker, Malen, Urko eta
Nahia modan dauden garai honetan, baina garbi gera bedi behintzat, Joxemari,
Joxantonio, Maiñaxi eta Mariapitta baino euskal izen zaharragorik ere izan
dela gure artean.
Amatiño
_______________________________________________
Adi gero, mezuak bidaltzeko: [email protected]
http://www.eibar.org/zerrenda
harpidetza eteteko: [EMAIL PROTECTED]
