http://www1.voanews.com/english/news/science-technology/1001-Inventions-and-Muslim-Heritage-84281937.html
1001 Shpikjet dhe Trashëgimia Muslimane
Kafeja, kompjutori dhe makina e pistoneve – a mund të imagjinojmë një botë pa
to? Për shumicën prej nesh këto janë pjesë të ndërlikuara të përditshmërisë
gjatë jetës dhe njohuria që çoi në to u shpikën ose kanë kaluar nëpër botën e
lashtë islame. Kjo është tema e një ekspozite në Muzeun shkencor të Londrës dhe
është shumë larg pikëpamjeve dhe qëndrimeve nga disa se Muslimanët dhe Bota
perëndimore përfaqësojnë një "përplasje të qytetërimeve".
Është bërë pjesë e ndërlikuar e aq shumë kulturave - ai filxhan kafeje - Latte,
kapuçino, ekspres. është "Kaua" - ku në fillim u performua si pije - në
Gadishullin Arabik në Jemenin e sotëm.
Profesor Salim el hassani i Universitetit të Mançesterit shpjegon se si kokrra
kafeje u soll në fakt në Jemen nga Etiopia. "Paj sigurisht, kafeja u shpik në
vitet e hershme të Islamit - një djalë i quajtur Khaled nga Etiopia, një
djalosh i ri cili kujdesej për delet e tij," shton ai.
Deleve dukej se ju pëlqente kokrra. Pra djaloshi mori kokrrën dhe e dërgoi në
Jemen – tregimi vazhdon - dhe pija u zgjerua.
Dhe kanë qenë shumë shpikje tjera ose risi që kaluan nga bota e hershme
muslimane nga shek 7-të tutje. "Një prej tyre është shpikja e universitetit.
Kjo ishte bërë në vitin 850 nga një grua e re e quajtur Fatima el-Firhi në
qytetin e Fez –it në Marok. Universiteti i parë në botë që ne dimë se ka dhënë
diploma apo tituj, "tha ai.
Dhe kjo është tema e kësaj ekspozitë në Muzeun e Shkencave në Londër. Ajo
quhet 1001 shpikjet: trashëgimia muslimane - pak i ngjan si " 1001 netët arabe"
një përrallë e njohur mirë.
Por, ekspozita këtu fokusohet mbi zbulimet shkencore dhe teknologjike dhe
përparimet që ndryshuan botën - nga disa prej universiteteve më të hershme, për
inovacionet në mjekësi, higjienën, pompat dhe rrotat e ujit.
Histori e harruar? Aspak. Pyetni çdo njeri në rrugët e Kajros apo të Damaskut
dhe ata me dëshirë do të ju tregojnë për ditët e lavdishme të Islamit - jo
vetëm pushtimet e tij por edhe risitë e tij kulturore, shkencore dhe
teknologjike. "
Këto përparime erdhën në kulmin e lavdisë së perandorisë Islame kur ishte
përhapur që nga Lindja e Mesme, nëpërmjet Afrikës Veriore në jugun e Spanjës
dhe më gjerë. "Gjatë asaj kohe, e cila ishte rreth 1.000 vjet, kanë qenë
kontribute të mëdha në shkencë dhe teknologji që erdhën tek ne nga një
qytetërim tjetër tek një tjetër qytetërim shumë të rëndësishëm dhe që është
qytetërimi mysliman," tha ai.
Muslimanët kishin përvetësuar diturinë- nga Indianët, Kinezët, grekët,
egjiptianët e lashtë - dhe ia kaluan atë pak si kjo kopje e orës së elefantit
e projektuar nga shpikësi musliman, matematicienti dhe inxhinieri Al Xhazari në
fillim të shekullit 13-të.
Anne Marie Brennan ligjëron biologjinë mjeko-ligjore në Universitetin South
Bank në Londër dhe është e fascinuar nga këto risi. Ora e elefantit me
gjigandin e saj indian dhe dragojtë kinez është e preferuara e saj. "Ora e
elefantit është e mrekullueshme sepse ajo është si një orë e Kombeve të
Bashkuara. Kjo ka të gjitha elementete qytetërimeve të ndryshme dhe unë e
pëlqej si një shkencëtare sepse kjo tregon se shkenca nuk duhet të jetë e
mërzitshme, sterile dhe e thjeshtë, por ajo mund të të jetë dekorative dhe
gjithashtu mund të paguajë nderimin për kulturat që e kan sjellë atë përpara,
"tha ajo.
Dhe pastaj është matematika dhe algjebra. Në përgjithësi sot numrat tonë janë
të njohur si numra Arab , por kjo nuk ishte gjithmonë kështu. "Numrat që ne
kemi sot - 1,2,3,4 - janë quajtur numra Arab, por në fakt arabët në atë kohë i
kan quajtur numra indian," tha ai.
Dhe, numri "0" për shembull - "zefir" në Arabisht - ishte përdorur për herë të
parë nga studiuesit e hershëm arab, si një pjesë integrale e ekuacioneve
matematikore. Dhe kjo është pjesë e gjitha formulave të rëndësishme të zeros
dhe të atyre që ishin vendimtare për zhvillimin e kompjuterëve dhe
teknologjive tjera të reja.
Dhe, sikur kafeja. çfarë do të bënim sot pa to
--
Ju merrni këtë mesazh sepse jeni të anëtarësuar në grupin "Fjala e Bukur" në
Google Groups.
Për të dërguar në këtë grup, dërgo email në [email protected]
Për t'u ç'anëtarësuar nga ky grup, dërgo email në
[email protected]
Për më shumë mundësi, vizito këtë grup në
http://groups.google.com/group/fjalaebukur
