RomiSotFott1 Fr. Jaime Couto ROMI LIPIVIXIM SOT FOTT KHOIM ASA? (Published in Renovacao, Jan. and Feb. 2005 issues) 1.0 Prostavona:
Hanv hanga kitem boroitam tem vad rochpachea monan nikhalos nhoi. Mhojeam Goynkar Bhav-bhoinnank kitem faideachem poddot oxem dista tem hanv sangapak kennach fattim sorcho na. Hanv bhasvijnani (linguist) nhoi. Nhoi mhollear hanv ek itihaskar-i nhoi. Jem hanv kitem sangtam tem mhoje podorchem-i nhoi. 15-16 che piraie thavn jem kitem hanvem hanga-thoim Konknnivixim vachlam ani tacho orth ghetla tench hanv boroitam. Namnechea zannkarancher visvas dhorunuch hanv kitem-i sangtam. Konn-konn boroupeanchim pustokam vo lekh hanvem hatant ghetleant tanchi volleri hanv sokla ditam. 1.1 Purtugezam adli sorospot: Purtugez Goyant ieunche adim hangacho lok Konknni uloitalo. Punn ti borounk vaportale mhonn khatren sangpak kosloch puravo az meren mhaka mellunk na. Moratthi bhaxent dharmik sahitya vachtale ani hixob dovortale mhonn sangpak koslo puravo melltta kai? Ravindrbab Kellekar mhonnttat (Sunaporant Sept 12) tea pormonnem, te mustintlem Moratthi borop-i kaim ek mellona. Mhonnttoch Moratthi-i bhas tonddich axilli ani ti borovpachi poramporach naxilli mhonnum-ia tor! Atam amche kodde kainch, hatamni afoddpa-sarko, dolleamni polloupa-sarko, sakxi-puravo na zait. Osle purave na zalear, neaealoeamni paristhitik govai (circumstantial evidence) manea kortat mu? Tor oslich paristhitik govai amkam mellot kai? Kaim karonnank lagon hat-borop noxtt zaupak xokta. Poilem karonn mhollear boroupi te mustint bhou thodde aslole. Ponnas vorsam fattim Goyant boroupeanchi ttokevari kitli asli kai? Teavelean 400-500 vorsam adim kitli sumar asot tacho odmas korum-ieta. Ti hatboropavoll (manuscripts) zallean, eka borpacheo kitleo-xeo proti asum ietleo? Tea bhair, hem hatborop korpak koslem saman to lok vaportalo tem Devak khobor! Tem xekdde togpachem naxillem. Mons. Dalgadan rochillea Konknni veakoronnachem hatborop tannench Ponnjechea Kendr Gronthaloiak 1917 vorsa bhettoilolem; tem aiz vachpache doxer na! Ek-don xekdde adim chhapillim kaim pustokam polloupakuch mellttat, tim vachpak zainant. Dusrem karonn mhollear, khoim-i uzo laglo zalear kagod-potram tachi poili bolli asta.. Namneche itihaskar sangtat tea pormonnem xemboramni deullam Saxttint (mhollear jezuitanchea rajeant) Purtugezamni laslim (Padre M. J. Gabriel Saldanha História de Goa, Vol.II, pg. 251). Team devllamni kainch borpavoll nasli kai? Dr. Heliodoro J. da Cunha Rivara, ho Purtugez Secretario Geral do Governo hea unchlea uddear aslo, to aplea 1858 uzvaddaillea Ensaio Histórico da Lingua Concani hatunt Purtugez jezuitamni devllam vangddach sorospot-i lasun uddoili mhonn sangta. To kaim atancho boroupi nhoi. Taka poki kanni sangpak ani fottaxi marpak ani aplem lhanponn lipoupak koslem karonn aslem kai? Hench G. A. Grierson sangta. (Linguistic Survey of India, Calcutta, 1905, vol 7, pg.166. Hem hanvem Xennoi Goybabanlea Konknni Bhaxechem Zoit-hache velean ghetlam.) Kal-por amche modem aslo to sorgest jezuit A. Pereira mhonntta: Goyant Purtugez aile ani te kallavoile ani itihasache put zaun, tannim sorospot ani dhorm hanche modhem forok polleunk iotn kelenant devllam ani tantuntlim pustokam ekach fara laslim ani tea kallavoili dhormik sorospot bhongoili (Konknni Xastri Dalgad p. 41). Lasunk zaina tosleam tambeapotttteancher (copper-plates) ani paxanni fatrancher tor baravea xekddeantlim pasun kaim kantoillim borpam Konknnint melllleant tim koxim.? Shravanabelagolla, Hassan, Karnataka, hanga Devanagri lipient, 1116-17 vorsantlem Konknnichem borop mellllam. Tem borop purville Moratthint vo Ardhamagadhint asa oxem poilem kaim kall mhollem. Punn tacher khol obheas kelea uprant, ti Moratthi nhoi punn ti bintodd Konknni mhonn Dr. S. B. Kulkarni (retired Head of the Department of Linguistics, Nagpur University, Maharashtra) sangtat. Toxinch kaim boropam Devnagrintle Konknnint nhoi zalear, Kandvi vo Goym-Kanadi lipient melllleant (Prof. Dr. Olivinho Gomes Old Konkani Language and Literature. Pg 33). Tor Purtugezamni koslench Konknni sahitya lasun uddoilem na ani Konknnik borounchi poromporach nasli mhonnop kitem? Devachem utor? Ani tache ufrattem sangop, Fottaxi? Purtugez mixonaramni Konknnik Lingoa pollida (Noksud Bhas) kiteak mholli kai? Aikopeachea kanank bori lagtali mhonnunuch? Tea bhair te Konknnik Lingoa Canarim ani Kanndik Lingoa Canares mhonnttat tem kitea velean? Dogainchi lipi odik-unnem eksarki axilli mhonnunuch mu? Goyant tea vellar Goykanadi Lipi bhouch choltali. Moratthi porean tech lipien chodd-xe boroitale. Purtugezank Konknni konnem xikoili? Thollaveam pondditaninch mu? Portugalchea Braga Bhouxik Grontholoeant tin hostgronth (codices) samballlole asat. Tanchim panam don ek hozar zatat. Heam hat-borpantleo kannio chodd-xeo Ramayanacher adarloleo asat, donuch Mahabharatantleo. Him borpam team mixionaramni kiteak chhaplim na kai? Tim boropam tannim Konknni xikchea pasot, boroun ghetlolim oxem dista. Itlem tem xrextt sahitik daiz tonddi Konknni bhaxentleanuch tankam mellllem kai? Hem borovn asa te bhaxen ascheak konnem subhagean tankam aple motint asa toxem tonddim sangillem kai vo to subhagi kitem tori borovon axillem tankam vachun sangtalo kai? Purtugezam adim Konknni boroupachi poromporach naxilli zalear! Hea borovpancher khol obheas kela tea zannkaranchea mota pormonnem, tantlim thoddim tori borovn axillim ani tim konnem tori tankam vachun sangillim oxem mhonnonk zata. Tea bhair sangtat te bhaxen, hea kanniancher adharun ani thoim mellttat tim utram ballgun Konknni-Purtugez ani Purtugez-Konknni oxe sobdkox mixionaramni rochle. Tantuntli utravoll polloilear oxem kollun ieta ki Konknni utravoll tennache Purtugez utravolli poros odik asli. Ani tea vellar Purtugez bhaxek 300 vorsanchi tori lekhi porompora asli. Tor eke tonddi bhaxechi utravoll dusre eke lekhi bhaxeche utravolliporos odik asop mhollear kitem? Tea bhair Latim bhaxentlea Kristi dhormachea prarthonancho Konknnint onnkar kortona ekai Europi utrachi goroz poddli na, soglinch Konknnint uplodh aslim. Latim sarkele otiprogot bhaxentleo ekan-ek bhavna ani kolpona ji bhas binchuk uktaunk xokta ti fokot tonddich asli mhonn ami sot mandpachem?
