Mullavem Xikxonn: Konknnintlean Vo Moratthintlean? - - Jose Salvador Fernandes Gõyant sod’deak Xikxonnachem Madeom (Medium of Instruction) khuinchem aschem hea vixoyavelean boroch vad-vivad nirmann zala. Hea vad-vivadan don zome zolmak ghaleat. Ek zomo, mullavem xikxonn avoy bhaxentleanuch – Konknni va Moratti vo her prantik bhasamni - zaunkuch zai mhonnta. Zalear dusro zomo, mullavem xikxonn Inglezintlean-ui aschem mhonnta. Hea borovpantlean, bhurgeachem mullavem xikxonn khuinche bhaxentlean zaunchem tem mhojem mot manddinam, punn mullavea xikxonnachea madeomachea nimitan, don zomeanchem jem vicharanchem zhuz chalu asa tacher utranchea rupan mhojem mon ugtaytam. 1. Mullavea Xikxonnachem madeom avoy bhaxentleanuch asunk zai mhonnpi muttbhor lokancho zomo dusrea zomeacher aple vichar thaptat. 2. “Mullavem xikxonn Inglezintlean-ui aschem” oxem dusro zomo mhonnta, tednam to zomo mullavem xikxonn dusre bhaxen gheunk fokot upay (option) magta; mullavem xikxonn avoy bhaxentlean nakach naka vo apunn tache add asa oxem khuinch mhonnina.
3. Mullavem Xikxonn avoy bhaxentlean vo pradexik bhaxentlean zaunk zai oxem mhonnpi zomo, xevttim tem Konknni va Moratthi bhaxentlean zaunchem tem spoxtt sangina. Karonn? Hea zomeant Konknniche Devnagorivale ani Moratthivale ekttaim aileat. 4. Rajbhas Kaideant Konknniche Devnagori vangdda Romi lipiecho-i aspav zauncho mhunn jitle-i pavtti magnni zalea, title-i pavtti toxi magnni korunk Romivaleank Moratthivaleancho tenko asa oxem Devnagarivaleamni ghorachea pattosar ravun mull-buniyad nasloli bob marlea. Atam, mullavea xikxonnacho proxn uprasla tednam, sot’te fuddeant “xanneponn” cholona mhunn chintun, ani Konknni mullavea xikxonnak apnnak tenko divpi aplo oso lok na tem polleun, teach Devnagorivaleamni Moratthivaleanchea fatti-konneacho tenko ghetla. 5. Mullavem Xikxonn Inglezintlean-ui divpachem option dilem zalear, konnench boll korinastana, avoy-bapuy aplea bhurgeancho fuddar chintun bhurgeank Inglezintlean xikunk ghaltelim; ani tacho vankddo porinnam’ Moratthi poros Konknni xallancher chodd zatolo, ani igorjechea iskolantli Konknni na zatoli hachi Devnagorivaleank kallzantlean bhirant dista. Dekunuch, Inglezintlean-ui mullavem xikxonn divpachea option vicharak tancho virodh. 6. 1990 vorsa poilim, mhonnche Gõyant mullavem xikxonn avoy bhaxentlean zaunche poilim, tem khubuch kall Inglez bhaxentlean aslem. Aiz Inglez madeomantlean mullavea xikxonnak virodh korpi kaim zannamni tednam tea Inglez madeomantlean xikoylam-i hantum dubav na. Zalear, tea kallar mullavea madeomantlea Inglez xikxonnak lagun Gõykar Bharoti sonvskruti ani bhaxe koddchean pois vetat oxem konnakuch, kednach kiteak disunk na? Atanch kiteak dista? 7. Bhas, sonvskruti ani apli osmitay samballunk Gõyant mullavea xikxonnachem madeom avoy bhaxentlean aschem zalear, tem khuinche avoy bhaxentlean aschem? Konknni vo Moratthi? Kiteak Gõychea Rajbhas Kaideant Devnagori lipientle Konknni vangdda, ani itlo Moratthik-ui zago dilolo asa. 8. Bhas, sonvskruti ani apli osmitay samballunk bhurgeachem mullavem xikxonn avoy bhaxetleanuch kiteak asunk zai? Xikxonna bhair avoy bhaxentlean karyavolli-karyakrom’ spordha, adi ghoddoun haddun apli bhas ani sonvskruti samballunk zaina? 9. Ek zomo, mullavem xikxonn avoy bhaxentleanuch asunk zai mhonnta. Zalear, dusro zomo mullavem xikxonn Inglezintlean-ui aschem mhonnta. Hantuntlean, mullavea xikxonnache pod’dotint aslole chukicho dhunvor-ui disun yeta. 10.Mullavem xikxonn avoy bhaxentleanuch asunk zai mhonnpi zomeantle lok, khobram-potrancher jim borovpam kortat, tantum mullavea xikxonnacho mud’do soddun, amdar-montreancher va herancher khasgi arop-akromonn korun, lagu zavpi vixoyacher apunn chintpant dubllo vo osokt zala mhunn dakoll kortat. 11.Sorkarachea xikxonnik dhoronnacher adarun mullavea xikxonnachea madeomacho mud’do, poilea zomeacho lok oxe ritin sangtat – “(f) medium of instructions shall, as far as practicable, be in child’s mother tongue.” Heach mud’deacho te oxe ritin orth sangtat – “ Tea kolomant ‘SHALL’ hem utor vapuddlam. Mhonnche, kaideache nodrentlean tem ‘MANDATORY’ – mhonnche bondonkarok (bondonachem) asa. Punn teach kolomant as far as practicable oxem mhonnlam tache vixim, fattlea 20 vorsanchea kallant Konknni madeomantlean kel’lem mullavem xikxonn kitlem practicable zalam te vixim te kainch sangonant. 12.“Konknni bhas pott bhorpak xokona oxem eklo tiatristuch zor mhonnpak laglo zalear tim poddmurponnam zalim. Inglixichea koslea adara bogor tiatrist Konknnintlean tiatr korta, kantaram rochta. Tancher jiyeta. Aplea kuttumbak posta,” oxem poilea zomeachem mhonn’nnem asa. Punn tiatrist tiatr ani kantaram borounk iskolachea bankar bosun xikunk nant, ani to Gõykaranchea rogtantuch Konknni asa mhonnpacho puravo mhunn te visortat. Torui, tanchem tem khorem mhunn dhorun cholot zalear, mullavea xikxonnachem madeom Konknniche Romi lipientlean-ui aschem he kolponechi tankam jirvonn zatoli? 13.Poilea zomeantle Konknniche Devnagori lok mullavem xikxonn avoy bhaxentleanuch zaunch oxem mhonntat tednam tem Romi lipientlean-ui divpachi goroz nibel goroz asa. Na zalear, igorzantlea iskolantli Konknni somptoli, ani xevttim fokot iskolacheo von’tti urtoleo. 14.Sod’deache poristhitecho addavo gheun, mullavea xikxonnachem madeom inglezintlean-ui aschem mhunn kaido kaddum va naka, xevttim Gõyantlim bhurgim aplem mullavem xikxonn inglez madeomantleanuch ghetolim. Ani to dis pois na.
