*Dr. Noyan UMRUK : DİRENME HAKKI …*
* Dr. Noyan UMRUK : DİRENME HAKKI … <#mozTocId435167>
o Orta Çağda Direnme Hakkı... <#mozTocId303740>
o Modern ve Yakın Çağ’da Direnme Hakkı… <#mozTocId356362>
o İslam hukukuna göre ise… <#mozTocId901716>
o Ya Anayasalarımızda… <#mozTocId662691>
Baskıya karşı direnme, her tür mahlukatın doğasında mevcut tepkisel bir
davranış biçimi… Çok köşeye sıkıştırıldığında, kedinin üstünüze
sıçraması gibi bir şey…
İnsan denilen akıllı mahlukat da yerleşikleşmesiyle birlikte bu tür
tepkiler göstermiş… Örneğin; Spartaküs M.Ö.73’de kendisi gibi kölelerden
oluşan ordusu ile Roma’yı yenerek, direnişinin eşitlikçi ve özgürlükçü
karakteriyle tarihte yerini almıştı…
*Orta Çağda Direnme Hakkı...*
Platon ve Çiçero ile ilk çağlardan orta çağa uzanan doğal hukuk
anlayışı, doğuştan kazanılan haklar varsayımına dayanır. Bu anlayışa
göre, devlet ancak bu hakları tanır ve güvenlik içinde kullanılmasını
sağlar. Aksi takdirde, tarih direnme hakkının kullanılmasının örnekleri
ile doludur.
Orta Çağ’da İngiltere’de de Kıta Avrupası’nda da direnme hakkı gündemde
idi. Bu dönemde konuyu sistematik şekilde ele alan Aquino’lu Thomas’a
göre, halk, iktidarı zorbalıkla ele geçiren ya da meşru olmakla birlikte
sonradan zulüm yoluna sapan hükümdara karşı ayaklanmak hakkına sahipti.
Direnme hakkının pozitif hukuktaki ilk izleri, Magna Carta Libertatum’da
(Büyük Özgürlük Beratı, 1215-md.52) bir biçimde görülmüştü; bağlılığın
güvencesini oluşturan hükme göre, Kral John’un berata uymaması halinde
25 barondan oluşan kurul, krala savaş açabilecekti.
*Modern ve Yakın Çağ’da Direnme Hakkı… *
XVIII. yüzyılda direnme hakkı, Amerikan Bağımsızlık Bildirisi’nde
*“yönetenler, bireylerin yaşam, özgürlük ve mutluluğa erişmek gibi
doğal, devredilmez haklarını sağlamak içindir; halk bu amaçtan sapan
yönetimi değiştirmek ve devirmek hakkına sahiptir.”* biçiminde yer
almış; böylece pozitif hukuk metinlerine açıkça girmeye başlamıştı.
Direnme hakkı, en geniş ifadesini Fransız Devrimi metinlerinde buldu:
*“Her siyasal kuruluşun amacı insanın zamanaşımına uğramayan doğal
haklarının korunmasıdır. Bu doğal haklar, özgürlük, mülkiyet, güvenlik
ve baskıya karşı direnme hakkıdır”* (md. 2).
18. yüzyılda çağdaş direnme hakkının baş savunucusu olan Locke, halkın
direnme hakkını, toplumsal sözleşmenin(anayasaların) tabii ve mantıki
sonucu olarak görür.
19. yüzyılda önemini iyice yitiren doğal hukuk anlayışının yerini alan
pozitivist hukuk anlayışının yol açtığı direnme hakkının hukuki mi yoksa
siyasi bir hak olduğu tartışmasının vardığı konsensus: Hakkın her iki
halde de meşru olduğu…
Baskıya karşı direnme hakkı, 1791, 1793 ve 1795 Fransız Anayasalarının
başlangıç bölümlerinde yer aldı. Daha sonra da devrimden etkilenen XIX.
ve XX. yüzyıl Avrupa anayasalarında klasik bir hak ve özgürlüğe dönüştü.
BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin başlangıç kısmında; *“İnsanın
zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için
insan hakları hukuk rejimi ile korunmalıdır”* denilerek insan haklarının
hukuksal normlarla korunmaması, halkın direnme hakkı kullanmasının haklı
nedeni kabul edildi.
*İslam hukukuna göre ise… *
İslam kamu hukukuna göre, devlete itaatin mutlak olmayıp şartlara bağlı
olması temel bir ilkedir. Kamu otoritesinin sınırları *“Dünyevi”* ve
*“Uhrevi”* diye ikiye ayrılır. Dünyevi sınırlar; yöneticilerin ehliyetli
olması, devletin istişare ile yönetilmesi, devlet başkanı da olsa
hakları ihlal eden kişinin tazminat ödemek zorunluluğu, kamu
otoritesinin adaletli olması…, Aksi takdirde nasıl direnileceğini Hz.
Ebubekir *“O’nun hukukuna itaat ettiğimde bana itaat edin; isyan
ettiğimde bana itaat borcunuz yoktur”* şeklinde tanımlamış. Düşünce ve
direnme hakkının önderi olan Ebu Hanife ise direnme için üç şart koşmuş:
Zalim devlet başkanını ikame edecek adil bir adayın bulunması; başarı
şansı ve kamu yararı…
*Ya Anayasalarımızda…*
Direnme hakkı, siyasal sistemimize,1808’de merkezle ayan temsilcileri
arasında imzalanan *“Sened-i İttifak”*la girdi. Buna göre, padişah adına
sadrazam buyruğunun yasaya aykırılığı halinde ayanın oybirliği ile
direnme hakkı doğmakta idi.
Direnme hakkı Atatürk’ün Gençliği Hitabesi ve Bursa Nutkunda da çok net
biçimde yer aldı.
Bu hak, ilk kez açıkça 1961 Anayasası ile hukukumuza girdi; bu
anayasanın başlangıç bölümünde ; *“Meşruiyetini kaybetmiş bir iktidara
karşı ulusun direnme hakkını kullandığı…”* vurgulandı.
1982 Anayasası ise başlangıç bölümü ile kendini *“… demokrasiye aşık
Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine emanet ve tevdi”* ederek bu
hakka değinmiş oldu.
Daha ilginci Anayasa Mahkememiz, Sosyalist Parti programındaki *“Parti,
haksızlık ve baskılara karşı emekçilere birey olarak ve birlikte direnme
hakkı tanır, direnenler korunur”* biçimindeki tümceyi Anayasa’ya aykırı
görmedi ve kapatma nedeni saymadı…
AYDINLIK G.; 08.02.2015
------------------------------------------------------------------------
a45UyF587661-150208121704 Oraj Poyraz [email protected]
2015/02/08 13:40 54 25 5 GOOGLEGROUPS [email protected]
Yerinde soz soyleyen,ozur dilemek zorunda kalmaz.
Fatih sultan mehmet
Ankara dakiler Kars i almislar.
Demek ki islemedigimiz bir hata kalmisti.
Ermenistan a taarruz ile onu da tamamladik...
Ankara yarani nihayet meramlarina erdiler.
Ermenistan a yuruduler.
Kars i isgal ettiler.
Yazar ve Nazir Ali Kemal - 11.11.1920
Ayrica Amerikada ki medya ve basin organlarini pek ciddiye almam.
Onlari dinlemem.
Onlara gercekten inanmiyorum.
Sunu da soylemeliyim,sari kurdelalar ve amerikan bayraklari beni aglatmaz.
George Carlin
Grup eposta komutlari ve adresleri :
Gruba mesaj gondermek icin : [email protected]
Gruba uye olmak icin : [email protected]
Gruptan ayrilmak icin : [email protected]
Grup kurucusuna yazmak icin : [email protected]
Grup Sayfamiz : http://groups.yahoo.com/group/Ozgur_Gundem/
Arzu ederseniz bloguma da goz atabilirsiniz :
http://orajpoyraz.blogspot.com/
--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups
"Gugukluhayat" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email
to [email protected].
To post to this group, send email to [email protected].
Visit this group at http://groups.google.com/group/gugukluhayat.
For more options, visit https://groups.google.com/d/optout.
