Hodíe es li anniversarie del nascentie de Alphonse Matejka, nascet in
1902-01-09.

In Cosmoglotta B 11 (1937-06), Ilmari Federn dedicat le li sequent
articul, pos su adhesion a Occidental:

____

Ti eminent Idist, quel just ha definitivmen transit a Occidental, deve
esser regardat, quam on regarda un activ politico, avan li dinamic funde
de su partí, continui, penosimen opresset schismatic luctas inter li
divers ales e nuancies.

In 1928, acri polemicas inter reformistes e conservatores dat acut
expression al cronic schisma in Ido. Ahlberg in Stockholm, li
reformistic redactor de «Mondo» e secretario del «Uniono por la Linguo
Internaciona», fat li unesim passus secessionistic, queles plu tard vat
ducter le a Novial; e Noetzli in Zürich, li conservativ redactor de
«Ido», creat li contra-union «Uniono Idista».

Tande aparit sur li scene li triumviratu de Paris: Mauney, Matejka,
Papillon, queles, sub continui ataccas del extremistes de ambi láteres,
successat reconciliar li elementes moderat, reorganisar li form ancian
del «Uniono por la Linguo Internaciona» e refundar li ancian revúe
«Progreso» quel hat cessat aparir in li guerre mundal. Matejka devenit
secretario del union e chef-redactor del revúe. Til tande conosset
solmen al strett circul de amicos, il subitmen havet in manus li du max
responsabil functiones del Ido-movement. Il ne deceptet li confidentie
posit in le: durant su function il ha fat un enorm labor administrativ,
publicat excellent belletristic traductiones e multissim contributiones
linguistic. «Progreso» refundat es plen de su labor; it vell esser van
pena citar ci. In ultra il havet ampli corespondenties plen de san rason
e diplomatic conciliantie.

Occidental hat aparit sur li camp e disputat con success a Ido li
championatu de lingual perfection. Un númere de progressistic Idistes
hat transit bentost. Li conservatores preferet in comensa tacer e luder
li struce. In fine to ne suficet e ili provat exorciser li diábol. Lor
maniere de polemica es conosset al letores de «Cosmoglotta», e anc li
nociv resultates de tal polemica por li reputation del Ido-movement e li
númere de su adherentes.

Presc unic Matejka defendet li lingue, a quel il servit, per li
brilliant espade del cavaliero. Sub li bellsonant pseudonim «Franko
Veramido» (quel posse interpretar se circa: «ti quel ama francmen dir li
veritá») e sub su propri nómine il publicat seriosi criticas pri
Occidental, queles dat dur labor al plumes respondent.

Si li ortodox Idistes credet trovar in Matejka un confederat, ili ha
miscomprendet ti polemicas. Matejka nequande esset un fanatico del
ideologie, ni nequande efortiat defender coses índefensibil. Just to dat
fortie a su argumentes; e su criticas ne esset directet tam contra li
principies e li form del lingue Occidental, quam contra exagerat formes
de propaganda -- e pri ti punctu probabilmen ni un sol propagandist es
pur de peccas. Matejka ne oposit a Occidental li Ido in su form present,
ma ti lingue quel on vell, secun su opinion, posser far ex Ido. E to es
un lingue, quam li fideles del classic Ido vole per omni medies impedir
intrar in existentie.

Pri ti «lingue quel on vell posser far ex Ido» il havet plu minu definit
conceptiones. Nam poc a poc, malgré su rol quam conciliator mediant
inter li partises, il inclinat al partise progressiv. Ne a ti savagi e
utopic reformardes queles permisset al ortodoxes ornar se per li glorie
esser defensores del classic Ido. Ma in private, s-u cordie apartenet a
ti progressistic gruppe quel per moderat e reflectet reformes tendet a
aproximar Ido a Occidental e Novial. Su ultim linguistic contributiones
in «Progreso» clarmen monstra to.

Ti gruppe provat realisar su desires. Li secretario del Academie
redactet radical administrativ preparationes por executer per fortie li
linguistic reformes queles il considerat necessi, e Matejka publicat les
in «Progreso». To reinflammat li schisma ardent sub cindre. Un oposition
cristallisat se in quel yo bona fide ludet un rol quel yo hodie regreta.
Li schisma ne devenit publicmen conosset extra li _Idistaro_, e it ne es
mi tache dar detallies pri un idistic afere intern e finit. Noi, li
oposition, havet rason de formal vis-punctus; tro tard yo comprendet que
Matejka e li altres havet rason in li fines ideal e esset plu sagaci e
prevident quam mi consiliatores. Li afere finit per un transaction e
plebiscite, e li oposition obtenet abolition del administrativ reformes
combattet e introduction de altri administrativ reformes desirat de it
self. Li factes es leibil in «Progreso» 1932/33. Ma, pro formalitás, Ido
perdit li chance reobtener un bon plazzament in li combatte pri
perfection lingual.

Matejka obliviat li conflictes e devenit un comprensiv e fidel amico al
ex-opositor. Supercharge per labor debilisat su sanitá, maladie fortiat
le renunciar a su functiones. Li electiones del U.L.I. in 1934 posit
representantes del classic Ido in li plazzas vacant.

Matejka nequande esset un «reyent», ma, quam omni ver mundlinguist, un
«servitor» de su idé e movement. Il ha servit fidelmen, fidel in li
nobil sense del parol, nam su fidelitá ne consistet in steril adoration
de dogmas o libres, ma in abnegant execution del responsabil labor por
un movement, ancor quande su inteligentie e experientie ja hat
comprendet que li actual ideologie de ti movement esset un scolastic
utopie. In fine il videt, que li idealic lingue, esperat, trans li real
labor omnidial, in li fine del aspirat linguistic evolution de Ido, es
sub li present conservativ regime de Ido plu lontan quam jamá.
Interlinguistic studies hat dat le un fundat conossentie de Occidental,
quel modificat poc a poc su opiniones. In corespondenties con
Occidentalistes il monstrat un astonant elegantie in practic aplication
de Occidental.

Noi saluta in nor ranges li ínfatigabil laborator por li idé, li honest
e brilliant polemic sportmann, quel, pos har se battet por li colores de
su club con fortie, elegantie, e fairness, prende li manu del
ex-adversario quam amico.

____

-- 
Marcos Cruz
http://alinome.net


-- 
ne.alinome.net

-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-
Groups.io Links: You receive all messages sent to this group.

View/Reply Online (#70): https://groups.io/g/interlingue/message/70
Mute This Topic: https://groups.io/mt/69577241/21656
Group Owner: [email protected]
Unsubscribe: https://groups.io/g/interlingue/leave/5161842/2010256328/xyzzy  
[[email protected]]
-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-

Reply via email to