(((((((((((((((((((((((( موی خودم است! ))))))))))))))))))))))))
November 02, 2008
------------------------------------------------------------------------
Link: http://www.iranpressnews.com/source/048639.htm
<b>تا چند سال پیش، تصورپذیر نبود که عکس زنان را با چهره در روزنامه منتشر کنند.
اگر «تایمز مالی» عکسی درباره نمایش موزیکال «کاباره» منتشر می‌کرد، سانسورچیان
دست و پای رقصندگان را در تمامی نسخه‌های آن سیاه می‌کردند. امروز اما نخستین زنان
مجری در تلویزیون عربستان چهره نشان می‌دهند. یک کودتای تلویزیونی در کشوری که تا
کنون مسئله‌اش بیشتر بر سر ندیدن بود تا دیدن!
*****
برگردان از الاهه بقراط</b>
<b>موی خودم است!</b>
میشاییل تومان Michael Thimann مفسر روزنامه «دیتسایت» (16 اکتبر) وضعیت امروز
عربستان سعودی را با موقعیت اتحاد شوروی در دوران گورباچف مقایسه می‌کند. گذشته از
آنکه قیاس‌های غربی، به ویژه در الگوبرداری از فروپاشی شوروی و شخص میخاییل
گورباچف تا کنون به خطا رفته است، ولی نمی‌توان وجود «پرده آهنین» را در عربستان
سعودی نادیده گرفت. پرده آهنینی که بر خلاف اتحاد شوروی، نه به دور جامعه، بلکه به
دور زنان این کشور کشیده شده و به تدریج زنگ زده و از درون فرو می‌ریزد. دیتسایت
از اینکه زنان چگونه چهره عربستان سعودی را تغییر می‌دهند، می‌نویسد. میان‌تیترها
از مترجم است.
ملاقات با یک زن سعودی یک آزمون است. آیا دوستانش شماره تلفن همراه وی را برای
گذاشتن قرار به دیگری می‌دهند؟ آیا به هنگام ملاقات چهره‌‌اش را نشان خواهد داد؟
آیا می‌توان به دور از نگاه‌های تحریک‌آمیز و خشمگین یک شخص سوم با او به گفتگو
پرداخت؟ پاسخ به این پرسش‌ها در شهر محافظه‌کار ریاض به طرز شگفت‌انگیزی با چند
سال پیش تفاوت دارد. یک زن جوان بدون آنکه تردیدی کند، شماره تلفن خود را می‌دهد.
مردانی که پشت میز کناری نشسته‌اند، تظاهر می‌کنند وی را که جام خود را به سلامتی
مرد خارجی بالا می‌برد، نمی‌بینند. به هنگام گفتگو، روسری سیاه را مرتب می‌کند و
موهایش به روی پیشانی افشان می‌شود. نسیمی از کولر تعبیه شده در سقف می‌وزد. او
روسری را جابجا می‌کند و گوش راستش را که گوشواره‌ای از آن آویزان است، نمایان
می‌سازد. زن گوشش را دوباره می‌پوشاند ولی بخشی از گردنش را به نمایش می‌گذارد.
کمی بعد روسری را که شل شده، باز می‌کند تا دوباره ببندد. سرش برای لحظه‌ای بدون
روسری دیده می‌شود و او در همان حال می‌گوید: «اگر می‌خواهید چیزی درباره آینده
عربستان بدانید، باید با زنان حرف بزنید».
<b>اصلاحات سلطان</b>
سلطان عبدالله بن عبدالعزیز به شدت تلاش می‌کند کشور خود را از بالا نوسازی کند.
عظیم‌ترین اقدامی که در برابر سلطان عبدالله قرار دارد، با وجود همه تفاوت‌ها،
یادآور پروسترویکای میخائیل گورباچف در اتحاد شوروی است. گورباچف در سالهای پایانی
دهه هشتاد قصد داشت تا اتحاد شوروی سرشار از منابع طبیعی را برای دوران پس از
پایان جنگ سرد آماده سازد. او درباره تجددی سخن می‌گفت که بسیاری آن را رد
می‌کردند. گشودن درهای اتحاد شوروی اما با فروپاشی این ابرقدرت پایان گرفت.
عربستان سعودی بزرگترین ذخایر نفتی جهان را دارد و غرق در ثروت است. این کشور یک
جمعیت جوان و در حال رشد دارد. اما محافظه‌کاران سعودی مطلقا خواهان اصلاحات
نیستند. آیا خطر فروپاشی عربستان سعودی را نیز تهدید می‌کند؟ و یا این که این کشور
خواهد توانست به یک قدرت بزرگ مدرن تبدیل شود؟
این همه بستگی به این دارد که زنان عربستان مجاز به انجام چه کارهایی باشند یا
نباشند. سعودی‌ها تا کنون نیروی عظیم جامعه را بر اساس جنسیت تقسیم کرده بودند.
زنان که نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند، تا کنون به زحمت جایی در زندگی همگانی
داشته‌اند. این را همه می‌دانند. آنچه اما جدید است این است که اخیرا سعودی‌ها
درباره این موضوع بطور علنی حرف می‌زنند و می‌نویسند. هر چه زنان بیشتر حضور داشته
باشند، به همان اندازه اصلاحات موفقیت‌آمیزتر خواهد بود، و برعکس.
جمان الشامی در کافه‌ای در یکی از پاساژهای مجلل ریاض کامپیوتر همراه خود را
می‌گشاید. این زن روزنامه‌نگار محدودیت‌های روزانه را در عربستان سعودی به نقد
می‌کشد. او معتقد است: «تقریبا همیشه این مردان هستند که محدودیت ایجاد می‌کنند و
اگر زنان این محدودیت‌ها را بپذیرند، در عمل با آنها همکاری کرده‌اند». الشامی
چنان مصمم سخن می‌گوید که شنونده متقاعد می‌شود بهتر است با وی درگیر نشد. او
می‌گوید موانع بر سر راه زنان را عمدتا سعودی‌های معمولی به وجود می‌آورند. در
اوایل سال جاری دولت پادشاهی طی حکمی مسافرت زنان بدون همراهی مردان را مجاز اعلام
کرد. به گفته الشامی «این حکم به ویژه سفر شغلی زنان را خیلی آسان می‌کند ولی برخی
از کارمندان هتل‌ها بنا به عادت قدیمی گربه‌رقصانی می‌کنند». الشامی این مسائل را
در روزنامه مطرح می‌کند چرا که معتقد است افشاگری بسیار یاری می‌رساند.
<b>گفتگوی ملی- درمانی</b>
جمان الشامی در یک مرکز خرید بسیار مجلل می‌گوید: «به اطراف خودتان نگاه کنید.
بسیاری از زنان دیگر چهره خود را در کوچه و خیابان نمی‌پوشانند». در رستوران‌ها
بسیاری از زنان کاملا خودآگاه به بخش مجردها که پیش از این در انحصار مردان بود،
می‌روند. الشامی می‌افزاید: «زنان در اتاق‌های کنفرانس بین مردان می‌نشینند و نظر
خود را می‌گویند که گاهی با نظر آقایان تفاوت دارد».
تا چند سال پیش، تصورپذیر نبود که عکس زنان را با چهره در روزنامه منتشر کنند. اگر
«تایمز مالی» عکسی درباره نمایش موزیکال «کاباره» منتشر می‌کرد، سانسورچیان دست و
پای رقصندگان را در تمامی نسخه‌های آن سیاه می‌کردند. جمان الشامی می‌گوید: «امروز
نخستین زنان مجری در تلویزیون عربستان چهره نشان می‌دهند». یک کودتای تلویزیونی در
کشوری که تا کنون مسئله‌اش بیشتر بر سر ندیدن بود تا دیدن!
با این همه، حضور ساده کافی نیست. زنان در کجا می‌توانند حرف خود را به کرسی
بنشانند؟ بهترین جا برای یافتن پاسخ به این پرسش همانا جایی است که گزینش شدگان
سعودی از چند سال پیش حق یافته‌اند تا سخنی بگویند. نشست این شورا در ساختمانی یک
طبقه در حومه ریاض برگذار می‌شود. دور تا دور آن را درختان نخل، چمنی که دائم در
حال آبپاشی شدن است و اتاقک‌های کنترل فرا گرفته‌اند. درون ساختمان، پر از
راهروهای طویلی است که آدم در آن گم می‌شود. نور الیوسف، پوشیده در پارچه سیاه با
شال توری تا کنون تنها به عنوان مشاور در نشست‌های شورا شرکت می‌کند، چرا که زن
است. با این همه نظر این پروفسور اقتصاد در این شورا که طرح‌های قانونی را به دولت
پیشنها دمی‌کند، به حساب می‌آید. این شورا در عمل و به تدریج برای نخستین بار به
یک مرجع کنترل واقعی در تاریخ عربستان سعودی فرا می‌روید. نور الیوسف با خشنودی
ضمنی می‌گوید: «در آخرین جلسه این شورا، یکی از وزرا به شدت مورد سؤال قرار گرفت
به طوری که صورتش کاملا سرخ شد و شروع به داد زدن کرد».
شورا متحدان قدرتمندی دارد: خود سلطان عبدالله از این نوع عربی شورا برای حساب پس
دادن اعضای دولت حمایت می‌کند. سلطان عبدالله خودش در ماه مارس گذشته در برابر
شورا قرار گرفت و برنامه‌های اصلاحی خود را اعلام کرد. از آن زمان شهامت اعضای این
شورا افزایش یافته تا عریضه‌هایی را که از مردم می‌رسند، در برابر اعضای دولت قرار
دهد. این همه اما به کجا می‌انجامد؟ نور الیوسف می‌گوید: «به علنیت و به گفتگوی
بدون سد و مانع درباره خودمان». اما آیا این یک امتیاز مربوط به نخبگان است؟
الیوسف پاسخ می‌دهد: «نه، فقط نخبگان نیستند. سلطان عبدالله مردم را به گفتگوی ملی
دعوت می‌کند. این، نوعی بازار برای ارائه گفتگوست. کنفرانس‌های بزرگی تشکیل
می‌شوند که در آن سنی‌ها و شیعیان، مذهبیان افراطی و لیبرال‌ها در یک سالن
می‌نشینند و درباره زنان، جوانان، اشتغال، بردباری و آموزش و پرورش بحث می‌کنند».
عربستان سعودی یک کشور دمکراتیک نیست اما پادشاه این کشور از قبایل و مردم این
کشور می‌خواهد با یکدیگر به مشورت بپردازند. این امر به تدریج سبب رشد گفتگو به
مثابه یک اقدام ملی- درمانی می‌شود آن هم با بوروکرات‌هایی که تا کنون همواره همه
چیز را اینطور و نه طور دیگری انجام داده بودند و هم چنین گفتگو با شهروندانی که
برایشان پیش از این همه چیز بهتر از آنچه بود که فردا در انتظارشان می‌تواند باشد.
<b>پیوند محافظه‌کاران و عوام</b>
پروسترویکای [علنیت] گورباچف با شباهت بسیار نزدیک به این روند آغاز شد. اوضاع
نابسامان در قلمرو اتحاد شوروی، بوروکرات‌ها را مجبور به حرکت کرد. دومین واژه
گورباچف، گلاسنوست، به معنای شفافیت، بیش از هر چیز آزادی مطبوعات را در نظر داشت.
سلطان عبدالله نیز از آزادی عقیده برای نوسازی دستگاه دولتی استفاده می‌کند تا
مقاومت محافظه‌کاران و عوام را خنثی سازد. آزادی بیان سبب مشروعیت اصلاحات وی
می‌شود.
محفظه‌های عظیم بتونی و شیشه‌ای خیابانی را که به سوی فرودگاه می‌رود و آسفالتش از
شدت گرما می‌سوزد، همراهی می‌کنند. ساختمان روزنامه «الریاض» مانند یک وزارتخانه
در محافظت موانع بتونی، سیم خاردار و تانک قرار دارند. عربستان سعودی یکی از اهداف
تروریسم است. پنجره بیرونی اتاق عبدالمحسن الداوود، معاون سردبیر «الریاض» تیره
است و پنجره درونی چشم‌اندازی از سالن و دفترهای شیشه‌ای را در برابر او گشوده
است. او با غرور درباره یک پاورقی در «الریاض» حرف می‌زند که باید جوانان را از
پیوستن به جهاد در عراق یا افغانستان باز دارد. می‌گوید: «ما درباره رزمجویانی حرف
می‌زنیم که علیل به خانه و کاشانه خود بر می‌گردند. درباره کسانی که اصلا
نمی‌خواهند دیگر بجنگند و درباره کسانی که کشته می‌شوند». او توضیح می‌دهد پیش از
این کسی جرأت نداشت درباره این مسائل کلمه‌ای بنویسد و بگوید. مسائلی که پیش از
این تابو بودند، روز به روز کمتر می‌شوند و دولت به ندرت دخالت می‌کند. الداوود
می‌افزاید در روزنامه‌اش عمدتا درباره جدا کردن زنان، اشتباهات وزرا، و فشارهای
«شورای تقوا» نوشته می‌شود «به هر حال در اینترنت درباره همه این مسائل بحث
می‌شود. گاهی خوانندگان عصبانی برای ما می‌نویسند: چرا این چیزها را چاپ می‌کنید؟»
با وجود این، رشید الفاصن یکی از روزنامه‌نگاران «الریاض» شفافیت سعودی را کافی
نمی‌داند و با گله‌مندی می‌گوید: «ما با حرف زدن خالی در روزگاری بسر می‌بریم که
دنیای پیرامون ما در تزلزل است. دنیایی که ایران در آن قدرتمند می‌شود و خاور
میانه بیش از پیش در بحران فرو می‌رود». الفاصن ژورنالیست و همزمان صاحب یک زنجیره
تجاری شامل نساجی، مستغلات و مواد غذایی است. نوشتن و تجارت برای کسانی که در
عربستان سعودی می‌خواهند ترقی کنند، ترکیب نادری نیست. الفاصن به دنبال کارمندان
فعال مانند منشی و حسابدار و بازاریاب می‌گردد. می‌گوید: «من چنین کارمندانی را
پیدا نمی‌کنم. کجای کار اشتباه است؟» و ادامه می‌دهد: «آموزش و پرورش!» و توضیح
می‌دهد: در مدارس و دانشگاه‌ها دین تدریس می‌شود و دین! در کنار آن تاریخ و ادبیات
هم درس می‌دهند: «همه‌اش مزخرف!» و غر می‌زند: «من اقتصاددان و مهندسی می‌خواهم
که به موقع سر کارش حاضر شود». او می‌خواهد زنان را در میان کارمندانش ببیند «ولی
نمی‌توانم چنین کارمندانی پیدا کنم چرا که زنان یا در خانه می‌مانند برای اینکه
اجازه ندارند با اتومبیل به سر کار برانند، و یا ادبیات تحصیل کرده‌اند!» به همین
دلیل است که در پایان، او کارمندانش را از میان پاکستانی‌ها و مصری‌ها استخدام
می‌کند.
<b>راه به سوی مدرنیته</b>
تفاوت پروسترویکای عربستان با پروسترویکای گورباچف درست در همین نکته است. در
اتحاد شوروی به اندازه کافی مهندس و اقتصاددان وجود داشت. ولی این اقتصاد بیمار
بود که جایی برای استفاده از آنها باقی نمی‌گذاشت. عربستان سعودی اما در حال
شکوفایی است بدون آنکه به اندازه کافی کسانی را داشته باشد که بتوانند خوب کار
کنند. گورباچف با قیمت پایین نفت و صندوق خالی ارزی باید دست و پنجه نرم می‌کرد.
در حالی که سلطان عبدالله دارای گاوصندوق‌های پر همراه با نفت هر بشکه بیش از
هشتاد دلار است. شهرهای اتحاد شوروی و تأسیسات صنعتی آن فرسوده بودند. در حالی که
شهرهای مجلل عربستان سعودی از زمین به آسمان سر بر کشیده‌اند. پروفسورهای شوروی
برای گذران زندگی باید به دستفروشی می‌پرداختند. در حالی که دانشگاه‌ها و مدارس
عالی کاملا مدرن انتظار اساتید عربستان سعودی را می‌کشند. در حال حاضر ده میلیارد
دلار فقط برای همکاری دانشگاه‌های ممتاز غربی اختصاص داده شده است. امروز در
دانشگاه‌های عربستان سعودی اگرچه شمار دانشجویان زن کمتر از مردان نیست ولی تا
کنون تعداد کمی از آنها راه خود را از خانواده به سوی اشتغال کج می‌کنند. بسیاری
از آموزگاران از آموزش خوب برخوردار نیستند. لغو قرارداد آنها ممکن نیست و بر
برنامه‌های آموزشی هر نامی جز مدرن می‌توان نهاد.
سعودی‌های متنفد می‌خواهند این وضعیت را تغییر دهند. خانواده‌های مرفه یک نوع
مشاوره شغلی را به وجود آورده و زنانی را که داوطلب هستند به اشتغال شرکت‌های
مختلف در می‌آورند. برخی از آنان به تأسیس مدارس خصوصی پرداخته‌اند که در آنها نه
فقط دین، بلکه فیزیک، انفورماتیک و بیوشیمی هم تدریس می‌شود. در این میان نور
الیوسف ابتکار کاملا ویژه‌ای به خرج داد.
الیوسف در حاشیه داغ پایتخت عربستان همراه با همفکرانش یک رؤیا را تحقق می‌بخشد:
یک دانشگاه برای زنان که در آن دروسی بیش از دین و ادبیات تدریس می‌شود. این پروژه
در عربستانی که تا شش سال پیش «وزارت دین» تعیین می‌کرد زنان چه بیاموزند، یک
اقدام انقلابی است. در عین حال این پروژه به این پرسش نیز پاسخ می‌دهد که زنان
چگونه می‌توانند به موقعیت‌های خوب دست یابند تا بتوانند در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت
داشته باشند. الیوسف می‌گوید: «در این دانشگاه علوم طبیعی و زبان‌های خارجی تدریس
می‌شوند و بر رشته‌هایی مانند اقتصاد، تجارت و حقوق تأکید ویژه می‌گردد». او تأکید
می‌کند این دانشگاه باید به یک دانشگاه ممتاز در عربستان تبدیل شود با تجهیزات
درجه یک و اساتید عالی. بعد می‌خندد چرا که می‌داند: یکی از راه‌های عربستان سعودی
به سوی مدرنیته در محوطه این دانشگاه پیموده می‌شود.
مسئله اما اینجاست که چند نفر می‌توانند این راه را بپیمایند؟ آزادی‌های بیشتر،
مدارس بهتر، اشتغال بیشتر. این همه یک مسابقه با راهی گشوده به سوی کشوری است که
در آن هر زن به طور متوسط پنج فرزند به دنیا می‌آورد. نور الیوسف به موفقیت
عربستان سعودی باور دارد و پیشاپیش آن را حس می‌کند. او تعریف می‌کند که چندی پیش
انجمن ملی اقتصاد مدیران خود را انتخاب کرد «من خودم را بدون آنکه چندان امیدی
داشته باشم، نامزد کردم و نفر دوم و به این ترتیب معاون این انجمن بسیار بانفوذ
شدم».
البته همه مانند الیوسف صبور نیستند. جمان الشانی در کافه‌ای در یکی از پاساژهای
مجلل ریاض در اینترنت در جستجوی آپارتمان است. البته او از پیشرفت‌هایی که در
عربستان سعودی صورت می‌گیرد، خوشحال است. ولی به نظر او همه چیز در این کشور بزرگ
بسیار آهسته پیش می‌رود. او که قصد دارد امسال از ریاض به دوبی کوچ کند می‌گوید:
«همسایگان کوچک ما سریع‌تر، هشیارتر و پویاتر هستند».
--
http://www.IranPressNews.com/
--~--~---------~--~----~------------~-------~--~----~
- New: http://www.IranPressNews.com/javan/
- Baraye daryafte tamame khabarha dar yek email rozaneh
http://groups.google.com/group/IranPressNews/subscribe?hl=en lotfan gozineye
"Digest Email" ra tik bezanid
- Baraye Farsi didan View > Encoding > "unicode utf-8" ra dar browser khod
gozinesh konid
- To unsubscribe from this group, send email to [EMAIL PROTECTED]
-~----------~----~----~----~------~----~------~--~---
