Kusnet jeung "Pewarisan Nilai Budaya Sunda"
(Tawis hormat kanggo Abah Surya sareng Kang Runa Saparakanca)
Mun kuring nyebut kusnet dina ieu pangacaprukan, lain bae milis urangsunda.
Tapi, oge kum milis-milis kasundaan. Mimiti ti urangsunda, kisunda, gank-leboy,
baraya-sunda, sastra-sunda, sunda-mining, sunda-sci, sun-da bageur, sigasunda,
sundasajati jeung sajabana. Kaasup milis-milis wewengkon (kota) nu aya di Tatar
Sunda. Malah sawatara web nu make basa Sunda ge, satemenna, kahayang mah,
kawengku ku ieu kocap kusnet. Sanajan, enya: Conto-conto nu ditembrakkeun
leuwih loba ngarefer ka urangsunda. Bubuhan milis kasundaan pangkolotna,
pangramena, jeung panglucuna. Sagala aya.
Oge, kuring ngahaja make tesis Pa Ajip pikeun judul di luhur: "Pewarisan
Nilai". Ambeh gagah. Jeung kaciri pisan kumaha "daria"-na ieu "pasoalan" nu rek
diguar teh. Sanajan, mun Harry Roesli jumeneng keneh, bari maos ieu
pangacaprukan, pasti muncereng. "Kumaha nilai-nilai bisa diwariskeun? Paling ge
nu bisa diwariskeun mah sumangetna. Lain nilaina," kira-kira kitu pibasaeun si
Akang kana eta judul.
Tapi, keun bae-lah. Anggap bae sumanget jeung nilai teh eta-eta keneh.
Ongkoh, mun sumanget teu didadasaran ku nilai, sumanget teu puguh tea meureun
ngaranna. Sabalikna, mun nilai euweuh sumangetna, keur nanahaon? Matak disebut
nilai ge, meureun, pedah aya sumangetna. Atawa, pedah bisa nyumangetan. Jeung
deui, ceuk tadi ge make judul eta teh gagayaan wungkul. Ngarah jiga.
Keur sakuringeun, kusnet lain bae tempat silaturahmi dina harti kuring jadi
wawuh jeung Kang Oman, MJ, Kang Ilen, Kang Agus, Ua Obie, Teh Tien, jeung
sajabana. Atawa Kusnet, nu di dieu maksudna urangsunda, tina hiji komunitas
jurig bisa ngawujud jadi "organisasi" (Yayasan Perceka), pasaka, atawa HBH.
Lain. Tapi, leuwih ditu deui: Siga nu disigeung dina surat kuring sawatara ka
tukang, keur kuring, Kusnet nepungkeun kuring jeung Sunda eta sorangan. Atawa,
bisi dianggap kaleuleuwihi: Kusnet ngahudangkeun rasa ka-Sunda-an kuring nu --
diheunteu-heunteu -- nyayang dina lelembutan kuring.
Kahudangna teh lain bae ku wacana-wacana nu "baleurat" ngeunaan realitas
ekonomi, politik, budaya, jeung sosial ( urang) Sunda. Tapi, oge ku
tulisan-tulisan nu basajan, nu (katingalna) teu sapira. Jajauheun tina paniatan
berwacana, komo make rek ngawariskeun nilai-nilai budaya mah. Nya sarupaning
"just say hello", ngabodor, atawa nyaritakeun pangalamannana.
Tapi, ku cara basajan siga kitu, keur kuring, naon nu disebut (atawa nu ku
kuring dianggap) pewarisan nilai tadi teh lumangsung kalayan lancar jeung keuna
kana sasaran. Disebut keuna kana sasaran teh, pedah bae anggota milis umumna
ngalora keneh. Ari nu ngalora, pan nu pang dipikahariwangna ku para inohong nu
ngarasa perlu ngawariskeun "nilai-nilai" budaya tea? Dipikahariwang, sieun
barudak ngora Sunda murtad, teu nyunda.
Geus puguh tulisan-tulisan nu sipatna "verbal", meleg-meleg ngaguar perkara
nilai-nilai budaya Sunda mah. Siga sawatara tulisan Kang Oman, Abah Surya, Kang
Ilen, jeung rea deui. Tapi, tulisan-tulisan nu basajan tadi ge, nu teu boga
karep atawa teu diniatan ngaguar nilai-nilai tadi, teu bisa dimomorekeun kitu
bae. Ceuk tadi ge, dina satengahing nyaritakeun pangalamannana, nu narulis eta
tulisan teh satemenna ngebrehkeun nilai-nilai budaya tadi. Paling heunteu,
keur kuring, ngebrehkeun (baca: ngawariskeun) kabeungharan kokocapan (jeung
rasa) nu aya dina basa Sunda.
Perkara basa, kuring meunang pangaweruh loba pisan alatan kukusnetan ieu.
Sebut bae kocap "mataholang", "mireng", "keom", "bawiraos", "indung peuting",
"Bobo sapanon carang sapakan", jste. Kaasup ngabedakeun "keuheul" jeung
"ambek". Nepi ka, baheula, mangsa masih gawe di majalah, kuring ngahaja
nyadiakeun hiji hard disk nu diajangkeun keur neundeun posting-posting nu aya
di urangsunda jeung kisunda.
Dina pipikiran kuring harita, ngeunteung kana katuna diri, boa-boa, aya
sawatara kokocapan nu can kacatet dina kamus. Lain bae kamus Wilde, tapi nu
disusun ku LBSS pisan. Saha nu nyaho, pan? Paling heunteu, eta data teh bisa
dimangpaatkeun keur ningali atawa nalungtik fenomena basa Sunda dina milis, nu
sakapeung jajauheun tina papagon nu dianggap "baik dan benar" atawa "nyakola",
atawa basa rumaja nu nempel di sawatara anggota milis. Bisi bae aya mahasiswa,
boh ti fakultas basa, komunikasi, psikologi, atawa filsafatna pisan, nu rek
ngamangpaatkeun eta "database".
Hanjakal, basa kuring kaluar gawe ti eta majalah, hard disk tadi teh teu
kapuluk. Budak EDP nu dipentaan tulung keur ngarawatan eta hard disk, oge
ngakat posting-posting tadi kana wangunan wordpad, teuing ka mana. Ongkoh,
kuring kaluarna ge bari teu sasadu teu naon. Da, biasa, kaluarna teh pinuh ku
kakeuheul. Sanajan teu nepi ka ambek-ambekan.
Salah sahiji tulisan nu, ceuk kuring, nepikeun Sunda kalayan alus jeung
basajan, teu sadar atawa teu diniatkeun keur wawarisan tea, atawa bubudayaan,
nyaeta tulisan MJ ngeunaan huntu. Enya huntu. Gigi. Bagian awak urang nu
ranggeteng tukangeun biwir. Paragi nyapek, paragi ngegel, paragi ngagayeum.
Teu pira: Dina eta tulisan, MJ nyaritakeun pangalamannana nyeri huntu. Terus
ka dokter gigi. Ceuk dokter, eta huntu kudu dicabut. MJ manut. Huntu nu dicabut
teh dibawa mulang. Peun.
Waktu nyieun ieu pangacaprukan kuring teu bisa muka internet. Jadi, teu bisa
ngorehan tulisan eta dina arsip milis. Ngan, perkara huntu jeung dicabut huntu
nu biasa tadi, ku MJ, dina pangrasa kuring, jadi teu biasa. Aya roman-roman
romantis, malah surealistis jeung magis. Huntu nu geus dicabut teh ku MJ bangun
diajak nyarita. Ditarimakeun, dipapatahan, malah satengah dicarekan sagala.
Ditarimakeun, pedah geus mantuan ngagayem dahareun, nu engkena matak sehat,
matak hirup. Satengah dicarekan, da nu ngaranna nyeri huntu tea; matak
galingging panas tiris, nu hartina gering, beh dituna maot. Ari maot, pan ceuk
sawatara kaum existensialis mah totonden keokna atawa teu walakayana manusa.
Matak, mun teu salah, ku MJ, eta sakadang huntu teh dijadikeun kongkorong.
Teuing gantungan konci, ketang. Pokona mah, jadi monumen. Monumen nu satemenna
maheutkeun pakaitna dunya badag/raga jeung dunya roh/jiwa/spriritual.
Bisa jadi kuring kaleuleuwihi, ngadramatisir, atawa overtheoritizing. Tapi,
teuing, basa kuring maca tulisan MJ eta, satengahing mesem, pipikiran ras inget
kana "dongeng" Sempak Waja (atawa teuing saha. Rumasa, teu apal persis kana
sajarah Sunda teh). Lain pedah rumasa huntu kuring goreng, karahaan. Komo
alatan kuring hayang jadi raja mah. Lain. Ngan, ceuk eta "dongeng", eta tokoh
teu bisa jadi raja alatan huntuna aya nu somplak. Hartina, nilai Sunda mah
ngahargaan (oge) kana perkara fisik teh. "Mun dia dek jadi pangagung, mudu
sembada, mudu sampurna," ceuk hiji kolot di Sajira. Bari kasampurnaan fisik eta
teu eureun nepi ka dinya. Mudu dibarungan ku kasampurnaan nu sifatna rohani,
spiritual.
Pataremana materi jeung spirit lain bae ngancik dina awak manusa. Tapi, oge
dina mahluk lianna, kaasup nu (katingalna) euweuh nyawaan. Nepi ka, ceuk
sawatara "dongeng" mah, batu sriman nu dibawa ka Banten teh teu kitu bae bisa
diringkid ti Pajajaran. Kakuatan spiritual nu aya dina eta batu kudu
ditalukkeun heula. Ongkoh, keur bisa calik di dinya teh aya parancah, aya
sarat-saratna. Hartina, raja teh kudu miboga kasampurnaan spiritual tea. Ambeh
kakawasaannana lain bae ditarima ku rahayat, tapi oge ku para dewata, jeung
kumna alam, kaasup nu aya di alam lelembutan. Nya, sakumaha nu jadi tradisi
kiwari bae: Nu aranna sumpah jabatan teh pan lain sumpah ka atasan atawa ka
nagara pisan, tapi sumpah ka pangeran. Matak, nu disumpah teh sok bari
ditudungan ku Qur'an.
Pondokna mah, tulisan MJ teh ngebrehkeun nilai-nilai Sunda nu ngarojong
kasampurnaan lahir jeung batin. Pakaitna dunya materi jeung non materi, spirit
atawa roh. Bandingkeun jeung paribasa Latin ieu, nu keur urang SD sok remen
digorowokeun: Men sana in corpore sano! Atawa, nu leuwih up to date, bahasan
sawatara filosof kiwari nu maca fenomena "pemujaan tubuh" sarupaning diet, body
building, taebo, six pack, jeung operasi plastik.
Bah Willy ge nepikeun Sunda-na teh ku tulisan-tulisan "biografis" siga kitu.
Diembohan ku yuswana nu tos sepuh, dibandingkeun jeung MJ , komo jeung kuring
mah, seratan-seratan Bah Willy ngalengkepan dokumen Sunda nu nyampak di kusnet.
Seratan Bah Willy ngeunaan eyangna, keur kuring, mere informasi nu kawilang
munel jeung "akurat". Utamana, ngeunaan Tari Topeng. Oge, sawatara fragmen
sajarah Sunda, nu ngebrehkeun nilai-nilai Sunda, ku cara ngadongengkeun tapak
lajak sawatara menak Sumedang baheula. Tina seratannana, urang bisa ningali
kumaha komitmen sosial menak Sumedang harita. Boh ka rahayat nu aya di
wewengkonna, oge nu aya di luareun Sumedang.
Enya, gambaran umum, malah leuwih lengkep, ngeunaan hal-hal eta geus nyampak
di sawatara buku atawa wacana "resmi" nu diserat atawa didugikeun ku para
budayawan atawa sajarawan profesional. Tapi, keur kuring, "memoar-memoar" Bah
Willy ngarupakeun data lapangan. Hiji panyaksen ti "pelaku", di kalangan
"awam". Dina hal tari, misalna, bandingkeun jeung panyaksen suwargi Tjetje
Somantri, "pelaku profesional", nu sawatara waktu ka tukang ku kuring pernah
diposting.
Ari tulisan Bah Toto nu ceuk kuring pangasoyna: Posting anjeunna ngeunaan
copet atawa nu disangka nyopet di setasion Jatinegara. Hiji waktu Bah Toto
mulih ka Bandung -- harita anjeunna masih dines di Jakarta. Di Jatinegara aya
copet katewak. Der digarebugan. Nepi ka, ceuk anjeunna, baloboran getih.
Dina ahir tulisannana, nu kuring teu weleh inget, Bah Toto ngadon lumengis.
Nalangsa ku nasib jalma nu dituduh nyopet, nu ngadon digarebugan. Katingalina
siga nu epes meer. Tapi, nilai Sunda nu diharewoskeun ku Bah Toto: Rasa nyaah
ka sasama, jeung rasa kaadilan. Malah, beh dituna mah, nya naon nu disebut
kasadaran hukum tea. Sanajan eta batur salah, tong maen hakim sendiri. Komo
karak dituding mah. Can karuhan. (Tangtu bae, urang bisa oge nanya leuwih jauh;
Kumaha mun hakimna sorangan teu maen-maen? Atawa aranjeunna anteng maen
sewang-sewangan?).
Hanjakal si Abah teh rada "sensitif", pedah anjeunna sanes urang Sunda
pituin. Ari harita, posting-posting nu aya, kaasup posting kuring, ngaheabkeun
"sumanget anti Jawa" atawa "anti" non-Sunda. Anjeunna teu bisa ngabedakeun
"analisis sosial" jeung "analisis pribadi". Teu terangeun, kuring sorangan
secara genetis mah teu kaasup urang Sunda pituin. Ongkoh, rada absurd bae
ngarumuskeun Sunda ku ningali asal-usul getihna.
Nilai-nilai Sunda nu ditepikeun ku cara nu leuwih "verbal", bisa katingal
dina posting-posting Kang Oman, Ua Sas, sareng Abah Surya. Malah, baheula, Ua
Sas boga "rubrik husus". Rubrik reboan. Eusina, sarupaning babasan atawa
paribasa Sunda. Kaasup sesebutan keur hiji profesi atawa kaahlian, nu sawareh
mah ngan tinggal dina buku. Hanjakal, kiwari eta rubrik teh leungit. Ongkoh, si
Uana ge ayeuna mah arang mosting. Keur pogot kana buku, katingalna mah.
Padahal, keur jalma siga kuring, nu karak Puasa kamari boga kamus Basa Sunda,
dipaparin ku si Ua; seratan-seratan verbal kitu teh gede pisan mangpaatna.
Kuring jadi leuwih nyaho, teu apal cangkem teuing, atawa salah ngalarapkeun
hiji kokocapan atawa paribasa.
Pon kitu deui sepuh-sepuh sapertos Ua DJ, Kang Yayat Supriyatna, Kang Obay
Sobarli, sjte. Kang Yayat, misalna, kantos nyerat perkawis wawacan sareng
guguritan. Lengkep sareng rupa-rupa pupuh anu aya. Teu kabayang, mun tea mah
Kang Yayat teu ngadamel seratan siga kitu, urang nu hayang nyaho kudu
kokotengan ka pabukon atawa toko buku. Neangan buku nu ngajelaskeun perkara
eta. Leuheung mun aya. Di mana ayana ge, nya rada renced oge. Kudu ucul duit.
Ari onjoyna Abah Surya, keur kuring, lain bae ku verbalna eta. Tapi, ku
kersana bae sepuh sapertos anjeunna rurumpaheun, ngiring gunem catur, dina
"kahirupan rumaja" siga milis ieu. Pan, siga nu diharewoskeun dina
pangacaprukan kuring kamari, arang birokrat nu kersa ilubiung dina milis, bari
nepikeun kapentingan lembagana.
Tangtu lain kuring rek nyebutkeun si Abah kalebet birokrat, nu di urang mah
konotasina teh goreng malulu. Tapi, maksud kuring, arang para sepuh, utamina nu
kalebet inohong atawa budayawan profesional sapertos anjeunna, kersa
rurumpaheun ilubiung dina milis. Lian ti internet teu pati dipikawanoh ku
umumna masarakat teh, milis mah lolobana sok diariluan ku barudak ngora tea.
Matak kuring ngabasakeun, milis mah kultur barudak ngora. Ari ieu?
Tah, ku ayana inohong sapertos si Abah, nu ngagaduhan otoritas dina medar
kabudayaan Sunda, boh ku sepuhna, pangalamannana, profesina, oge ku
kaelmuannana, naon nu jadi tesis Pa Ajip teh geus dilakonan. Sadar teu sadar,
aya pewarisan nilai (paling heunteu dina mekarkeun pangaweruh basa) ka generasi
sahandapeunna. Kukituna, kuring respek pisan ka anjeunna. Nya, sanajan
ngacapruk, bari jajauheun tina nyunda ge, ieu teh hormat kuring ka anjeunna.
Sakaligus do'a kuring: Sugan bae leuwih loba deui sepuh nu daek ngahuma di
tempat nu ngaranna milis atawa internet, di kusnet.
Pangacaprukan ieu, oge hormat kuring ka budak ngora siga Kang Runa, Kang Eko,
Kang Gibson, Kang Kumi, jeung sajabana, nu oge sok katingal di sawatara milis
kakotaan di Tatar Sunda. Ku cara kitu, aranjeunna geus ngiring nepakeun atawa
ngawariskeun budaya Sunda. Paling heunteu dina perkara basa. Ku cara nu
basajan, murah, jeung up to date: Milis kusnet.
Maman Gantra
Jalan Salemba Tengah 51,
Jakarta 10440.
0812-940-5441
---------------------------------
Yahoo! Photos
Got holiday prints? See all the ways to get quality prints in your hands ASAP.
[Non-text portions of this message have been removed]
PENTING..!
attachment akan dihapus & tidak diteruskan kepada seluruh member.
dilarang beriklan. pelanggaran atas peraturan ini akan dikenai sanksi berupa
pencabutan membership.
terutama bagi pengguna ms outlook/outlook express, dihimbau untuk selalu
mengupdate antivirusnya.
Yahoo! Groups Links
<*> To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/kisunda/
<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
[EMAIL PROTECTED]
<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
http://docs.yahoo.com/info/terms/
