Baraya, Ayeuna urang geus asup kana taun anyar, ceuk pananggalan Masehi, oge can pati lila kaliwat ceuk pananggalan Sunda (Kala Sunda). Biasana dina kajadian-kajadian sarupa pabaru teh urang rada engeuh kana urusan waktu. Sok sanajan, satemenna, unggal waktu oge anyar keur manusa mah. Ngan nyakitu wae, kabiasaan tea anu urang sarerea teu pati gampang kaluar tidinya,. Unggal aya pangeling-ngeling kana taun anyar, kakarek sadar ngeunaan waktu, kaasup si kuring sorangan.
Asup ka taun 2007 atawa taun dina Kala Sunda, asa kaingetan ku hubungan antara waktu jeung basa Sunda. Atawa, kumaha pangaruh waktu atawa perhatian kana waktu US baheula anu ebeh dina basa anu digunakeun sapopoe. Tulisan ieu, minangkana mah terusna tina jejer "Sabudeureun 14 Desember 2006 ...jeung Kaajaiban Waktu" anu tiheula masih hanca. Ngan, teu diteruskeun dina jejer "kaajaiban waktu", sabab bisi teu nepi ieu tulisan ngagambarkeun naon wae anu kaasup kaajaiban waktu teh. 1. Waktu anu Pikaheraneun Hiji hal anu nangtukeun kahirupan manusa - ilaharna anggapan manusa umumna - nyaeta "waktu". Lamun dipikiran, waktu moal kapikiran. Keur leutik kungsi ampir kapiuhan mikiran waktu. Boh waktu anu aya atawa anu disebut teu "aya mimitina" jeung teu "aya tungtungna". Matak teu ngarti, kunaon harita ngadon mikir anu sarupa kitu. Kabehdieunakeun, sanggeus sawawa, utamana sanggeus rumahtangga, teu pati dipikiran teuing soal waktu teh. Ongkoh meureun anu sejen anu leuwih ngadadak tur penting loba keneh pikiraneun. Waktu teh pikaheraneun. Sabab, satiap manusa hayang tambah waktu, tapi embung tambah kolot alias hayang tetep wae ngora. Kalimah hikmah ti salah sahiji sastrawan sigana aya sari ngupahan maneh oge soal waktu eta. Kieu geura unina: "Salah sahiji hal anu mawa kabagjaan dina hirup nyaeta kanyaatan yen urang sarere, manusa, bertambah tua". Tuh geuningan, asa pasalia nya jeung kanyataan hirup sapopoe. Tapi, lamun ditilik tina jihat panalungtikan ngeunaan "maot", eta kekecapan sastrawan teh aya benerna oge. Ceuk anu nalungtik ngeunaan maot - anu mindeng disangka salaku panganggeusan sagalana - teh kudu dipapagkeun. Sabab maot eta salah sahiji panto pikeun kahirupan saterusna. Saur panalungtik tadi saterusna: "Cobi wae emutan, naha kersa hirup terus lila di dunya ieu, sawatara babaturan saangkatan anjeun geus maraot?". Enya, teu kabayang oge lamun urang hirup lila di dunya, nepi ka rempo, sawatara sobat-sobat anu saangkatan geus heubeul ninggalkeun alam dunya anu fana ieu. Kana moal pikabetaheun, moal pikaresepeun. Tah geuningan mere bongbolongan kekecapan sastrawan anu ditumbu ku pamendak ti anu nalungtik ngeunaan maot teh. Saeutikna, pikaheraneun waktu teh dina lebah definisina. Waktu, bisa jadi lain ukuran detik (istilah detik ieu bisa terus dikobet nepi ka definisina ceuk para ahli fisika: sadetik teh nyaeta jumlah ngageterna atom .....jst), balikta hiji panto atawa ukuran kabetah jeung karesep. Kukituna, kaharti upama di dunya wetan (Dunia Timur, bangsa-bangsa Asia umumna) ukuran waktu teh daor (siklus), lain garis (linier : kamari ditumbu ayeuna laju disambung isukan, jst). Upama waktu teh panto, panto keur naon? Upama ukuran waktu mah kabetah atawa karesep, naon anu bisa ngalilakeun waktu atawa nyakeudeungkeunana? 2. Waktu linier jeung waktu siklis; waktu fisik jeung waktu psikis Tunda heula eta pananya, balik deui soal ngamaknaan waktu. Teu saeutik para ahli anu nalungtik waktu. Kacindekanana, aya dua golongan anu ngahartikeun waktu. Golongan anu kahiji, mikiran waktu sacara fisik. Hasilna nya waktu anu linier tea. Upamana: kamari datang memeh ayeuna, ayeuna anu eukeur datang nyilih kamari, isukan datang numbu ayeuna. Atawa, taun 2000 ditumbu ku taun 2001, diteruskeun ku taun 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, jst. Dina waktu anu linier, kamari teh moal kapanggih deui da geus ganti jadi ayeuna. Anapon isukan eta baris ngaganti ayeuna. Itungan dina waktu linier ieu tangtu wae sacara fisik: sakitu detik, sakieu menit, jam, poe, bulan, jeung tahun. Lamun manusa bolongkotan ukur ngandelkeun jeung nyoko kana waktu linier, satemenna teu aya istilah bosen, bungah, kesel, jeung jongjon. Sabab, lila sakeudeungna waktu estuning ukura diitung ku jumlah ukuran waktu fisik. Golongan kadua, mikiran waktu leuwih nyoko kana psikologis: waktu senang, waktu sedih, waktu beunghar, waktu miskin, waktu rupek, waktu laluasa, jst. Dr. Alexis Carrel (http://en.wikipedia.org/wiki/Alexis_Carrel), kacida alusna ngagambarkeun kumaha balitungan waktu sacara kajiwaan ieu, luyu jeung kamekaran fisik jeung jiwa manusa dina salah sahiji bukuna. Judul eta buku dina basa Inggris nyaeta "Man, the Unknown" anu ditarjamahkeun kana basa Indonesia jadi "Misteri Manusia" (terbitan PT. Rosdakarya, Bandung). Salah saurang dokter anu nyangking hadial nobel widang kadokteran ieu nerangkeun kumaha karasana waktu psikologi ku cara perlambang jelema jeung hiji barang nu ngapung dina cai anu dipalidkeun di hiji walungan. Nalika eta barang mimiti dialungkeun tur munggaran palid, di girang, jelema anu nungguan eta barang beulah hilirna, memeh datangna eta barang ka hareupeunana, ngarasa lila (nungguan). Eta gambaran waktu keur budak nepi ka mimiti rumaja, nalika waktu can karasa manfaat naon-naon. Nalika eta barang nagdeukeutan anu nungguan, waktu karasa gancang pisan liwatna. Eta gambaran nalika manusa nincak mangsa rumaja nepi ka mimiti sawawa, mangsa waktu sapoena-sapoena karasa tereh liwatna. Mangsa sawawa nepi ka puncakna, waktu sapopoe anu karasana sakolepat-sakolepat digambarkeun ku barang anu palid tadi nalika deukeut pisan ka jelema anu nungguan eta barang, pas ngaliwat lebah eta jelama nepi ka sakedapan mimiti ngajauhan eta anu nungguan barang. Anapon gambaran nalika eta barang mimiti palid jauh ti anu nungguanana tadi, eta nuduhkeun balik deuina waktu anu karasana lila liwatna dina sapoena-sapoena, tegesna nalika manusa asup kana mangsa kakolotnakeun nepi ka maotna. 3. Waktu psikologid dina kahirupan sapopoe Kitu kira-kira gambaran waktu psikologis sakumaha kaunggel dina buku "Misteri Manusa" yasana Dr. Alexis Carrel. Hampura bisi kuring kurang pas nuturkeunana deui eta carita, bubuhan ukur ngandelkeun ingetan (memori). Ka sugri anu hoyong maluruh langkung paos, mangag dihaturnan maos eta buku. Anu jelas, Carrel dina eta bukuna nalatahan waktu anu operasional atawa karasa sapopoe dina kahirupan manusa mah taya lian ti waktu psikologis tadi. Pamadegan Carrel di luhur memang kabuktian dina kahirupan sapopoe. Umumna urang, sanajan dina pacabakan anu maneuh ngandelkeun waktu fisik, upamana dina nyieun jangji, nohonan pagawean, jst, tapi ari anu digawe dina memori urang mah - utamana tukangeun kasadaran (bawah sadar) urang - taya lian ti waktu psikologis. "Maneh mah talangke pisan ari dititah teh", "Na gagancangan teuing euy, can dicaneut tah susuguh teh", "Duh engkang, na lami-lami teuing angkat teh, abdi keueung teu aya batur", "Teu karaos nya kang rumah tangga teh, urang ayeuna tos boga bati dua", "Buruan euy, itu batur geus lila nungguan", jst, eta kalimah-kalimah anu biasa kapanggih dina hirup kumbuh sapopoe anu nuduhkeun waktu dina hartina nuturkeun itungan waktu psikologis. Baraya, kumaha waktu numutkeun Al Qur'an, naha leuwih condong kana waktu fisik atawa psikis? Oge kumaha waktu dina kahirupan Urang Sunda? Dina pedaran saterasna, manawi pareng, Insya Alloh bade diguar kumaha waktu ceuk Al Qur'an (ceuk pamahaman si kuring) oge ceuk kosmologi kasundaan. Malah, di masyarakat Sunda, waktu teh oge dijabarkeun dina sababaraha ebrehan basa. Anu kumaha? Naha nyoko kana waktu fisik atawa waktu psikologi eta ebrehan waktu dina basa Sunda teh? Insya Alloh manawi pareng urang guar dina seratan saterasna. Cag heula. baktos, manAR PENTING..! attachment akan dihapus & tidak diteruskan kepada seluruh member. dilarang beriklan. pelanggaran atas peraturan ini akan dikenai sanksi berupa pencabutan membership. terutama bagi pengguna ms outlook/outlook express, dihimbau untuk selalu mengupdate antivirusnya. Yahoo! Groups Links <*> To visit your group on the web, go to: http://groups.yahoo.com/group/kisunda/ <*> Your email settings: Individual Email | Traditional <*> To change settings online go to: http://groups.yahoo.com/group/kisunda/join (Yahoo! ID required) <*> To change settings via email: mailto:[EMAIL PROTECTED] mailto:[EMAIL PROTECTED] <*> To unsubscribe from this group, send an email to: [EMAIL PROTECTED] <*> Your use of Yahoo! Groups is subject to: http://docs.yahoo.com/info/terms/
