teraskeun Kang ... lalakona 2008/12/19 Herman Adriansyah <[email protected]>
> SERAT MAHA PURWA > > Murwa > > Serat Mahapurwa nyarioskeun lalakon Sang Hyang Adama, Sang Hyang Sita, Sang > Hyang Nurcahya, Sang Hyang Nurasa, Sang Hyang Wenang, Sang Hyang Tunggal, > sareng Sang Hyang Manikmaya. Wawaton seratan iyeu ngarujuk kana Serat > Paramayoga garapan Pujangga Ranggawarsita di Surakarta anu ngarujuk Serat > Jitapsara garapan Begawan Palasara di Astina sareng ngarujuk Pustaka Darya > garapan Sang Hyang Nurcahya di Lokadewa. > > Lalakon Sang Hyang Adama > > Kocap kacarita Sang Hyang Adama saparantosna diturunkeun ka alam dunya > sareng dihampura dosana, ngadeg raja di Kusniamalabari, ngaratuan sato > kewan. Daharna tina pamuja. Sang Hyang Adama nyiptaken taun surya sareng > taun candra, teras nyipta Tanajultarki kangge miwitan pepelakan na taun 129 > SA atawa taun 133 CA. Teu lami bojona Sang Hyang Adama nyaeta Dewi Hawa > babaran kembar dampit putra-putri. Kembar dampit kahiji rupana awon, kadua > sae, katilu awon, kaopat sae, kalima awon, kitu saterasna dugi opat puluh > dua kali, nanging anu kagenep sareng ka opat puluh hiji teu dampit. > > Saparantosna gaduh putra lima dampit, Sang Hyang Adama bade ngajodokeun > putra-putrina. Putra anu gagah dijodokeun sareng putri anu awon. Putri anu > geulis dijodokeun sareng putra anu awon. Jadi teu dijodokeun saluyu sareng > dampitanna. > > Ari pangersana Dewi Hawa, putra-putrina dijodokeun saluyu sareng > dampitanna, anu gagah dijodokeun sareng anu geulis, anu awon sareng anu > awon. Jojodoan iyeu jadi pasulaya antara Sang Hyang Adama sareng Dewi Hawa. > Pasulayana ngantos rebutan kawasa ngaluarkeun rahsa anu diwadahan ku > cupumanik sareng dipujakeun ka Gustina. > > Saparantosna dugi kana wancina, cupumanik dibuka. Rahsa pamuja dina > cupumanik Sang Hyang Adama janten babayi nanging ngan raragana wungkul; > sedengkeun rahsa pamuja dina cupumanik Dewi Hawa ngawujud getih. Dewi Hawa > ngarasa nalangsa ku kaayaan eta. > > Jabang bayi anu aya dina cupumanik Sang Hyang Adama kena ku dihim pinasti > janten jabang bayi anu sampurna kacaangan ku cahya nurbuat sareng aya > sasmita ti Gusti nami eta jabang bayi teh Sang Hyang Sita. Mantenna suka > bungah anu teu aya papadana. > > Teu lami aya gara-gara, cupumanik Sang Hyang Adama katiup angin puyuh > lilimbungan tumiba kana teleng sagara hideung. Cupumanik kacekel ku Danyang > Azazil, ratu banujan anu ngawasa sagara hideung. > > Ahirna Dewi Hawa manut kana aturan jojodoan Sang Hyang Adama. Sadaya > putra-putrina lobana opat puluh dampit, sareng aya anu dua anu teu dampit > nyaeta Sang Hyang Sita sareng Dewi Hunun. > > Putra-putri Sang Hyang Adama nyaeta > > Sang Hyang Kabila, Dewi Alima, Sang Hyang Habila, Dewi Damima, Sang Hyang > Isrila, Dewi Sarira, Sang Hyang Israwana, Dewi Mona, Sang Hyang > Basaradiwana, Dewi Dayuna, Sang Hyang Sita, Sang Hyang Yasita, Dewi Awisa, > Sang Hyang Sesana, Dewi Aisa, Sang Hyang Yasmiyana, Dewi Ramsa, Sang Hyang > Yanmiyana, Dewi Yarusa, Sang Hyang Suryana, Dewi Siriya, Sang Hyang Amana, > Dewi Mahasa, Sang Hyang Kayumarata, Dewi Hindunmaras, Sang Hyang Yajuja, > Dewi Majuja, Sang Hyang Lata, Dewi Uzza, Sang Hyang Harata, Dewi Haruti, > Sang Hyang Danaba, Dewi Daniba, Sang Hyang Bantasa, Dewi Bintisa, Sang Hyang > Somala, Dewi Susia, Sang Hyang Jamaruta dampitanna Dewi Malki, Sang Hyang > Tamakala, Dewi Tamakali, Sang Hyang Adana, Dewi Adini, Sang Hyang Harnala, > Dewi Harnila, Sang Hyang Samala, Dewi Samila, Sang Hyang Awala, Dewi Awila, > Sang Hyang Astala, Dewi Astila, Sang Hyang Nurala, Dewi Nureli, Sang Hyang > Nuhkala, Dewi Nuhkali, Sang Hyang Nuskala, Dewi Arki, Sang Hyang Sarkala, > Dewi Sarki, Sang Hyang Karala, Dewi Karia, Sang Hyang Dujala, Dewi Dujila, > Sang Hyang Katala, Dewi Katili, Sang Hyang Arkala, Dewi Arkali, Sang Hyang > Mrihakala, Dewi Mrihakali, Sang Hyang Ardabala, Dewi Ardiati, Sang Hyang > Sanala, Dewi Peni, Sang Hyang Pujala, Dewi Puji, Sang Hyang Sasala, Dewi > Sasi, Sang Hyang Sahnala, Dewi Sani, Dewi Hunun, Sang Hyang Sahalanala, > sareng Dewi Sahini. > > Nanging Sang Hyang Kabila, Dewi Alima, Sang Hyang Basaradiwana, Dewi > Dayuna, Sang Hyang Lata, Dewi Uzza, teu manut kana aturan jojodoan Sang > Hyang Adama. Sang Hyang Kabila teu saluyu, sareng hoyong dijodokeun ka jodo > rayina nyaeta Sang Hyang Habila. Pasulaya rebutan jodo eta dugi ka rebutan > pati. Sang Hyang Habila dipaehan ku Sang Hyang Kabila. Saparantosna rayina > maot, Sang Hyang Kabila ngahuleng liyeur mikiran kumaha carana ngubur eta > layon rayina. Teras aya manuk gaok totoker dina taneuh. Sang Hyang Kabila > nurutan manuk gaok ngadamel liang lahat. > > Sang Hyang Kabila sareng bojona Dewi Alima jeung Dewi Damima ditundung ku > Sang Hyang Adama, teras ngalalana dugi ka tanah Afrika, disarengan ku rayina > Sang Hyang Basaradiwana, sareng Dewi Dayuna. Kitu oge Sang Hyang Yajuja > sareng dampitanna Dewi Majuja nyusul Sang Hyang Kabila ka tanah Afrika. > Sedengkeun Sang Hyang Lata Sareng Dewi Uzza ngalalana ka tanah Asia. > > Saterasna Sang Hyang Adama ngaratuan sato-kewan sareng anak-turunanna. > > Lalakon Sang Hyang Sita > > Saparantosna dewasa Sang Hyang Sita dipasihan jodo bidadari ku Gusti. Nami > bojona Dewi Mulat. Rumahtanggana silih asah silih asih silih asuh. > > Kocap kacarita, Danyang Azazil ratu banujan di Sagara Hideung hoyong > ngajodokeun putrina anu namina Dayang Dalajah ka turunan Sang Hyang Adama > sangkan bisa ngaratuan bangsa manusa. Danyang Azazil ngaboyong putrina ka > Kusniamalabari. Kusaktina Danyang Azazil, putrina malih rupa janten Dewi > Mulat. Sedengkeun Dewi Mulat anu asli kasarung leungit tanpa lebih ilang > tanpa karana disumputkeu ku Danyang Azazil. > > Kasurung ku gandrung kasorang ku cinta, Sang Hyang Sita saresmi sareng Dewi > Mulat mamalihan. Kama manjing ing kenyapuri Dayang Dalajah kena ku dihim > pinasti, cabar tina mamalihanana lajeng mulang ka Sagara Hideung sareng > ramana Danyang Azazil. Dewi Mulat anu asli parantos katingali deui, sare > sareng Sang Hyang Sita. > > Dewi Mulat ngandung jabang bayi. Dina wancina ngalahirkeun, wayah janari > Dewi Mulat babaran kembar, anu kahiji mangrupi bayi lalaki, anu kadua > mangrupa cahaya. Wanci sarepna dina poe anu sami, Dayang Dalajah oge > ngalahirkeun wujudna rahsa, lajeng dibawa ka Kusniamalabari Ku Danyang > Azazil. > > Rahsa sareng Cahaya gumulung ngahiji jadi bayi lalaki anu kalimputan ku > cahaya gilang gumilang teu tiasa digarayang. > > Eyangna, Sang Hyang Adama masihan aran ka eta bayi kembar. Anu kahiji > namina Sang Hyang Nara, anu kadua Sang Hyang Nara, margi kalimputan cahaya > katelah Sang Hyang Nurcahya. > > Saparantosna dewasa, Sang Hyang Nasa suka kana elmu agama anu diwedar ku > eyangna Sang Hyang Adama. Sedengkeun Sang Hyang Nurcahya suka tatapa di > leuweung luwang-liwung, di pucuk-pucuk gunung, atawa dina jero-jero guha. > > Sang Hyang Nurcahya suka ngalalana ngalanglang buana, teras papendak sareng > Danyang Azazil anu malih rupa janten maharesi anu sakti mandraguna pasagi ku > pangarti pinuh ku elmu jembar ku pangabisa. Sang Hyang Nurcahya guguru ka > Danyang Azazil, diwuruk diwulang olah kanuragan, kasakten, elmu panemu jampe > pamake, kawedukan, kabedasan. Sang Hyang Nurcahya teu tutung ku api teu > baseh ku cai teu teurak ku badama, bisa mancala putra mancala putri, bisa > ngaleungit tanpa lebih ilang tanpa karana, bisa ngagegana mapak mega > jumantara, bisa ambles bumi neuleuman sagara. > > Saparantosna tamat guguruna, Sang Hyang Nurcahya mulang ka Kusniamalabari. > Sang Hyang Adama kaget ngaweruhan kaayaan incuna. Sang Hyang Nurcahya benten > pisang sareng kembaranna Sang Hyang Nasa. Nanging Sang Hyang Adama teu > kasamaran yen eta sadaya lantaran Danyang Azazil. > > Sang Hyang Adama ngadawuhan putrana Sang Hyang Sita ngabaran yen Sang Hyang > Nurcahya isukan bakal mukir tina agama Sang Hyang Adama lantaran nganut > ajaran Danyang Azazil. Sang Hyang Sita ngahuleung ngaraga meneng, kaduhung > ku kalakuan Sang Hyang Nurcahya. > > Dina umur 990 tahun Sang Hyang Adama tilar dunya. Sadaya elmuna diwariskeun > ka Sang Hyang Sita; sedengkeun kakawasaanna diwariskenana ka Sang Hyang > Kayumarata, putrana anu ka tilu belas. Pambagian eta dumasar kana kaunggulan > putra-putrana. Sang Hyang Sita janten pangawasa babagan rohani; sedengkeun > Sang Hyang Kayumaratan janten pangawasa babagan jasmani. > > > Lalakon Sang Hyang Nurcahya > > Maotna eyang Sang Hyang Adama janten memengen incunna nyaeta Sang Hyang > Nurcahya. Anjeuna ngaraos kaduhung margi Sang Hyang Adama kena lara pati. > Upami anjeunna masih netepan elmuna Sang Hyang Adama, pinasti anjeunna bakal > kena ku lara pati. Teras Sang Hyang Nurcahya nilar Kusniamalabari bade > milari elmu anu hanteu kena ku lara pati sangkan hirupna mulus rahayu > lestari abadi. > > Sang Hyang Nurcahya ngalalana dugi ka luar batas nagari Kusniamalabari. Di > tepis miring anu tumuju ka leuweung liwang-liwung, Sang Hyang Nurcahya > papendak sareng Danyang Azazil. Anjeunna dibantun ka talatah Awinda nyaeta > wewengkonna para siluman, anu kacida wingitna, poek-mongkleng, sareng > tiis-tingtrim, ayanna di puser bumi belah kaler, anu teu kaambah ku cahaya > panon poe. Di dinya ayana Tirtamarta Kamandalu, nyaeta cai kahuripan anu > kaluar tina mustika mega. > > Sang Hyang Nurcahya sareng Danyang Azazil muja ka Gusti sangkan dipasihan > Tirtamarta Kamandalu. Lajeng aya mega lalambakan mocoran cai kahuripan tina > Sagara Rahmat. Sang Hyang Nurcahya disuruh mandi sareng nginum Tirtamarta > Kamandalu. Sang Hyang Nurcahya hoyong ngawadahan eta cai kahuripan nanging > teu mawa wadah. Danyang Azazil masihan wadah namina Cupumanik Astagina anu > saleresna kagungan Sang Hyang Adama waktu katiup angin puyuh liliwungan > lagrag dina teleng Sagara Hideung wewengkonna Danyang Azazil. Cupumanik > Astagina gaduh kasaktian sadaya anu diwadahan ku eta cupu moal bakal seep. > > Lajeng Sang Hyang Nurcahya kaluar ti talatah Awinda, sareng Danyang Azazil > leungit tanpa lebih ilang tanpa karana. Sang Hyang Nurcahya neraskeun > lalampahanna sorangan. Di hiji talatah anjeunna mendak hiji tatangkalan anu > akarna tiasa ngalantaran hurip kajati mulang ka asal kebo mulih makandangan, > sumber kahirupanna alam dunya, anu katelah Lata Maosadi. > > Wancina Sang Hyang Nurcahya bade mulang ka Kusniamalabari bingung kasarung > teu emut kamana jalanna. Anjeunna kalunta-lunta ngalalana ngambah jurang > jungkrang, gunung nangtung, leuleuweungan. > > Dina hiji poe anjeunna anjog ka sisi sagara, sareng ningali aya dua mahluk > nangtung di luhur sagara. Sang Hyang Nurcahya nampak sancang leumpang di > luhur cai nyaketan eta mahluk. Anu kahiji namina Danyang Haruta, anu kadua > Danyang Maruta. Baheulana mah eta mahluk teh namina Sang Hyang Isyana sareng > Sang Hyang Isaya anu meunang bebendu ti Gusti katulah janten banujan nyaeta > bangsa jin. > > Danyang Haruta sareng Danyang Maruta ngawuruk kaweruh Sang Hyang Nurcahya > babagan lumakuna bumi, panon poe, bulan, bentang, anu katelah elmu palakiah, > sareng elmu hikmah. > > Sang Hyang Nurcahya nyarita yen anjena hoyong terang sorga. Danyang Haruta > sareng Danyang Maruta ngadongeng yen soga eta ayana dina hulu walungan anu > pang ageungna di talatah Afrika. Sang Hyang Nurcahya percanten ka eta > dongeng lajeng ngalalana milarian sorga nutuykeun eta walungan. > > Sang Hyang Nurcahya papendak sareng paman jeung bibina, nyaeta putra-putri > Sang Hyang Adama anu ka lima belas namina Sang Hyang Lata sareng Dewi Uzza > nuju tatapa di sisi eta walungan. Sang Hyang Nurcahya nyarita yen anjeunna > putrana Sang Hyang Sita. Sang Hyang Lata sareng Dewi Uzza nampi kadatangan > Sang Hyang Nurcahya, lajeng diwuruk elmu kaweruh sadurung winarah sadaya > lalakon anu parantos atawa bakal kasorang. > > Lajeng Sang Hyang Nurcahya neraskeun milarian sorga dugi ka talaga > Jambirilahiri di hulu walungan anu ayana di pucuk Gunung Kaspia. Sang Hyang > Nurcahya ngahuleng ngaraga mineng kaduhung ku bingung margina teu mendakan > ayana sorga. > > Aya sora tina jero kawah Gunung Kaspia anu api sareng latuna pating > kolenyay murub-mubyar, ngaku-aku yen mantena eta Gusti Amurba Bumi anu > kagungan sora sareng naraka. Eta sora teh dadamelan Danyang Azazil anu malih > warna. Sang Hyang Nurcahya mesat ka jumantara ngadep Gusti Amurba Bumi > nyuhun diweruhan ayana sorga. Sang Hyang Nurcahya lebet kana sosoca anu > katelah Ratnadumilah, ningali kaendahan sadaya eusi sogra. > > Saparantosna kaluar tina jero sosoca, Danyang Azazil anu malih warni jadi > Gusti Amurba Bumi masihkeun Ratnadumilah ka Sang Hyang Nurcahya. Kasaktian > eta sosoca teh sadaya anu dipikacipta aya, anu dipikahayang datang, teu > keuna ku tunduh, teu keuna ku laralapa. Lajeng Sang Hyang Nurcahya diwuruk > elmu pangiwa panitisan, manjing suruping pati, lampahna cakramanggilingan. > > Sang Hyang Nurcahya teu hayang mulang ka Kusniamalabari. Danyang Azazil > nuduhan hiji talatah anu tiasa didunungan ku Sang Hyang Nurcahya anu katelah > Lokadewa. Lajeng Sang Hyang Nurcahya angkat ka eta tempat. > > Di Lokadewa, Sang Hyang Nurcahya neraskeun tapana di pucuk gunung nutuykeun > lampahna panon poe. Wayah janari nyanghareup ka wetan, tengah poe > nyanghareup ka luhur, wayah sareupna nyanghareup ka kulon. Lamina eta tatapa > tujuh taun, dugi anjeuna ngaraga sukma lebet kana alam Sunyaruri > awang-uwung, nyaeta alam Banujan. Sang Hyang Nurcahya dumunung di eta alam > lamina sarebu taun. > > Kocap kacarita aya hiji ratu banujan anu ngadanyangan Lokadewa namina > Danyang Maladewa, putrana Danyang Harataketu. Anjeuna nuju ngider bumi > ningali aya cahaya murub-mubyar sanes surya gilang gumilang sanes bentang > kadia sosoca sanes candra, nanging cahaya sukma trahna Sang Hyang Adama. > > Danyang Maladewa bade nyepeng eta cahaya nanging teu tiasa. Lajeng janten > bandayuda ogol begalan pati sareng eta cahaya sukma anu ngaku-aku > Amurbamisesa Alam. Danyang Maladewa kalah taluk ka Sang Hyang Nurcahya, anu > saterasna ngadeg ratu di Lokadewa sareng migarwa putrina Danyang Maladewa > anu katelah Dewi Mahamuni. Sadaya kulawarga sareng wadiabala Danyang > Maladewa sami ngadep taluk hamarikelu ka Sang Hyang Nurcahya anu kasebat > Dewata nyaeta guru linuhung Lokadewa. Eta wiwitanna para dewa disebat Sang > Hyang magi julukan anu diagem ku Sang Hyang Nurcahya. > > Kocap kacarita Sang Hyang Nurcahya julukanana Sang Hyang Dewata, Sang Hyang > Dewapamungkas, Sang Hyang Atmadewa, Sang Hyang Sukmakawekas, Sang Hyang > Amurbengrat, Sang Hyang Manon, Sang Hyang Permana, Sang Hyang Permata, Sang > Hyang Mahawidi, Sang Hyang Mahasidi, Sang Hyang Mahamulia, Sang Hyang > Kahanantunggal, Sang Hyang Jagatmurtitaya, eta putrana Sang Hyang Sita, > incuna Sang Hyang Adama. > > Sang Hyang Nurcahya gaduh putra tunggal ti garwana Dewi Mahamuni, anu > namina Sang Hyang Nurasa margi kacipta tina aworna cahaya sareng rahsa anu > disiram Tirtamarta Kamandalu. > > Lalakon Sang Hyang Nurasa > > Saparatosna Sang Hyang Nurasa dewasa, lajeng Sang Hyang Nurcahya > ngawariskeun karaton ka putrana sareng masihan Cupumanik Astagina, Lata > Maosadi, sareng Ratnadumilah. Sang Hyang Nurcahya lajeng nyipta Pustaka > Darya, nyaeta seratan dina emutan, mantra tanpa sora, sora tanpa sastra, anu > nyaritakeun lalampahan anjeunna. Pustaka Darya oge dipasihkeun ka Sang Hyang > Nurasa. > >
