Της Τάνιας Μασιά
Όταν αναφερόμαστε στον εγωισμό εννοούμε συμπεριφορές με σκοπό την προσωπική ευημερία και το ατομικό συμφέρον, μια ιδιαίτερη αγάπη προς τον εαυτό μας και μία ίσως περιφρόνηση για τους άλλους. Λέξεις που θα μπορούσαν να θεωρηθούν συνώνυμες είναι η φιλαυτία, η αλαζονεία, η αυταρέσκεια και ο ναρκισσισμός. Εδώ, θα χρειαστεί να κάνουμε μια παρένθεση αφού ο ναρκισσισμός θεωρείται διαταραχή και αποτελεί το ανώτατο επίπεδο του εγωισμού. Τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή παρουσιάζουν έντονο θαυμασμό και ενασχόληση με τον εαυτό τους, φτωχές διαπροσωπικές σχέσεις, εύθραυστη αυτοεκτίμηση που εξαρτάται κυρίως από την εικόνα που έχουν οι άλλοι για το ίδιο το άτομο ενώ κάθε αρνητική κριτική ή ματαίωση προκαλούν θυμό, απομόνωση, κατάθλιψη και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Γενικότερα ο «νάρκισσος» παρουσιάζει ένα μοναχικό, ασθενές και φοβισμένο εγώ. Τα εγωιστικά κίνητρα Ίσως χρειάζεται να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τα υποσυνείδητα παιχνίδια που πραγματοποιούνται στο μυαλό μας για να καταφέρουμε να δικαιολογήσουμε πως όλοι κάποιες φορές μπορεί να σκεφτόμαστε εγωιστικά. Η αλήθεια είναι πως πίσω από κάθε πράξη μας υπάρχουν εγωιστικά κίνητρα. Για παράδειγμα: το να φέρω στον κόσμο ένα παιδί φαντάζει ως πλήρης περιφρόνηση για τον προσωπικό εαυτό, δεν παύει όμως το παιδί να αποτελεί τη συνέχεια του εαυτού μας, γιατί όσο μακριά κι αν πιστεύουμε πως βρίσκεται ο θάνατος, γνωρίζουμε πως θα βρεθούμε εκεί κάποια στιγμή. Και τότε τι θα γίνει; Έτσι απλά θα χαθούμε; Όχι, θα αφήσουμε κάτι πίσω μας. Τα παιδιά μας, που θέλουμε να μας μοιάζουν, που θα προσπαθήσουμε να τους περάσουμε τις δικές μας αρχές και πιστεύω. Μπορεί να ακούγεται ακραίο και σίγουρα καμία από αυτές τις σκέψεις δεν γίνονται συνειδητά, δεν σημαίνει όμως ότι παύουν να υπάρχουν. Το εκείνο, το υπερεγώ και το εγώ Επιστρέφοντας στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε πίσω από αυτά που βλέπουμε, κάποιες διεργασίες παίρνουν μέρος και παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς θα αφήσουμε τον εγωισμό μας να μας καταβάλει. Ένα μοντέλο που προσπαθεί να εξηγήσει τη λειτουργία της σκέψης μας και κυρίως του ασυνείδητού μας είναι αυτό που πρότεινε ο Φρόιντ (και αργότερα η κόρη του Άννα Φρόιντ που με επιτυχία επέκτεινε) το οποίο αφορά το εκείνο, το υπερεγώ και το εγώ μας. Το εκείνο επιδιώκει αυτό που θέλει χωρίς ηθικούς φραγμούς, αιτίες, λογική και αξίες. Λειτουργεί με την αρχή της ηδονής ενώ αποφεύγει τον πόνο. Σε αντίθεση με το εκείνο, το υπερεγώ αναζητά την τελειότητα με βάση την ηθική, τα ιδανικά, ενώ παράγει ενοχές για ό,τι έρχεται ενάντια στον ηθικό κώδικα που έχει θεσπίσει. Το εγώ με τη σειρά του προσπαθεί να εκφράσει τις επιθυμίες του εκείνου στα πλαίσια όμως των απαιτήσεων του υπερεγώ. Λειτουργεί με την αρχή της πραγματικότητας, προσπαθώντας να μη βλάψει άλλους ικανοποιώντας μόνο τις δικές του ανάγκες. Προσπαθεί να επιλύει τις συγκρούσεις και να μάθει να προσαρμόζεται. Ο πόλεμος του καλού με το κακό Όταν αναφερόμαστε στις εσωτερικές συγκρούσεις, μιλάμε κυρίως για τον πόλεμο των «καλών» και «κακών» μας σκέψεων. Κάπου εδώ προβάλλουν και οι μηχανισμοί άμυνας στην προσπάθεια να μας προστατεύσουν από το άγχος που δημιουργείται. Ο «εγωιστής» δυσκολεύεται να παραδεχτεί τα λάθη του γιατί πολλές φορές παραποιεί και δημιουργεί τη δική του «λογική». Σ' αυτό το σημείο εμπλέκονται διάφοροι μηχανισμοί άμυνας που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα αφού το άτομο δεν μπορεί να τη δεχτεί. Τι προκαλεί τον εγωισμό Πιο γενικά, ο εγωισμός δημιουργείται κυρίως μέσα από την πρωταρχική σχέση με τη μητέρα στη βρεφική ακόμα ηλικία (πόσο ανταποκρίνεται η μητέρα στις ανάγκες του παιδιού, κράτημα, παιχνίδι, θηλασμός) αλλά φυσικά και τη σχέση με τον πατέρα καθώς επίσης και τη σχέση μεταξύ του πατέρα και της μητέρας. Σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ή όχι του εγωισμού, έχει το σχολείο και οι παιδαγωγοί και γενικότερα οι εμπειρίες μέσα από τις διαπροσωπικές σχέσεις. Τελευταία, παρατηρούμε να εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο η ναρκισσιστική διαταραχή και η εγωιστική συμπεριφορά αφού η ίδια η δομή της κοινωνίας προάγει τέτοια πρότυπα, την επιδειξιμανία, τις εφήμερες σχέσεις, την απόκτηση πλούτου ή και έστω λίγης αναγνωρισιμότητας. Ο φόβος της ματαίωσης Ο εγωισμός δεν αφήνει το άτομο να έχει υγιείς σχέσεις αφού συνοδεύεται από ανασφάλειες και ζήλεια, από τον ψυχαναγκασμό ότι η αγάπη πρέπει να γίνει ιδιοκτησία και ασφάλεια. Όσο επίμονο κι αν φαίνεται το εγωιστικό άτομο, είναι σχεδόν πάντα έτοιμο να εγκαταλείψει τη μάχη μπροστά σε κάθε απογοήτευση. Γιατί, γι' αυτό, η ματαίωση είναι και ο χειρότερος φόβος κι ας υποστηρίζει ότι είναι θέμα αξιοπρέπειας και όχι εγωισμού. Ο «εγωιστής» δυσκολεύεται να παραδεχτεί τα λάθη του γιατί πάρα πολλές φορές παραποιεί και δημιουργεί τη δική του «λογική» Ο νάρκισσος παρουσιάζει έντονο θαυμασμό και ενασχόληση με τον εαυτό τους, φτωχές διαπροσωπικές σχέσεις, εύθραυστη αυτοεκτίμηση που εξαρτάται κυρίως από την εικόνα που έχουν οι άλλοι για αυτόν άγγελος ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected] παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com Φιλοξενείται δωρεάν από τον server της orasi mailing list http://www.hostvis.net ______________
