Με το να αποκαλούμε τον κόσμο ψεκασμένο, το μόνο που καταφέρνουμε είναι να σπρώχνουμε τους ανθρώπους που είναι επιρρεπείς στην παραπληροφόρηση πιο κοντά στην αγκαλιά των συνωμοσιολόγων.
Ένα μεγάλο κομμάτι της έρευνάς μου στο Reuters Institute for the Study of Journalism για την παραπληροφόρηση γύρω από τις δασικές πυρκαγιές στάθηκε ιδιαίτερα στον τόνο που χρησιμοποιούμε. Όλα εξαρτώνται από τον στόχο μας. Αν θέλουμε απλώς να κάνουμε virtue signaling και να μαζέψουμε χιλιάδες likes από ομοϊδεάτες στις φούσκες των social media, τότε καλώς, ας παραμείνουμε σε έναν τόνο υπεροπτικό και υποτιμητικό. Αν, ωστόσο, τα ΜΜΕ ενδιαφέρονται πραγματικά για το πώς θα κερδίσουν τις καρδιές και τα μυαλά των ανθρώπων που είναι πιο ευάλωτοι σε θεωρίες συνωμοσίας, τότε μάλλον χρειάζεται μια αλλαγή τόνου και προσέγγισης. Μια καλή αρχή είναι η γλώσσα που χρησιμοποιούμε. Οι πυρκαγιές πχ είναι σύνθετα φαινόμενα, αλλά η γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να τις εξηγήσουμε δεν πρέπει να είναι. Αντί για ορολογία που διχάζει ή μπερδεύει (ή φαντασμαγορικές περιγραφές της πύρινης λαίλαπας) χρειαζόμαστε κατανοητή και περιγραφική γλώσσα, που αναλύει κάθε κομμάτι του φαινομένου με σαφήνεια . Όταν η αποδόμηση της παραπληροφόρησης πατάει σε συγκεκριμένες παρατηρήσεις και γεγονότα και όχι σε αφηρημένα σχήματα ή πολιτικά φορτισμένη ορολογία, τότε μπορεί να μιλήσει στη λογική και όχι στην ιδεολογία. Δεύτερο βήμα είναι η διαφάνεια, μάλλον το πιο σημαντικό συστατικό για να κερδηθεί η εμπιστοσύνη. Μοντέλα όπως αυτό που χρησιμοποιεί το BBC Verify δείχνουν βήμα-βήμα πώς ελέγχονται τα δεδομένα: ποιες πηγές εξετάστηκαν, πώς έγινε το reverse image search σε μια ψευδή φωτογραφία, πού βρέθηκε το αποδεικτικό υλικό (https://www.bbc.com/news/av/world-68474465). Στην κάλυψη πυρκαγιών αυτό σημαίνει όχι μόνο να δείχνουμε τι ισχύει, αλλά και πώς το εξακριβώσαμε. Όταν δείχνεις τη διαδικασία, δεν «ταΐζεις» την κοινή γνώμη με έτοιμα συμπεράσματα αλλά παρέχεις τα εργαλεία στους αναγνώστες ή θεατές να δουν μόνοι τους γιατί μια θεωρία είναι λάθος. Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο είναι η ειλικρίνεια για το τι ΔΕΝ ξέρουμε ακόμη. Οι αιτίες ανάφλεξης ή οι σχέσεις με την κλιματική κρίση συχνά χρειάζονται μήνες για να επιβεβαιωθούν με ακρίβεια. Όταν η δημοσιογραφία βιάζεται να παρουσιάσει βεβαιότητα εκεί που η επιστήμη διατηρεί ακόμα αβεβαιότητα, χάνει την αξιοπιστία της. Το να παραδεχόμαστε αυτό που δεν γνωρίζουμε με ειλικρίνεια κάνει τον έλεγχο της πληροφορίας πιο αξιόπιστο, όχι λιγότερο. Οι επιστήμονες έχουν καθήκον να εκφράζονται με αμφιβολία, ωστόσο οι δημοσιογράφοι συχνά πιέζουμε για απόλυτες απαντήσεις που δεν υπάρχουν. Εκεί χάνεται η λεπτότητα και κερδίζουν τελικά όσοι μιλούν με ψεύτικη σιγουριά. Ένα καλό litmus test πριν από κάθε άρθρο ή fact-check θα πρέπει να είναι η εξής ερώτηση: “θα μπορούσε αυτό το κείμενο να πείσει κάποιον που ήδη πιστεύει τη συνωμοσία;” Αν η απάντηση είναι όχι, τότε μάλλον δεν μιλάμε στη σωστή γλώσσα. Όπως είπε και ο φίλος μου και ανθρωπολόγος του διαδικτύου Himanshu Panday: “Πότε ήταν η τελευταία φορά που είδες κάποιον να αλλάζει γνώμη επειδή κάποιος του φώναξε ότι έκανε λάθος;?” Το στοίχημα είναι να μιλήσουμε μεν με δεδομένα αλλά και με ενσυναίσθηση, όχι να υψώνουμε τείχη. (Τεράστια τιμή μου που θα παρουσιάσω αυτή την οπτική καθώς και άλλες ιδέες της έρευνας μου σε 150 συναδέλφους από όλο τον κόσμο την επόμενη εβδομάδα, στο πρώτο event του Oxford Climate Journalism Network για την νέα σεζόν. Και από τέλη Σεπτέμβρη, ανυπομωνώ να μοιραστώ και ολόκληρη την έρευνα-μίνι βιβλίο μαζί σας). Χρυσέλλα Λαγαρία -- Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας μπορείτε να το στείλετε την διεύθυνση: [email protected] Για το αρχείο της λίστας μπορείτε να επισκεφθείτε τον σύνδεσμο: https://www.mail-archive.com/[email protected]/maillist.html --- Λάβατε αυτό το μήνυμα επειδή έχετε εγγραφεί στην ομάδα orasi των Ομάδων Google. Για να απεγγραφείτε απ' αυτή την ομάδα και να σταματήσετε να λαμβάνετε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απ' αυτή, στείλτε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση [email protected]. Για να δείτε αυτή τη συζήτηση, επισκεφτείτε το https://groups.google.com/d/msgid/orasi/5B0E682B-1A80-4986-973E-2E35C88BDCF4%40gmail.com.
