taxydromos.gr
Η ανθρωπογεωγραφία και η γεωγραφία του Ιράν – Ο εχθρός και ο σύμμαχος
Βάσω Σαμακοβλή
Ιράν. Η πάλαι ποτέ Περσική Αυτοκρατορία. Η γη των Αχαιμενιδών, του Κύρου
και του Δαρείου που κάποτε εκτείνονταν από την Ινδία ως το Αιγαίο Πέλαγος.
Του Αθανάσιου Λαμπρόπουλου,
MSc Ιστορικού
Μια χώρα που όντας το σταυροδρόμι Μέσης Ανατολής, Κεντρικής Ασίας και
Ινδικής υποηπείρου υπήρξε το αντικείμενο του πόθου πολλών κατακτητών,
αλλά μόνο ο Μέγας Αλέξανδρος κατάφερε να την κατακτήσει ολοκληρωτικά,
μέχρι που το 1909 ήρθαν οι Βρετανοί και η Αγγλο-Περσική εταιρεία
πετρελαίου, η μετέπειτα BP, για να “κατακτήσουν”το Ιράν με άλλο τρόπο
καρπούμενοι το σύνολο σχεδόν των κερδών του ιρανικού πετρελαίου, μέχρι
που το 1951 ο πρωθυπουργός Μοσαντέκ πέρασε τον νόμο περί εθνικοποίησης
των πετρελαίων. Ένας νόμος που προκάλεσε το πραξικόπημα του 1953, το
οποίο οργάνωσαν η MI6 και η CIA.
Η χώρα πήρε το όνομα Ιράν μόλις το 1935 σε μια προσπάθεια να
εκπροσωπηθούν και οι μη περσικές μειονότητες, οι οποίες αποτελούν το 40%
του πληθυσμού. Μια χώρα μεγαλύτερη σε έκταση από τη Γαλλία, τη Γερμανία
και το Ηνωμένο Βασίλειο μαζί, η οποία περιβάλλεται από οροσειρές, ενώ η
ενδοχώρα καλύπτεται σε μεγάλο μέρος της από ερήμους διακοπτόμενες από
αλμυρές λίμνες. Αυτά τα δύο στοιχεία της, το μωσαϊκό των 93 εκατομμυρίων
κατοίκων με την ανισομερή γεωγραφικά κατανομή μέσα στην χώρα, και συχνά
διαφορετικές, εντός του Ισλαμισμού, πεποιθήσεις από τη μια, και η
γεωγραφία της χώρας από την άλλη, αποτελούσαν και αποτελούν τον
μεγαλύτερο εχθρό και τον μεγαλύτερο σύμμαχο αντίστοιχα, του εκάστοτε
ιρανικού καθεστώτος.
Στο Ιράν υπάρχουν δύο τεράστιες οροσειρές, αυτή της Ζάγρος και αυτή του
Ελμπρούζ. Οι πρόποδες της οροσειράς του Ζάγρος βρίσκονται βόρεια και
διατρέχει τη χώρα για 1.450 χιλιόμετρα παράλληλα με τα σύνορα του Ιράν
με την Τουρκία και το Ιράκ φτάνοντας σχεδόν μέχρι τα στενά του Ορμούζ
στον Περσικό κόλπο. Στα νότια της οροσειράς υπάρχει μια πεδιάδα, εκεί
όπου ο ποταμός Στα αλ-Αραμπ χωρίζει το Ιράν από το Ιράκ. Εκεί ακριβώς
βρίσκονται οι κύριες πετρελαιοπηγές της χώρας με τις υπόλοιπες να
βρίσκονται βόρεια και κεντρικά. Τα όρη Ελμπούρζ με υψόμετρο που ξεπερνά
τα 5.000 μ. διαχωρίζουν το μη εύφορο Ιράν από τις βροχερές περιοχές της
Κασπίας Θάλασσας. Εκεί βρίσκεται και η υψηλότερη κορυφή του Ιράν, το
Νταμαβάντ στα 5.671 μ, περίπου 50 χλμ. βόρεια της Τεχεράνης. Στο
ανατολικό μισό κυριαρχούν απέραντα οροπέδια, σε υψόμετρο 2.000 μ.
περίπου. Οι μόνες πραγματικά μεγάλες πεδιάδες βρίσκονται κατά μήκος της
ακτογραμμής της Κασπίας Θάλασσας και στο βόρειο άκρο του Περσικού Κόλπου
στο στόμιο του ποταμού Αρβάντ. Αυτή η γεωγραφία, προστατεύει το Ιράν
περιβάλλοντάς το με βουνά από τρεις πλευρές και με βαλτότοπους και
θάλασσα από την τέταρτη πλευρά. Το 1980, όταν ξέσπασε ο πόλεμος του Ιράν
με το Ιράκ, οι Ιρακινοί χρησιμοποίησαν έξι μεραρχίες για να διασχίσουν
τον Στα αλ-Αραμπ στην προσπάθειά τους να προσαρτήσουν την ιρανική
επαρχία του Κουζεστάν. Δεν κατάφεραν ούτε να περάσουν από τις ελώδεις
πεδιάδες πόσο μάλλον να πλησιάσουν τους πρόποδες του Ζάγρος.
Όσον αφορά την ανθρωπογεωγραφία του Ιράν, υπολογίζεται ότι το 61%-65%
των Ιρανών είναι Πέρσες, με τις άλλες εθνότητες να αντιπροσωπεύουν
συνολικά έως και το 35% του πληθυσμού, δηλαδή περίπου 30 εκατ. Αυτές οι
εθνοτικές μειονότητες, παρότι εκπροσωπούνται στο ιρανικό Κοινοβούλιο, με
συνταγματική πρόβλεψη του θεοκρατικού καθεστώτος, εντούτοις συχνά
βρέθηκαν, και βρίσκονται, σε σύγκρουση με το κεντρικό κράτος της
Τεχεράνης, εξαιτίας των διακρίσεων σε βάρος τους. Η πλειονότητα της
ιρανικής εθνότητας κατάγεται από την πολύ αρχαία περσική φυλή Φάρς και
κατοικούν σχεδόν σε όλο το Ιράν, συγκεντρωμένοι όμως ιδιαίτερα στις
επαρχίες Τεχεράνης, Ισφαχάν, Φαρς, Χορασάν, Κερμάν και Γιαζντ.
Οι Αζέροι αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα του Ιράν,
αριθμώντας τουλάχιστον 12 εκατομμύρια, ενώ κάποιες εκτιμήσεις τους
ανεβάζουν έως και τα 20, σχεδόν το 1/4 του πληθυσμού. Ζουν κυρίως στο
βορειοδυτικό Ιράν, αλλά περίπου και το 1/3 του πληθυσμού της Τεχεράνης
φέρονται να είναι Αζέροι. Οι περισσότεροι είναι Σιίτες Μουσουλμάνοι και
γι’ αυτό ακριβώς απολαμβάνουν περισσότερες ελευθερίες, καθώς η “Ισλαμική
Δημοκρατία” είναι σιιτική, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρόσφατα
εξοντωθείς ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ ήταν μισός
Αζέρος, αν και επιμελώς αποκρύπτονταν κάθε αναφορά στην αζερική καταγωγή
του. Παρόλα αυτά Αζέροι έχουν αντιμετωπίσει σημαντικές, συχνά σκληρές
πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διακρίσεις, καθώς η ιρανική
κυβέρνηση απαγόρευσε στους Αζέρους να μιλούν τη γλώσσα τους στα σχολεία,
και άλλαξε τα ονόματα των πόλεων τους, ενώ και η εξέγερσή τους στο
Ταμπρίζ, το 1981 καταστάληκε βίαια.
Οι Ιρανοί Κούρδοι ανέρχονται συνολικά σε σχεδόν 10 εκατομμύρια και
μάλιστα μετά την επανάσταση του 1979, ξεκίνησαν προσπάθειες απόσχισης.
Αντιμετωπίστηκαν βίαια και οι διώξεις τους αυξήθηκαν από το 2000, ιδίως
υπό τον, επίσης πρόσφατα εξοντωθέντα πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Οι
περισσότεροι Κούρδοι κατοικούν στις ορεινές περιοχές που συνορεύουν με
την Τουρκία και το Ιράκ και η πλειοψηφία τους είναι σουνίτες. Οι
Βαλούχοι, οι οποίοι ζουν στα σύνορα με το Πακιστάν, αριθμούν μεταξύ 1,5
και 2 εκατομμυρίων και καθώς είναι σε μεγάλο βαθμό Σουνίτες, βρίσκονται
συχνά σε σύγκρουση με το σιιτικό καθεστώς του Ιράν. Οι Άραβες επίσης οι
οποίοι ζουν στο Ιράν αριθμούν περίπου 1,5 εκατομμύριο.Κατοικούν κυρίως
κατά μήκος των συνόρων με το Ιράκ, στη νοτιοδυτική επαρχία Κουζεστάν και
έχουν αντιμετωπίσει αυξημένη καταπίεση και διακρίσεις την τελευταία
20ετία, παρότι η πλειονότητα τους είναι Σιίτες.
Υπάρχουν και άλλες εθνοτικές ομάδες, οι οποίες όμως είναι φίλα
προσκείμενες προς το καθεστώς της Τεχεράνης, με σημαντικότερη τους Λορ,
οι οποίοι αριθμούν περίπου 4,8 εκατομμύρια και κατοικούν κυρίως στις
ορεινές περιοχές κατά μήκος των δυτικών συνόρων με το Ιράκ και τους
Τουρκομάνους, οι οποίοι ζουν στα σύνορα με το Τουρκμενιστάν.
Η μορφολογία του Ιράν καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη ή τουλάχιστον ιδιαίτερα
οδυνηρή οποιαδήποτε σκέψη για μια χερσαία επιχείρηση από μια ξένη δύναμη
χωρίς εσωτερική βοήθεια και υποστήριξη. Το παράδειγμα του πολέμου
Ιράν-Ιράκ με τους Ιρακινούς να μην είναι σε θέση να προχωρήσουν στην
ενδοχώρα του Ιράν, παρά την αρχικό αιφνιδιασμό που πέτυχαν είναι
χαρακτηριστικό. Ο αντίλογος βέβαια είναι ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ
και του Ισραήλ δεν έχουν καμία σχέση με εκείνες του Ιράκ, ενώ και η
Ιρανική αεροπορία που διέθετε υπεροπλία κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ και
έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην έκβαση του πολέμου, στην ουσία δεν υφίσταται
πιά. Παρόλα αυτά, ακόμα και μια επιτυχημένη χερσαία επιχείρηση θα είχε,
την δεδομένη χρονική στιγμή, μεγάλες ανθρώπινες απώλειες, κόστος
δυσβάσταχτο, αν όχι απαγορευτικό τόσο για την Ισραηλινή, όσο και κυρίως
γι’ αυτή, την Αμερικανική κοινωνία
Από την άλλη οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορούν,και φαίνεται ότι το
επιδιώκουν, να εκμεταλλευτούν τις μειονότητες για να σπείρουν διχόνοια
στη χώρα θέτοντας σε αμφισβήτηση το θεοκρατικό καθεστώς. Είναι
χαρακτηριστικό άλλωστε ότι οι πολιτικοί άρχοντες της χώρας ανέκαθεν
προσπαθούσαν να έχουν μια ισχυρή, κεντρική και συχνά καταπιεστική
εξουσία προκειμένου να διασφαλίζουν ότι καμία περιοχή δεν πρόκειται να
αποσχιστεί ή να προσφέρει βοήθεια σε ξένες δυνάμεις. Η ίδια η μορφολογία
η οποία αποτελεί σύμμαχο της χώρας απέναντι στους εξωτερικούς εχθρούς
καθιστά δύσκολη και την αντιμετώπιση των εσωτερικών “εχθρών”, στους
οποίους μπορεί να μεταβληθούν οι μειονοτικές εθνοτικές ομάδες μετά από
δεκαετίες καταπίεσης και διώξεων, με πιο πρόσφορο να φαντάζει το έδαφος
με τους Κούρδους σε πρώτη φάση και ίσως και με τους Αζέρους και τους
Άραβες του Κουζεστάν σε δεύτερη.
--
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας μπορείτε να το στείλετε την διεύθυνση:
[email protected]
Για το αρχείο της λίστας μπορείτε να επισκεφθείτε τον σύνδεσμο:
https://www.mail-archive.com/[email protected]/maillist.html
---
Λάβατε αυτό το μήνυμα επειδή έχετε εγγραφεί στην ομάδα orasi των Ομάδων Google.
Για να απεγγραφείτε απ' αυτή την ομάδα και να σταματήσετε να λαμβάνετε μηνύματα
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απ' αυτή, στείλτε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου στη διεύθυνση [email protected].
Για να δείτε αυτή τη συζήτηση, επισκεφτείτε το
https://groups.google.com/d/msgid/orasi/39300e94-5977-4634-867f-e69f38545ec8%40gmail.com.
