Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Κυριακή 24 Μαΐου 2026 στις 09:37
Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών
Ανακοινώθηκε πριν από μερικές μέρες ο κατάλογος της βρετανικής Γκάρντιαν με τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών και ήδη έχει προκαλέσει κάποιες συζητήσεις -οπότε ταιριάζει να τον συζητήσουμε και εδώ.
Τέτοιοι κατάλογοι, είτε προκύπτουν από ψηφοφορία ειδικών είτε από την ψήφο του ευρύτερου κοινού, δημοσιεύονται συχνά. Όπως είχα γράψει παλιότερα, «παρόμοιες ψηφοφορίες είναι από τερπνές έως χρήσιμες, δεν βλάφτουν και ίσως να ωφελούν -αν όχι τίποτε άλλο, μας δίνουν την αφορμή να συλλογιστούμε ποια βιβλία δεν έχουμε διαβάσει και ίσως να πάρουμε την απόφαση να διαβάσουμε κάποιο από τα βιβλία του καταλόγου. Οπότε, σε πρώτο επίπεδο είναι χρήσιμος ο κατάλογος, όπως χρήσιμες είναι και πολλές άλλες παρόμοιες λίστες που έχουν προκύψει από κάποιας μορφής ψηφοφορία».
Άλλωστε, στο ιστολόγιο είχαμε συζητήσει παλιότερα τέτοιους καταλόγους, άλλοτε για δίσκους ή τραγούδια, άλλοτε, ακριβώς, για μυθιστορήματα. Στην τελευταία περίπτωση, το 2014 ο καθηγητής Αντώνης Πετρίδης κατάρτισε έναν κατάλογο, που τον διεύρυνε λίγο στη συνέχεια αποδεχόμενος προτάσεις σχολιαστών στο ιστολόγιό του (και δικές μου), φτάνοντας τα 223 νεοελληνικά μυθιστορήματα και νουβέλες, και ζήτησε από τους επισκέπτες του ιστολογίου του να ψηφίσουν τα 30 κατά τη γνώμη τους καλύτερα ή πιο σωστά έως 30. Στις πρώτες θέσεις είχαμε: τη Φόνισσα του Παπαδιαμάντη, τα Ματωμένα χώματα της Διδώς Σωτηρίου και το Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα του Μενέλαου Λουντέμη.
Για τη δική της ψηφοφορία, η Γκάρντιαν ζήτησε από 170+ πεζογράφους, κριτικούς λογοτεχνίας και πανεπιστημιακούς, απ’ όλον τον κόσμο, να αναφέρουν τα 10 μυθιστορήματα όλων των εποχών που θεωρούν καλύτερα, μάλιστα κατά σειρά προτίμησης. Το επιτελείο της εφημερίδας πήρε τις 170 ιεραρχημένες δεκάδες και κατέληξε σε 100 καλύτερα μυθιστορήματα.
Ένας από αυτούς που συμμετείχαν στην ψηφοφορία ήταν ο Στίβεν Κινγκ, ο οποίος παραπονέθηκε ότι δεν φτάνουν 10 βιβλία. Ο ίδιος μετά λύπης του δεν μπόρεσε να βάλει έστω και ένα έργο του Ντίκενς στον κατάλογο, παρόλο που το ήθελε.
Παραθέτω λοιπόν τον κατάλογο της Γκάρντιαν. Βάζω δίπλα τον ελληνικό τίτλο, όπου το βιβλίο έχει εκδοθεί στα ελληνικά (ή, έστω, έναν από τους ελληνικούς τίτλους του). Δεν (βρήκα να) έχουν εκδοθεί όλα. Κάθε βιβλιογραφική διόρθωση δεκτή.
Ο κατάλογος βέβαια είναι εξαιρετικά αγγλοκεντρικός και δη βρετανοκεντρικός. Από τα 100 μυθιστορήματα μόνο 20 μέτρησα (πρόχειρα) να έχουν γραφτεί σε άλλη γλώσσα από τα αγγλικά. Και μου φαίνεται ότι υπεραντιπροσωπεύεται ο 20ός-21ος αιώνας -σαν να έχουν κοντή μνήμη οι 170 ειδικοί της Γκάρντιαν.
Μάλιστα, κάποιοι θα απέρριπταν το όλο εγχείρημα με το επιχείρημα ότι κατάλογος που δεν έχει μέσα τους Αθλίους (ή οποιοδήποτε άλλο έργο) του Ουγκό, που δεν έχει Μπαλζάκ, που δεν έχει Σταντάλ, είναι καλός μόνο για τα μέρη που πίνουν χλιαρή μπίρα. Ούτε Στάινμπεκ υπάρχει, ούτε Μαρκ Τουέν. Κάποιος φίλος εξανέστη που είδε δεύτερη στον κατάλογο την Αγαπημένη της Τόνι Μόρισον, γουόκ και ποσοστώσεις, είπε. Ίσως πάλι να έχουν αλλάξει τα γούστα της διεθνούς πνευματικής κοινότητας κι εμείς να έχουμε γεράσει.
Παρεμπιπτόντως, μπορείτε να δείτε ποιοι «ειδικοί» ψήφισαν και τι διάλεξε ο καθένας, αν πάτε στη σελίδα των αποτελεσμάτων, εδώ και μετά, στο τέλος του καταλόγου, που είναι από το 100 προς το 1, να κλικάρετε εκεί που λέει See all the votes. Βλέπετε τα ονόματα, που για να σας μπερδέψουν είναι με αλφαβητική σειρά του μικρού ονόματος (Stephen King στο S, λες και είναι τραγουδιστής) και με ένα κλικ βλέπετε τι ψήφισε ο καθένας.
Ομολογώ ότι δεν έχω διαβάσει κανένα από τα τρία πρώτα μυθιστορήματα, αλλά τουλάχιστον στην πρώτη δεκάδα βλέπω δύο του Τολστόι, οπότε παρηγοριέμαι ότι δεν έχει ανατραπεί εντελώς ο ρυθμός του κόσμου.
Ιδού ο κατάλογος που λέγαμε:
- Middlemarch – George Eliot (Μίντλμαρτς)
- Beloved – Toni Morrison (Αγαπημένη)
- Ulysses – James Joyce (Οδυσσέας)
- To the Lighthouse – Virginia Woolf (Στο φάρο)
- In Search of Lost Time – Marcel Proust (Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο)
- Anna Karenina – Leo Tolstoy (Άννα Καρένινα)
- War and Peace – Leo Tolstoy (Πόλεμος και ειρήνη)
- Jane Eyre – Charlotte Brontë (Τζέιν Έιρ)
- Pride and Prejudice – Jane Austen (Περηφάνια και προκατάληψη)
- Madame Bovary – Gustave Flaubert (Μαντάμ Μποβαρύ)
- The Great Gatsby – F. Scott Fitzgerald (Ο μεγάλος Γκάτσμπυ)
- Bleak House – Charles Dickens (Ζοφερός οίκος)
- Emma – Jane Austen (Έμμα)
- Mrs Dalloway – Virginia Woolf (Η κυρία Ντάλογουεϊ)
- Moby-Dick – Herman Melville (Μόμπι Ντικ)
- Nineteen Eighty-Four – George Orwell (1984)
- One Hundred Years of Solitude – Gabriel García Márquez (Εκατό χρόνια μοναξιά)
- Persuasion – Jane Austen (Πειθώ)
- Tristram Shandy – Laurence Sterne (Η ζωή και οι απόψεις του Τρίστραμ Σάντυ)
- Wuthering Heights – Emily Brontë (Ανεμοδαρμένα ύψη)
- The Portrait of a Lady – Henry James (Το πορτρέτο μιας κυρίας)
- Things Fall Apart – Chinua Achebe (Τα πάντα γίνονται κομμάτια)
- Midnight’s Children – Salman Rushdie (Τα παιδιά του μεσονυκτίου)
- The Remains of the Day – Kazuo Ishiguro (Τα απομεινάρια μιας μέρας)
- Lolita – Vladimir Nabokov (Λολίτα)
- Don Quixote – Miguel de Cervantes (Δον Κιχώτης)
- The Trial – Franz Kafka (Η δίκη)
- The Brothers Karamazov – Fyodor Dostoyevsky (Αδελφοί Καραμαζόφ)
- Pale Fire – Vladimir Nabokov (Χλομή φωτιά)
- Frankenstein – Mary Shelley (Φρανκενστάιν)
- The Prime of Miss Jean Brodie – Muriel Spark (Η δεσποινίς Τζην Μπρόντι στην ακμή της)
- The God of Small Things – Arundhati Roy (Ο θεός των μικρών πραγμάτων)
- David Copperfield – Charles Dickens (Ντέιβιντ Κόπερφιλντ)
- Wolf Hall – Hilary Mantel (Γουλφ Χολ)
- Great Expectations – Charles Dickens (Μεγάλες προσδοκίες)
- The Handmaid’s Tale – Margaret Atwood (Η ιστορία της θεραπαινίδας)
- Invisible Man – Ralph Ellison (Ο αόρατος άνθρωπος)
- The Age of Innocence – Edith Wharton (Τα χρόνια της αθωότητας)
- Their Eyes Were Watching God – Zora Neale Hurston (Τα μάτια τους κοιτούσαν το Θεό)
- Song of Solomon – Toni Morrison (Το τραγούδι του Σόλομον)
- Heart of Darkness – Joseph Conrad (Η καρδιά του σκότους)
- The Magic Mountain – Thomas Mann (Το μαγικό βουνό)
- Housekeeping – Marilynne Robinson (Ρουθ)
- Giovanni’s Room – James Baldwin (Το δωμάτιο του Τζιοβάνι)
- The Golden Notebook – Doris Lessing (Το χρυσό σημειωματάριο)
- The Leopard – Giuseppe Tomasi di Lampedusa (Ο γατόπαρδος)
- Vanity Fair – William Makepeace Thackeray (Το πανηγύρι της ματαιοδοξίας)
- The Metamorphosis – Franz Kafka (Η μεταμόρφωση)
- A Fine Balance – Rohinton Mistry (Λεπτή ισορροπία)
- Wide Sargasso Sea – Jean Rhys (Η πλατιά θάλασσα των Σαργάσσων)
- My Brilliant Friend – Elena Ferrante (Η υπέροχη φίλη μου)
- The Golden Bowl – Henry James (–)
- The Transit of Venus – Shirley Hazzard (–)
- Orlando – Virginia Woolf (Ορλάντο)
- The Waves – Virginia Woolf (Τα κύματα)
- Mansfield Park – Jane Austen (Μάνσφιλντ Παρκ)
- The Sound and the Fury – William Faulkner (Η βουή και η μανία)
- Disgrace – J. M. Coetzee (Ατίμωση)
- Never Let Me Go – Kazuo Ishiguro (Μη μ’ αφήσεις ποτέ)
- Howards End – E.M. Forster (Επιστροφή στο Χάουαρντς Εντ)
- The Rings of Saturn – W.G. Sebald (Οι δακτύλιοι του Κρόνου)
- Half of a Yellow Sun – Chimamanda Ngozi Adichie (Δακρυσμένος ήλιος)
- White Teeth – Zadie Smith (–)
- The Good Soldier – Ford Madox Ford (Ο καλός στρατιώτης)
- The Color Purple – Alice Walker (Το πορφυρό χρώμα)
- The Master and Margarita – Mikhail Bulgakov (Ο μαιτρ και η Μαργαρίτα)
- The Man Without Qualities – Robert Musil (Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες)
- Blood Meridian – Cormac McCarthy (Αιματοβαμμένος μεσημβρινός)
- Crime and Punishment – Fyodor Dostoevsky (Έγκλημα και τιμωρία)
- Jude the Obscure – Thomas Hardy (Τζουντ ο αφανής)
- Kindred – Octavia E. Butler (Εξ αίματος)
- Our Mutual Friend – Charles Dickens (Ο κοινός μας φίλος)
- Austerlitz – W.G. Sebald (Άουστερλιτς)
- Nervous Conditions – Tsitsi Dangarembga (–)
- The Bluest Eye – Toni Morrison (Γαλάζια μάτια)
- Dracula – Bram Stoker (Δράκουλας)
- The Rainbow – D.H. Lawrence (Το ουράνιο τόξο)
- A House for Mr Biswas – V.S. Naipaul (Ένα σπίτι για τον κύριο Μπίσβας)
- Go Tell It on the Mountain – James Baldwin (Φώναξέ το στα βουνά)
- Rebecca – Daphne du Maurier (Ρεβέκκα)
- Buddenbrooks – Thomas Mann (Μπούντενμπροκ)
- The End of the Affair – Graham Greene (Το τέλος μιας σχέσης)
- A Farewell to Arms – Ernest Hemingway (Αποχαιρετισμός στα όπλα)
- The Talented Mr Ripley – Patricia Highsmith (Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ)
- The Vegetarian – Han Kang (Η χορτοφάγος)
- The Turn of the Screw – Henry James (Το στρίψιμο της βίδας)
- The Line of Beauty – Alan Hollinghurst (Η γραμμή της ομορφιάς)
- Ragtime – E.L. Doctorow (Ράγκταϊμ)
- The Left Hand of Darkness – Ursula K. Le Guin (Το αριστερό χέρι του σκότους)
- Jacob’s Room – Virginia Woolf (Το δωμάτιο του Τζέικομπ)
- Life and Fate – Vasily Grossman (Ζωή και πεπρωμένο)
- Sentimental Education – Gustave Flaubert (Αισθηματική αγωγή)
- Invisible Cities – Italo Calvino (Οι αόρατες πόλεις)
- The Known World – Edward P. Jones (Ο γνωστός κόσμος)
- The Return of the Native – Thomas Hardy (–)
- Pedro Páramo – Juan Rulfo (Πέδρο Πάραμο)
- Catch-22 – Joseph Heller (Catch-22)
- The Road – Cormac McCarthy (Ο δρόμος)
- The Go-Between – L.P. Hartley (–)
- My Ántonia – Willa Cather (Η Αν-τόνια μου)
Και εδώ οι συγγραφείς που εμφανίζονται πάνω από μία φορά στον κατάλογο:
5 – Virginia Woolf
4 – Jane Austen
4 – Charles Dickens
3 – Henry James
3 – Toni Morrison
2 – James Baldwin
2 – Fyodor Dostoyevsky
2 – Gustave Flaubert
2 – Thomas Hardy
2 – Kazuo Ishiguro
2 – Franz Kafka
2 – Thomas Mann
2 – Cormac McCarthy
2 – Vladimir Nabokov
2 – W.G. Sebald
2 – Leo Tolstoy
Λοιπόν, πώς σας φαίνεται ο κατάλογος των 100 καλύτερων μυθιστορημάτων;
https://sarantakos.wordpress.com/2026/05/24/100best/
