Πολύ ωραίο! ________________________________ From: [email protected] <[email protected]> on behalf of Σκορδίλης Σπύρος <[email protected]> Sent: Sunday, June 14, 2026 6:12 AM To: Οραση Όραση <[email protected]> Subject: [orasi] Σάπια λεμόνια, ένα γοητευτικό μυθιστόρημα (από την ΕφΣυν)
Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026 στις 09:00 Σάπια λεμόνια, ένα γοητευτικό μυθιστόρημα (από την ΕφΣυν) Αναδημοσιεύω σήμερα το προχτεσινό άρθρο μου στην Εφημερίδα των Συντακτών, στην τακτική εβδομαδιαία στήλη μου «Μέσα από τις λέξεις». Κατ΄εξαίρεση, το άρθρο δεν είναι λεξιλογικό, αλλά παρουσίαση του μυθιστορήματος της Νεκταρίας Αναστασιάδου «Σάπια λεμόνια». Θυμίζω ότι είχαμε παρουσιάσει παλιότερα το προηγούμενο μυθιστόρημά της, Στα πόδια της αιώνιας άνοιξης<https://sarantakos.wordpress.com/2023/12/05/nektariana/>. Το πλεονέκτημα της εδώ αναδημοσίευσης είναι ότι παρουσιάζω και αποσπάσματα από το βιβλίο. Σάπια λεμόνια, ένα γοητευτικό μυθιστόρημα Θα κάνουμε σήμερα μια εξαίρεση και θα παρουσιάσουμε ένα βιβλίο, που έχει και γλωσσικό ενδιαφέρον. Πρόκειται για το μυθιστόρημα «Σάπια λεμόνια» της Νεκταρίας Αναστασιάδου, βραβευμένης συγγραφέα που δεν είναι πολύ γνωστή στη χώρα μας επειδή είναι Ρωμιά της Κωνσταντινούπολης και δεν ζει στην Ελλάδα. Με σάπια λεμόνια έδιωξαν οι θερμόαιμοι ελληνόφρονες Χριστιανοί της Μερσίνας τον Δαμιανό Μανσούρ, τον πρώτο και τελευταίο αραβόφωνο Μητροπολίτη Ταρσού και Αδάνων, ανήμερα το Πάσχα του 1905, λίγους μήνες μετά την ανάρρησή του στον αρχιερατικό θρόνο. Προηγουμένως οι δημογέροντες της ελληνικής κοινότητας, που υποκίνησαν την αποπομπή του, δεν είχαν διστάσει να τον εξαπατήσουν και να του αποσπάσουν χρήματα. Σχεδόν πενήντα χρόνια αργότερα, το 1954, ο Ιωνάς Κυδωνιών, τότε νεαρός ιερομόναχος, και πλέον τρόφιμος του γηροκομείου στο Μπαλουκλί αφηγείται την ιστορία σε έναν Ρωμιό οφθαλμίατρο. Το μυθιστόρημα μας μεταφέρει στην Κιλικία του 1905, με τη σκόνη της ερήμου να διεισδύει παντού, στη Μερσίνα, μια πόλη νεοφερμένων μεταναστών, με πλήθος μιλέτια, θρησκείες και γλώσσες, τουρκόφωνους Αρμεναίους και τουρκόφωνους Ρωμιούς Καππαδόκες, πλούσιους που μιλάνε γαλλικά, Κυπραίους και νησιώτες, Ελλαδίτες δάσκαλους, Εβραίους, λεβαντίνους, τον μουφτή που δεν θέλει να ανακατεύεται στις υποθέσεις των Χριστιανών, μια πολυπολιτισμική κοινωνία που λίγα χρόνια αργότερα θα συντριβόταν στις μυλόπετρες της ιστορίας. Ο Δαμιανός Μανσούρ, όπως τον περιγράφει η Αναστασιάδου, ήταν βέβαια παράξενος δεσπότης, γοητευτικός αλλά εκκεντρικός και ασυμβίβαστος, πήγαινε με το ποδήλατο, έσκαβε με τις ώρες στον κήπο του, αρνιόταν να φάει πουλερικά, πιο πολύ μπαχτσεβάνιζε παρά ιερουργούσε, μάγο τον αποκαλούσε το εξημμένο πλήθος την ώρα που τον έλουζε με κλούβια αυγά και σάπια λεμόνια, αυτόν που είχε πάθος με τον χυμό και τη μυρωδιά των λεμονιών. Στο βιβλίο, ο σημερινός αναγνώστης μπορεί να συναντήσει λέξεις που δεν τις καταλαβαίνει ή που μαντεύει μόνο τη σημασία τους· το μαχζένι ας πούμε, δηλαδή το υπόγειο κελάρι (από τα αραβικά, ίδια ρίζα με το μαγαζί) όπου ο δεσπότης κρατούσε τα καβανόζια, δηλαδή τα δοχεία (τουρκικό δάνειο, αντιδάνειο μάλιστα) με τα τουρσιά που έφτιαχνε· ωστόσο, αυτό δεν μειώνει την αναγνωστική απόλαυση, μάλλον την ενισχύει. Βλέπετε, όπως και στο προηγούμενο βιβλίο της, «Στα πόδια της αιώνιας Άνοιξης», η συγγραφέας χρησιμοποιεί την πολίτικη διάλεκτο στην αφήγησή της, και αυτό βοηθάει στη χρονική και τοπική μετατόπιση, καθώς ο αναγνώστης συναντά τύπους που αποκλίνουν από την αθηναϊκή κοινή, όπως «με είπε» αντί «μου είπε» ή «έλεγα που» αντί «έλεγα ότι». Εξάλλου, στους διαλόγους ακούγονται φράσεις τουρκικές, γαλλικές, αρμένικες, ιταλικές, ένα μωσαϊκό από γλώσσες. Υποσημειώσεις δεν υπάρχουν αλλά η συγγραφέας φροντίζει να μεταφράζει στη ρύμη της αφήγησης τα δυσνόητα. Με δυο λόγια, ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται απνευστί και με απόλαυση. Περιμένουμε να εκδοθεί, μεταφρασμένο από την ίδια την Ν. Αναστασιάδου, και το πρώτο της μυθιστόρημα, «Μια συνταγή για τη Δάφνη», που το έγραψε στα αγγλικά το 2021. Να πούμε εδωπέρα ότι υπάρχει ιστορικός πυρήνας στο μυθιστόρημα. Το 1905 ορίστηκε πράγματι μητροπολίτης Ταρσού και Αδάνων ο Άραβας Αλέξανδρος Ταχάν, αλλά η ενθρόνισή του ματαιώθηκε εξαιτίας της αντίδρασης μερίδας του ποιμνίου. Η πρώτη σελίδα του μυθιστορήματος: Οι μισοί Μερσινιώτες λέγανε που ο Μητροπολίτης Ταρσού και Αδάνων Δαμιανός Μανσούρ έχει παράνομη σχέση με την κυρία Μύριαμ Πεσμάζογλου, την αινιγματική και ανάποδη χορηγό της αγιογραφίας του ναού μας. Οι υπόλοιποι τον λέγανε αντικανονικό, κρυπτοεβραίο, κομμουνιστή, κλέφτη και ανώμαλο. Όλα ψέματα. Μόνο απ’ εμένα θα μάθετε την αλήθεια, επειδή μια ζωή την κυνηγώ. Η επίσημη ντόσια της υπόθεσης, που διάβασα το 1927 στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, περιλαμβάνει τα εξής: την υπογραμμένη από τριάντα δύο άτομα αίτηση ανάκλησης του Δαμιανού· τις επίσημες δηλώσεις των δημογερόντων και διάφορων ενοριτών· την έγγραφη καταγγελία που έστειλε ο Δαμιανός ο ίδιος στην Κωνσταντινούπολη μετά από τον διωγμό του· και το ραπόρτο του πατριαρχικού πράκτορα, ο οποίος εστάλη από την Κωνσταντινούπολη στη Μερσίνα αντικανονικά, για να ερευνήσει τη θρυλούμενη κατάρα του Δαμιανού, που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο τεσσάρων παιδιών. Προτού να αναδομήσω τα γεγονότα αυτά από τη μνήμη όλων μας, πάντως, ας νταλαβεριστούμε με τα ψέματα. Και ένα εκτενέστερο απόσπασμα, σελ. 14-21, όπου ο αφηγητής και οι βασικοί πρωταγωνιστές υποδέχονται τον Δαμιανό Μανσούρ στο κατάστρωμα του πλοίου που τον φέρνει στη Μερσίνα: Οι δημογέροντες, ο μουτασαρίφης, ο Λαοδικεύς πατήρ Γιακώβ και εγώ (που τότες ήμουν απλός ιερομόναχος) μπήκαμε στην ατμοκίνητη λάντσα. Αμέσως έπαθα άσχημη ναυτία, ρίγος και δύσπνοια. Έκλεισα τα μάτια μου, αλλά έτσι ζαλίστηκα ακόμα χειρότερα και φοβήθηκα μην κάμω εμετό μόλις μία ώρα μετά τη θεία λειτουργία. «Κοίτα μακριά, πάτερ μου» με είπε ο πατήρ Γιακώβ, ο οποίος με βαστούσε από τον αγκώνα μην πέσω στη θάλασσα. Έκαμα όπως με είπε ο συνάδελφος. Κοίταξα το Orénoque, το οποίο είχε βγάλει μια μεγάλη επιβατική σκάλα στην αριστερή πλευρά. Πιο πίσω, οι μαούνες προσπαθούσανε να σταθούνε κάτω από το βίντσι του πλοίου, που κατέβαζε ένα ποδήλατο. Καθώς αναρωτιούμουνα ποιος παλαβός Ευρωπαίος αρχαιολόγος είχε φέρει ποδήλατο στην Ανατολή, με ήρθε πάλε αναγούλα, όχι μόνο από τα κύματα, αλλά και από την τσιγαρίλα του πατρός Γιακώβ — σωστό φουγάρο εκείνος, και ας μην κάπνιζε εκείνη τη στιγμή· πάντα βρομούσε. Έστριψα προς τη Μερσίνα. Η πόλη μας είχε μεγαλώσει και επεκταθεί όχι προς τα μέσα σαν τα περισσότερα λιμάνια της Μικράς Ασίας, αλλά κατά μήκος του γιαλού. Ούτε εκατό χρόνια δεν είχε κλείσει από την ίδρυσή της και ήδη ανταγωνιζόταν με τη Βηρυτό, αν δεν την ξεπερνούσε. Απάνω από όλες τις στέγες φαινόταν ο Αϊ-Γιώργης, περήφανη μια βασιλική βυζαντινού ρυθμού, πιο ψηλή απ’ ό,τι φαρδιά, με τρούλο και δύο καμπαναριά σκεπασμένα με φύλλα μολύβδου. Στη σειρά της παραθαλάσσιας οδού ήτανε προξενεία από σχεδόν όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Στο λιμάνι είχαμε προβλήτες ξύλινους και σιδερένιους, ατμοκίνητα βίντσια, έναν στρατό από Σύριους βαρκάρηδες, και ένα πετρόκτιστο λιμεναρχείο, όπου οι βαριεστημένοι υπάλληλοι κοιτούσανε ταξιδιωτικά διαβατήρια ανάποδα και ψαχούλευαν βιβλία και βρακιά για κρυμμένο μάλαμα. Ωστόσο, τίποτες του Δαμιανού Μανσούρ δεν θα περνούσε επιθεώρηση, διότι ο ίδιος ο βαλής της Κιλικίας είχε έρθει από τα Αδανα και περίμενε να τον καλωσορίσει στο κε. Πλευρίσαμε τη σκάλα του βαποριού. Ανεβήκαμε όλοι στο κατάστρωμα, αμά ο δεσπότης άφαντος. Ο Αντουάν Νάσερ, άρχων της Μητρόπολης Ταρσού και Αδάνων, καβάσης του ρωσικού προξενείου, και δικός μας Μερσινιώτης, ο οποίος είχε πάει στη Βηρυτό ειδικά για να φέρει τον δεσπότη, μας καλωσόρισε και είπε ότι ο Σαγίντνα —ο Γέροντας δηλαδή— ετοιμάζεται και έρχεται. Εγώ ξαπόστασα σε μια σεζ λογκ, πλάι στους ανέμελους επιβάτες που, υπέθεσα, θα κατέβαιναν στη Ρόδο ή στη Σμύρνη, τις δυο επόμενες στάσεις της γραμμής της Ανατολής. Ο Νάσερ με σκέπασε με την μπατανία που είχε ριγμένη στους δικούς του ώμους. Προσπάθησα να αρνηθώ, μην κρυώσει εκείνος, αλλά είπε ότι έπρεπε να κατέβει στην τραπεζαρία για να κανονίσει κάποια θέματα της Ρωσίας με έναν έμπορο επιβάτη. Το βράδυ θα ξεμπάρκαρε. Αργότερα έμαθα ότι ο Νάσερ προτίμησε να μείνει στο Orénoque όχι μόνο για να χορέψει ένα βαλς με την αγαπημένη του ντάμα στο απογευματινό thé dansant, αλλά και για να αποφύγει την αναμενόμενη φασαρία στο κε. Με άλλα λόγια, δεν ήτανε μόνο το λιμάνι της Μερσίνας ρηχό, αλλά και οι άνθρωποί της. Εν πάση περιπτώσει, ο Θεός να τον ευλογήσει που με σκέπασε, επειδή έτσι συνήλθα δίχως να κρυώσω και δίχως να καλυφθώ με την αφρικανική σκόνη που κουβαλούσε ο σιρόκος. Συνεχίσαμε να περιμένουμε. Ο πρόεδρος της δημογεροντίας Πασχαλάκης Πηρουνάς έκοβε βόλτες πάνω κάτω από ανυπομονησία. Μεσήλικας ή κομμάτι παραπάνω ήταν τότες, και μεσαίου αναστήματος, αλλά τόσο καλοντυμένος και ντρίτος, που νόμιζες ότι είχε περισσότερο μπόι από το πραγματικό. Εκείνη την ημέρα φορούσε κλασική μια ρεντιγκότα, παρόλο που οι μοδάτοι στη Σμύρνη ντύνονταν πια με πιο χοντροκομμένα ζακέτα σαν βαρέλια. Μόνο από το κουστούμι του Πασχαλάκη καταλάβαινες πόσο σπουδαίος ήταν. Αν και κανένας δεν ήξευρε ακριβώς τι σπουδαία δουλειά έκαμνε. Μια φορά ήρθε ένας δημοσιογράφος από την Αθήνα για να συντάξει κάτι για την κοινότητα της Μερσίνας. Ρώτησε τον πρόεδρο Πασχαλάκη ρητά: «Τι ιδιότητα να γράψω για σας, κύριε Πηρουνά;» Ο Πασχαλάκης απήντησε: «Τέως αντιπρόσωπος του ρωμαίικου μιλετιού στον σουλτάνο». Δεν ήξευρα καν ότι υπήρχε τέτοιο αξίωμα, πέραν από το αξίωμα του Πατριάρχη δηλαδή. Ακόμα και αν υπήρχε, τι το τέως; Νυν τι είσαι, μπρε αδελφέ; Φάμπρικα δεν έχεις. Χωράφια δεν έχεις. Ούτε εξάγεις μπαμπάκι, ρύζι, μέλι, σιτάρι ή χαλιά σαν τους άλλους. Ωστόσο, ο Πασχαλάκης Πηρουνάς είχε πλούσια σύζυγο και την προεδρία της Ορθοδόξου Κοινότητος της Μερσίνης, και δεν μας ένοιαζε να μάθουμε κάτι περισσότερο, αφού ντυνόταν à quatre épingles, με τέσσερις καρφίτσες — μέχρι να πιαστούμε σε αυτές τις καρφίτσες δηλαδή. Ξαναμπαίνω στην αφήγηση. Ο Πασχαλάκης, σκουπίζοντας το πρόσωπό του από την ψιλή κόκκινη σκόνη του σιρόκου, έπιασε τον καμαρότο και ψιθύρισε κάτι που δεν άκουσα. Ο καμαρότος έγνεψε καταφατικά, και ο Πασχαλάκης έκαμε το ίδιο νόημα σ’ εμάς για να πει ότι θα περιμένουμε. Είπα με τον νου μου: Τουλάχιστον ο Μανσούρ εφαρμόζει τον πρώτο κανόνα του δεσποτικού αξιώματος: κάμνει τους κοινούς θνητούς να περιμένουνε. Κοίταξα προς τη Μερσίνα, τις πετρόκτιστες επαύλεις στον γιαλό, τις σημαίες που κυμάτιζαν στους ψηλούς ιστούς μπροστά στα ευρωπαϊκά προξενεία, τους μαρόν λόφους από πίσω, τα βουνά καλυμμένα αραιά με δέντρα και θάμνους, και πιο πέρα τις ψηλές και χιονισμένες κορυφές της οροσειράς του Ταύρου. Τέτοια θέα είχαμε όλοι μας την πρώτη φορά που φτάσαμε, εξόν από τους Καππαδόκες, οι οποίοι κατέβηκαν από τα βουνά. Η Μερσίνα ήταν πόλη μεταναστών. Σχεδόν κανένας δεν είχε παππού γεννημένο εκεί, κι όμως όλοι τσακώνονταν για το ποιος ήτανε πιο παλιός. Αν και τώρα που το σκέφτουμαι, και στην Κωνσταντινούπολη παίζουμε τη δική μας βερσιόν του ίδιου παιχνιδιού λέγοντας ότι είμαστε από το Βυζάντιο, κι ας ήρθαν οι βλαχόφωνοι γονείς μας από ένα φτωχοχώρι της Καστοριάς. Στο κατάστρωμα του Orénoque είχαμε όλοι μια ανησυχία· άλλοι θέλαμε να αποβιβαστεί ο δεσπότης εν ειρήνη και άλλοι να φύγει εν βρασμώ. Οι φασαρίες για τη χειροτονία του είχανε αρχινήσει πριν τα Χριστούγεννα, μόλις πήρε η Κιλικία χαμπέρι ότι εκλέχθηκε αραβόφωνος δεσπότης. Οι Μερσινιώτες ήταν ως επί το πλείστον τουρκόφωνοι Αρμεναίοι και τουρκόφωνοι Ρωμιοί Καππαδόκες. Παρόλο που τα ελληνικά διδάσκονταν στα ρωμαίικα σχολεία, οι μεσαίοι και φτωχοί Καππαδόκες συνέχισαν να μιλούν τούρκικα στα σπίτια τους, ενώ οι πλούσιοι γαλλικά. Ελληνικά μιλούσανε μόνο οι Κυπραίοι, οι νησιώτες, οι Ελλαδίτες δάσκαλοι και εμείς οι ελάχιστοι Πολίτες και Σμυρνιοί. Πάντως, αυτό δεν θα πει ότι οι Καππαδόκες δεν ήταν ελληνόφρονες. Τουναντίον, για να αποδείξουν την ελληνικότητά τους, οι Καππαδόκες δημογέροντες στείλανε τηλεγράφημα διαμαρτυρίας στον Πατριάρχη Αντιόχειας τρεις εβδομάδες πριν φτάσει ο Δαμιανός· είπανε ότι δεν θα άφηναν Άραβα δεσπότη να πατήσει πόδι στην Κιλικία. Ύστερα οργανώσανε τους ντελικανλήδες —θερμόαιμα παλικάρια— στον νάρθηκα της εκκλησίας. Τους βάλανε να μάθουνε συνθήματα και να τα γράψουνε σε πανό. Πράγματα με τα οποία δεν συμφώνησα, αλλά δεν μπορούσα να τα εμποδίσω. Επιτέλους βγήκε στο κατάστρωμα ένας ρασοφόρος με τη γερή κοψιά ενός αρχαίου Μακεδόνα. Μας ξεπερνούσε όλους τουλάχιστον τρία κεφάλια στο ύψος. Ο πατήρ Γιακώβ με ψιθύρισε στο αυτί: «Σαν Κιρκασιανός είναι. Αποκλείεται να είναι πραγματικός Αντιοχεύς». Αλήθεια, μόνο η σταρένια επιδερμίδα του Δαμιανού, μαυρισμένη από το ταξίδι που πέρασε κυρίως στις σεζ λογκ του καταστρώματος (κατά την Μπεατρίς Ντονιτσέτι) έδειχνε κάποια σχέση με την Ανατολή. Ο μουτασαρίφης Ναζίμ πασάς έκαμε τεμενά στον Δαμιανό. Σαλονίσιος ποιητής ήταν ο Ναζίμης, αν και αδίστακτος στα καθήκοντά του, όπως είχαμε δει το προηγούμενο καλοκαίρι, όταν κρέμασε έναν Βρετανό υπήκοο από τον πλάτανο του Γιαούρτ Παζαριού. Το έγκλημα του Βρετανού: είχε δείρει ως τον θάνατο ένα τουρκάκι χαμάλη. Το πιο σπουδαίο είναι ότι ο Ναζίμ πασάς απαγχόνισε τον Βρετανό ενώ ήξευρε ότι το σουλτανικό διάταγμα της άφεσης ήταν καθ’ οδόν. Με φωνή που γύριζε απαλά σαν το ντουμάνι του ναργιλέ, ο Ναζίμ πασάς είπε τον Δαμιανό: «Safa geldiniz, hos kadem getirdiniz, despot efendim» — χαρά μας που ήλθατε, καλή τύχη φέρατε, δέσποτα αυθέντα. Ο Δαμιανός έκαμε ευγενική υπόκλιση και ανταπέδωσε τις ευχές. Εμείς οι Ρωμιοί ασπαστήκαμε το χέρι του με σειρά προτεραιότητας. Πρώτος ο πρόεδρος Πασχαλάκης Πηρουνάς. Δεύτερος ο Βασιλάκης Φασουλάς, ο οποίος θα ήταν αντιπρόεδρος κατά τις ψήφους, αλλά δεν είχε δεχτεί το αξίωμα· γιά πρόεδρος γιά τίποτες, είχε πει. Μετά πήρανε την ευλογία τους οι υπόλοιποι δημογέροντες, οι οποίοι δεν κάμνανε άλλη δουλειά στις συνελεύσεις από το να πίνουνε πούρα και ουίσκι με δαπάνη της κοινότητος. Ήρθε και η σειρά της Μύριαμ Πεσμάζογλου. Ας την πούμε Λεβαντινορωμιοαράβισσα, διότι δεν έμαθα ποτές την ακριβή καταγωγή της. Η Μύριαμ ήταν επίσης ο δεύτερος άνθρωπος που αξιώθηκε να έχει το όνομά του γραμμένο στον μαυροπίνακα του νάρθηκα, στη στήλη ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΥΕΡΓΕΤΑΙ. Μόλις την είδε ο Δαμιανός, σαν να τραβήχτηκε. Άσπρισε, κοίταξε τον Πασχαλάκη και εμένα, θαρρείς πως γύρευε εξηγήσεις. Φυσιολογική θεώρησα την αντίδρασή του. Δεν ήταν πρέπον να έρθει γυναίκα στο βαπόρι, αμά η Μύριαμ ποτές δεν συμπεριφέρθηκε όπως άρμοζε το φύλο της. Επέμεινε, και επειδή είχαμε ανάγκη από τους παράδες της για την αγιογραφία του ναού, συμφωνήσαμε. Ο Πασχαλάκης έκαμε μια σύντομη σύσταση του τύπου: Η κυρία. Μύριαμ, χήρα του Σμυρνιού ρυζέμπορου Πεσμάζογλου, φιλότεχνος και ευεργετιδά μας. Ο δεσπότης δίστασε. Είπα με τον νου μου: Να ένας σωστός που δεν θέλει να τον ακουμπάνε γυναίκες. Μετά από λίγο, όμως, πήρε βαθιά αναπνοή, συνήλθε, και έδωκε το χέρι του. Η Μύριαμ έσκυψε να το ασπαστεί, αλλά η μύτη της μεγάλη, γαμψή, σχεδόν ποντιακή— πρόφτασε τα χείλια της και γένηκε μια άβολη σύγκρουση αντίς για ασπασμός. Καλά να πάθει. Ποτές δεν είχε ασπαστεί ούτε το δικό μου χέρι ούτε του πατρός Γιακώβ. Το είχαμε παράπονο από καιρό. Τελευταίοι, ως είθισται, εμείς οι κληρικοί πήραμε ευχή. Με έμεινε αξέχαστη η μυρωδιά λεμονιού στο χέρι του Δαμιανού· όχι κολόνιας, αλλά φρέσκου λεμονιού. Αργότερα έμαθα ότι συχνά έριχνε χυμό λεμόνι στα χέρια του για απολύμανση. Ακόμα και τώρα, όποτε θέλω να τον θυμηθώ, τρίβω μια λεμονόκουπα στην παλάμη μου και τη μυρίζω με τις ώρες. Το άρωμα με φέρνει κάτι σαν έκσταση, και τα χάνω τελείως για μερικά δευτερόλεπτα. Εκείνη την ημέρα, όταν επιτέλους συνήλθα, κοίταξα γύρω και διαπίστωσα ότι όλοι μας δείχναμε νάνοι πλάι στον δεσπότη. Εξόν από τον Βασιλάκη Φασουλά. Θερμός ελληνόφρων εκείνος, αν και τουρκόφωνος Προκοπιανός. Σύμφωνα με έναν αισχρό κουτσομπόλη (τον ψάλτη μας δηλαδή), ο Βασιλάκης ήταν εξώγαμος γιος του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Λέγανε που έμοιαζε τον πατριάρχη στο ανάστημα, στο μεγαλειώδες ύφος, στο χαρακτηριστικό στρογγυλό σούφρωμα των χειλιών και στις δυο άσπρες τούφες που ξεκινούσαν ακριβώς κάτω από το στόμα και πετούσανε διαγώνια προς τα έξω. Κατ’ εμέ, ουιντουρμασιόν —προϊόν φαντασίας— αν και ο Βασιλάκης Φασουλάς ήτανε τωόντι ο πολυαγαπημένος του Παναγιώτατου. Εν πάση περιπτώσει, ο Βασιλάκης είπε με την ψιλή γυναικεία φωνή του (που πάντα με έκαμνε να απορώ πώς η γυναίκα του δεν ένιωθε παντρεμένη με άλλη γυναίκα), και στα τούρκικα μάλιστα, ότι είναι επικίνδυνο ο δεσπότης να αποβιβαστεί στη Μερσίνα, λόγω της ισχυρής αντίστασης που θα προέβαλλαν τα παλικάρια μας. Η πρωτοβουλία του Βασιλάκη Φασουλά δεν ήτανε μόνο ασέβεια προς τον Δαμιανό, αλλά και προς τον πρόεδρο Πασχαλάκη, ο οποίος έκλεισε τα μάτια στιγμιαίως για να ξεροκαταπιεί την παραβίαση πρωτοκόλλου. Κατόπιν ο Πασχαλάκης είπε, σαν να μην είχε ακούσει καθόλου τη δήλωση του Φασουλά: «Παρακαλώ, Σεβασμιώτατε, όπως προσέλθητε εις την λάντσαν». Σημειώνω ότι ο Πασχαλάκης ήταν Έλλην, με πατέρα Χιώτη, αλλά του αραβικού κόμματος, λόγω του ότι είχε μητέρα Βηρυτιανή και ύποπτες σχέσεις με τους Ρώσους, οι οποίοι θέλανε να πάρουνε το Πατριαρχείο Αντιόχειας από τους Έλληνες. Εγώ και ο πατήρ Γιακώβ ούτε λέξη δεν ξεστομίσαμε, διότι ξεύραμε ότι στη Μερσίνα η γνώμη των ιερέων μετράει λιγότερο από τη γνώμη των κατσαρίδων που συναντάμε ανάσκελα στα αποχωρητήρια. Ο Δαμιανός έκαμε να κατέβει στη λάντσα, αλλά ο Βασιλάκης Φασουλάς είπε: Beyrut’a dönerseniz, efendim, gayet iyi olur, καλό θα ήτανε να επιστρέφετε στη Βηρυτό, αφέντα. Ο δεσπότης απήντησε ελληνιστί λες και είχε γεννηθεί Πολίτης και όχι Αντιοχεύς: «Αγαπητέ μου κύριε, αν θέλετε να με διώξετε λόγω του ότι είμαι Άραβας και όχι Έλλην, τουλάχιστον πείτε το στα ελληνικά». Κατόπιν σήκωσε το ράσο και πήδηξε με σβελτάδα ναύτη στην ατμοκίνητη λάντσα. Ο Βασιλάκης Φασουλάς και τα άλλα δημογαϊδούρια είπανε να περιμένουνε στο βαπόρι για να τον αποχαιρετήσουνε, τόσο σίγουροι ήταν ότι ο Δαμιανός θα γύριζε μέσα σε μισή ώρα. Η Μύριαμ τους χαμογέλασε με αυθάδεια, είπε «Πολύ θα περιμένετε», και κατέβηκε πίσω από τον δεσπότη. Ο πρόεδρος Πασχαλάκης, ο Ναζίμ πασάς και ο πατήρ Γιακώβ την ακολουθήσανε. Εγώ έμεινα για μια στιγμή αναποφάσιστος, ώσπου ο Βασιλάκης Φασουλάς είπε τουρκιστί: «Τι δουλειά έχει εκείνος ο Άραβας ανάμεσα σ’ εμάς τους Έλληνες, το βλέπεις κι εσύ, δεν ’ναι, πάτερ μου;» Φτάνοντας στο τέλος, ερώτηση σε όσους διάβασαν τα αποσπάσματα: αισθανθήκατε την ανάγκη για ένα γλωσσάρι που θα επεξηγούσε τις άγνωστες λέξεις; https://sarantakos.wordpress.com/2026/06/12/efsyn-89/ Σκορδίλης Σπύρος -- Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας μπορείτε να το στείλετε την διεύθυνση: [email protected] Για το αρχείο της λίστας μπορείτε να επισκεφθείτε τον σύνδεσμο: https://www.mail-archive.com/[email protected]/maillist.html --- Λάβατε αυτό το μήνυμα επειδή έχετε εγγραφεί στην ομάδα "orasi" των Ομάδων Google. Για να απεγγραφείτε απ' αυτή την ομάδα και να σταματήσετε να λαμβάνετε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απ' αυτή, στείλτε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση [email protected]<mailto:[email protected]>. Για να δείτε αυτή τη συζήτηση, επισκεφτείτε το https://groups.google.com/d/msgid/orasi/F0463430-A172-4430-88ED-D59CF7BE8939%40gmail.com<https://groups.google.com/d/msgid/orasi/F0463430-A172-4430-88ED-D59CF7BE8939%40gmail.com?utm_medium=email&utm_source=footer>. -- Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας μπορείτε να το στείλετε την διεύθυνση: [email protected] Για το αρχείο της λίστας μπορείτε να επισκεφθείτε τον σύνδεσμο: https://www.mail-archive.com/[email protected]/maillist.html --- Λάβατε αυτό το μήνυμα επειδή έχετε εγγραφεί στην ομάδα orasi των Ομάδων Google. Για να απεγγραφείτε απ' αυτή την ομάδα και να σταματήσετε να λαμβάνετε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απ' αυτή, στείλτε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση [email protected]. Για να δείτε αυτή τη συζήτηση, επισκεφτείτε το https://groups.google.com/d/msgid/orasi/DB9P195MB1418E1005BADF447FD1AB5EDA3E02%40DB9P195MB1418.EURP195.PROD.OUTLOOK.COM.
