[orasi] Ελλάδα – Ισραήλ: Πέρα από τον Νετανιάχου | Protagon.gr

['Konstantinos Theodoropoulos' via orasi]

Title: Ελλάδα – Ισραήλ: Πέρα από τον Νετανιάχου | Protagon.gr

https://www.protagon.gr/apopseis/ellada-israil-pera-apo-ton-netaniaxou-44343390377 Ελλάδα – Ισραήλ: Πέρα από τον Νετανιάχου | Protagon.gr Οταν συζητούμε σήμερα για το Ισραήλ, η συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τις συγκρούσεις και τις πολιτικές τους συνέπειες. Από τη Γάζα και τον Λίβανο έως την αντιπαράθεση με το Ιράν και το μέλλον του Μπενιαμίν Νετανιάχου, η επικαιρότητα μονοπωλεί το ενδιαφέρον. Για την Ελλάδα, όμως, το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Δεν αφορά τόσο την πολιτική τύχη ενός πρωθυπουργού όσο τη διάρκεια μιας στρατηγικής επιλογής. Η Αθήνα επένδυσε συστηματικά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια στη σχέση με το Ισραήλ. Ήταν μια επιλογή συγκυρίας ή αντανακλά μια βαθύτερη μεταβολή που συνεχίζει να εξελίσσεται ανεξάρτητα από κυβερνήσεις, εκλογικούς κύκλους και πολιτικές αναταράξεις; Η απάντηση βρίσκεται λιγότερο στα πρόσωπα και περισσότερο στη γεωγραφία. Η ελληνοϊσραηλινή σχέση δεν οικοδομήθηκε πάνω σε ιδεολογικές ταυτίσεις ούτε σε προσωπικές σχέσεις ηγετών. Διαμορφώθηκε μέσα από μια βαθύτερη μεταβολή της Ανατολικής Μεσογείου, η οποία συνεχίζεται ανεξάρτητα από τη συγκυρία. Και αν κοιτάξει κανείς την πορεία των τελευταίων δεκαπέντε ετών, μπορεί να διακρίνει τρεις διαδοχικές φάσεις: την ασφάλεια, την ενέργεια και, πλέον, τη διασύνδεση. Η πρώτη φάση είχε ως επίκεντρο την ασφάλεια. Η Ελλάδα και το Ισραήλ βρέθηκαν να μοιράζονται παρόμοιες ανησυχίες για τη σταθερότητα της περιοχής, να εντείνουν την αμυντική τους συνεργασία και να αναπτύσσουν ένα επίπεδο εμπιστοσύνης που μέχρι τότε δεν υπήρχε. Ήταν η περίοδος κατά την οποία η σχέση απέκτησε σαφές στρατηγικό περιεχόμενο. Η δεύτερη έφερε την ενέργεια στο προσκήνιο. Οι ανακαλύψεις φυσικού αερίου, οι τριμερείς συνεργασίες Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, οι συζητήσεις για αγωγούς και ηλεκτρικές διασυνδέσεις έδωσαν στη σχέση νέο οικονομικό και γεωπολιτικό βάθος. Η Ανατολική Μεσόγειος έπαψε να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως χώρος ασφάλειας και άρχισε να αποκτά δική της θέση στον ενεργειακό χάρτη. Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε μπροστά σε μια τρίτη φάση, ποιοτικά διαφορετική από τις προηγούμενες. Η ασφάλεια δεν εξαφανίζεται. Η ενέργεια παραμένει σημαντική. Όμως και οι δύο εντάσσονται πλέον σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Σταδιακά αναδύεται μια νέα γεωγραφία, όπου η αξία των κρατών δεν προσδιορίζεται μόνο από τα σύνορα, τους στρατούς ή τους φυσικούς πόρους τους, αλλά και από τη θέση τους μέσα στις ροές μεταφορών, δεδομένων, τεχνολογίας, ενέργειας και εμπορίου. Η μεταβολή αυτή δεν αφορά μόνο το Ισραήλ. Για δεκαετίες η Μέση Ανατολή οργανωνόταν γύρω από ανταγωνισμούς, πολέμους, ιδεολογικές αντιπαραθέσεις και εύθραυστες ισορροπίες ισχύος. Σήμερα, χωρίς οι συγκρούσεις να έχουν εξαφανιστεί, εμφανίζεται σταδιακά μια δεύτερη λογική: η λογική των διαδρόμων, των υποδομών και των διασυνδέσεων. Η Ινδία αναζητά ταχύτερη πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές. Τα κράτη του Κόλπου επενδύουν στη διαφοροποίηση των οικονομιών τους πέρα από το πετρέλαιο. Η Ευρώπη επιδιώκει ασφαλέστερες εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν πιο ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού μεταξύ συμμάχων και εταίρων. Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ανατολική Μεσόγειος παύει σταδιακά να είναι απλώς μια ζώνη κρίσεων. Μετατρέπεται σε χώρο σύνδεσης διαφορετικών γεωγραφικών και οικονομικών συστημάτων. Και μέσα σε αυτή τη μεταβολή αλλάζει και ο ρόλος του Ισραήλ. Για δεκαετίες το Ισραήλ αντιμετωπιζόταν κυρίως ως στρατιωτική δύναμη σε μια δύσκολη γειτονιά. Σήμερα εξακολουθεί να είναι αυτό. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι επίσης τεχνολογικός κόμβος, κέντρο καινοτομίας, σημαντικός παράγοντας στην κυβερνοασφάλεια, στις ψηφιακές υποδομές και στις νέες αλυσίδες αξίας που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη και τις προηγμένες τεχνολογίες. Υπό αυτό το πρίσμα αποκτούν διαφορετική σημασία πρωτοβουλίες που μέχρι πρόσφατα θα φαίνονταν δευτερεύουσες. Η ένταξη της Ελλάδας, τον Νοέμβριο του 2025, στη Διακήρυξη Οικονομικής Ασφάλειας με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν μια μεμονωμένη διπλωματική πράξη. Αντανακλούσε μια ευρύτερη αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η ισχύς στον 21ο αιώνα: μέσα από δίκτυα τεχνολογίας, ενέργειας, υποδομών και εφοδιαστικών αλυσίδων. Η επιλογή προκάλεσε τότε ερωτήματα, ιδίως στην Ευρώπη. Χώρες όπως η Γαλλία αντιμετώπισαν με επιφυλακτικότητα πρωτοβουλίες που θεωρούσαν ότι ενδέχεται να περιορίσουν την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Η Ελλάδα υπέγραψε ατομικά, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέμενε ακόμη παρατηρητής. Επτά μήνες αργότερα, όμως, οι ίδιες οι Βρυξέλλες αποφάσισαν να κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση. Η εξέλιξη αυτή δεν δικαιώνει αυτομάτως κάθε ελληνική επιλογή. Δείχνει όμως ότι η Αθήνα δεν κινήθηκε εκτός πραγματικότητας. Διέκρινε νωρίτερα μια τάση που αργότερα αναγνώρισε και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το πρόσφατο Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν βρίσκεται έξω από αυτή τη συζήτηση. Βρίσκεται μέσα σε αυτήν. Αν η περιοχή αποκτά νέα αξία ως χώρος μεταφορών, ενέργειας, δεδομένων και επενδύσεων, τότε η σταθερότητά της αποκτά επίσης μεγαλύτερη αξία. Η προσπάθεια περιορισμού των εντάσεων και η προσπάθεια δημιουργίας νέων διαδρόμων δεν είναι κατ’ ανάγκην διαφορετικές πολιτικές. Μπορεί να αποτελούν δύο όψεις της ίδιας στρατηγικής λογικής. Οσο μεγαλύτερη γίνεται η σημασία των υποδομών, των θαλάσσιων οδών, των δικτύων δεδομένων και των αλυσίδων εφοδιασμού, τόσο αυξάνεται και το κόστος της μόνιμης αποσταθεροποίησης. Η περιοχή δεν παύει να είναι ανταγωνιστική. Αλλά παύει σταδιακά να είναι χρήσιμη μόνο ως πεδίο αντιπαράθεσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα ερωτήματα έχουν απαντηθεί. Η σχέση μιας τέτοιας αρχιτεκτονικής με την κινεζική παρουσία στον Πειραιά παραμένει ανοιχτή. Η πραγματική προοπτική του διαδρόμου IMEC εξακολουθεί να δοκιμάζεται από τις εξελίξεις στην περιοχή. Η ισορροπία μεταξύ ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και διατλαντικής συνεργασίας συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Παραμένει επίσης το ερώτημα της διεθνούς θέσης του ίδιου του Ισραήλ. Ισως γι’ αυτό η συζήτηση περί «απομόνωσης του Ισραήλ» είναι λιγότερο απλή απ’ όσο φαίνεται. Μια χώρα μπορεί ταυτόχρονα να δέχεται πολιτική πίεση και να αποκτά αυξανόμενη στρατηγική σημασία. Η ιστορία των διεθνών σχέσεων είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα. Η πολιτική και διπλωματική πίεση που δέχεται σήμερα το Ισραήλ είναι πραγματική. Η φθορά της εικόνας του σε πολλές κοινωνίες είναι επίσης πραγματική. Όμως η πολιτική αποδοχή και η στρατηγική σημασία δεν είναι πάντοτε ταυτόσημες έννοιες. Την ίδια στιγμή που το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρή πολιτική κριτική, εντάσσεται ολοένα βαθύτερα σε τεχνολογικά, ενεργειακά και οικονομικά πλέγματα που αποκτούν αυξανόμενη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, για τα κράτη του Κόλπου και για την Ευρώπη. Η διπλωματική φθορά δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην στρατηγική περιθωριοποίηση. Ισως μάλιστα να συμβαίνει το αντίθετο. Καθώς αυξάνεται η σημασία των νέων διαδρόμων και των υποδομών που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη, αυξάνεται και το κόστος της μόνιμης αστάθειας. Η περιοχή δεν γίνεται ξαφνικά ειρηνική. Γίνεται όμως ολοένα πιο δύσκολο να παραμένει αποκλειστικά πεδίο αντιπαραθέσεων. Και εδώ βρίσκεται, πιθανώς, η βαθύτερη εξήγηση της ελληνικής επιλογής. Η Ελλάδα δεν καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην κριτική και στη συνεργασία. Ούτε να ταυτιστεί με κάθε επιλογή μιας ισραηλινής κυβέρνησης για να διατηρήσει μια στρατηγική σχέση. Οι σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών προϋποθέτουν και τη δυνατότητα της ειλικρινούς διαφωνίας. Η φιλία δεν αναιρεί την κριτική· την καθιστά συχνά πιο αναγκαία. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν συμφωνεί κανείς με κάθε απόφαση του σημερινού Ισραήλ, ούτε ποιος θα βρίσκεται αύριο στην εξουσία στην Ιερουσαλήμ. Είναι αν η μεταβολή που συντελείται στην Ανατολική Μεσόγειο είναι πραγματική και αν η Ελλάδα μπορεί να τοποθετηθεί έγκαιρα μέσα σε αυτήν. Αν η απάντηση είναι θετική, τότε η ελληνοϊσραηλινή σχέση έχει ήδη περάσει από το επίπεδο της συγκυρίας στο επίπεδο των δομών. Για δεκαετίες η Ανατολική Μεσόγειος οριζόταν κυρίως από τις συγκρούσεις της. Σήμερα αρχίζει να ορίζεται και από τις διασυνδέσεις της. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η σημαντικότερη αλλαγή της εποχής μας. * Η Δανάη Κουμανάκου είναι πρέσβης ε.τ. Ακολουθήστε το Protagon στο Google News Κώστας στάλθηκε από το iPhone μου -- Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας μπορείτε να το στείλετε την διεύθυνση: orasi@googlegroups.com   Για το αρχείο της λίστας μπορείτε να επισκεφθείτε τον σύνδεσμο: https://www.mail-archive.com/orasi@googlegroups.com/maillist.html --- Λάβατε αυτό το μήνυμα επειδή έχετε εγγραφεί στην ομάδα "orasi" των Ομάδων Google. Για να απεγγραφείτε απ' αυτή την ομάδα και να σταματήσετε να λαμβάνετε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απ' αυτή, στείλτε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση orasi+unsubscr...@googlegroups.com. Για να δείτε αυτή τη συζήτηση, επισκεφτείτε το https://groups.google.com/d/msgid/orasi/87EBC2F4-0897-4B53-A940-83C29DCC708E%40icloud.com.