ΤΟ ΒΗΜΑ - Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026 στις 07:15 Η 11η Σεπτεμβρίου μέσα από τη λογοτεχνία – 5 βιβλία για τη μέρα που «άλλαξε ο κόσμος»Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Πρώτα ο βόρειος Πύργος. Στη συνέχεια ο νότιος. Και στο τέλος το Πεντάγωνο. Η Gen Z έχει ακούσει, κάποιοι millennials θυμούνται αμυδρά ή καθαρά, και η Generation X δεν ξεχνά, μιας και έζησε τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου από τις πρώτες θέσεις και σε live σύνδεση. Όλες οι γενιές, πάντως, μοιράζονται κάτι κοινό: το αίσθημα της «επόμενης μέρας», το αποτύπωμα, τη βίαιη συνειδητοποίηση πως κάτι άλλαξε. Όλα τα παραπάνω, φυσικά, πέρασαν από το λογοτεχνικό φίλτρο – είτε μέσω συμβολισμών είτε μέσω του ατομικού τραύματος – σε μια προσπάθεια να καταγραφεί και να παρουσιαστεί η πτώση των Δίδυμων Πύργων διαφορετικά, μακριά από τις φωνές της τηλεόρασης και τους καπνούς των χαλασμάτων. Είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια μετά, η 11η Σεπτεμβρίου 2001 παραμένει ένα από τα πιο λογοτεχνικοποιημένα γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας. Από τα πρώτα κιόλας μετατραυματικά κείμενα μέχρι τα πιο ώριμα μυθιστορήματα των επόμενων χρόνων, η αμερικανική – και όχι μόνο – λογοτεχνία επιχείρησε να χωνέψει αλλά και να αποτυπώσει το σοκ με πάμπολλους τρόπους. Οι πέντε τίτλοι που ακολουθούν, λοιπόν, προσεγγίζουν την τραγωδία με όχημα την πολιτική στροφή, την ταυτότητα και την αμερικανική κουλτούρα – και όχι απαραίτητα την ίδια την επίθεση. Αμερικανική λήθη, Ντέιβιντ Φόστερ Ουάλας | εκδόσεις Κέδρος, μτφρ. Κώστας ΚαλτσάςΗ «Αμερικανική λήθη», αν και δεν είναι ένα βιβλίο για την 11η Σεπτεμβρίου με την αυστηρή έννοια, μεταφέρει το πνεύμα που επικρατούσε την εποχή εκείνη, αλλά και το πώς διαμορφώθηκε στη συνέχεια. Τα διηγήματα πιάνουν τον παλμό μιας κοινωνίας βυθισμένης στην υπερπληροφόρηση, το άγχος και τις εσωτερικές συγκρούσεις. Ο Ουάλας, με τη χαρακτηριστική του οξυδέρκεια, γράφει για το κλίμα που άφησε πίσω η επίθεση του 2001 και για τη συλλογική προσπάθεια να συνεχιστεί η ζωή μέσα σε μια ατμόσφαιρα διάχυτου φόβου και αποπροσανατολισμού. Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Οι ιστορίες που συνθέτουν την «Αμερικανική Λήθη» συστήνουν ένα τολμηρό, μεγαλειώδες έργο. Ο Ντέιβιντ Φόστερ Ουάλας, ο πιο χαρισματικός συγγραφέας της γενιάς του, σύμφωνα με τους Τζόναθαν Φράνζεν και Ζέιντι Σμιθ, χαρτογραφεί την ανθρώπινη συνείδηση, προβάλλοντας σε αργή κίνηση τις απρόβλεπτες πορείες και τις επικίνδυνες στροφές που αναγκάζεται να πάρει ο ανθρώπινος νους σε επώδυνες και οριακές καταστάσεις. Το άγχος του σύγχρονου ανθρώπου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που νομίζει πως έχουν οι άλλοι από εκείνον, τα κρυφά παράδοξα των ερωτικών σχέσεων, η Αμερική και οι ψυχώσεις της λίγο πριν και λίγο μετά την 11η Σεπτεμβρίου, και η ατέρμονη πάλη του ανθρώπου ενάντια στη μοναξιά, που επιτείνει η υπερπροσφορά των τεχνολογικών ευκαιριών, είναι ορισμένα μόνο από τα θέματα που εξερευνά, με σπάνια ανθρωπογνωστική ευαισθησία και καυστικό χιούμορ, ένας από τους πιο εκρηκτικούς και πολυσυζητημένους συγγραφείς της εποχής μας, άξιος συνεχιστής του Ναμπόκοφ, του Μπέκετ και του Τόμας Πίντσον». Άνθρωπος σε πτώση, Ντον ΝτεΛίλο | εκδ. Εστία, μτφρ. Έφη ΦρυδάΈνας επιζών των Δίδυμων Πύργων περπατά στους δρόμους μιας Νέας Υόρκης που μοιάζει ξένη, ενώ η σύζυγος και ο γιος του προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους. Ο ΝτεΛίλο δεν ενδιαφέρεται τόσο για την πλοκή και εστιάζει περισσότερο στην αποξένωση, το κενό, την αδυναμία επιστροφής στην προηγούμενη ζωή. Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για το γεγονός που σημάδεψε την Αμερική και συντάραξε ολόκληρη την υφήλιο στις αρχές του 21ου αιώνα. Από τις πρώτες του σελίδες, βγαλμένες κυριολεκτικά μέσα από τον καπνό και τη στάχτη των φλεγόμενων πύργων, επιχειρεί να ιχνηλατήσει την επόμενη ημέρα μέσα από την προσωπική ζωή των ηρώων. Του Κιθ, που βγαίνει από τα συντρίμμια σε μια ζωή που ποτέ δε διανοήθηκε ότι θα ήταν η δική του. Της Λιάν, της αποξενωμένης γυναίκας του, στοιχειωμένης από τις αναμνήσεις, που προσπαθεί να συμφιλιώσει δύο πλευρές του ίδιου δυσνόητου χαρακτήρα. Και του μικρού τους γιου Τζάστιν, που στέκει στο παράθυρο ατενίζοντας τον ουρανό κι αναζητώντας σε αυτόν και άλλα αεροπλάνα. Ζωές που ορίζονται από την απώλεια, την οδύνη και τη γιγαντιαία δύναμη της ιστορίας». Ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα, Κερτ Βόνεγκατ | εκδ. Πατάκης, μτφρ. Θανάσης Γιαννακόπουλος (2006)Δοκίμια και στοχασμοί ενός από τους πιο οξυδερκείς παρατηρητές της αμερικανικής κοινωνίας, γραμμένα στο απόηχο της 11ης Σεπτεμβρίου και του πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Ο Βόνεγκατ, με το χαρακτηριστικό του μείγμα από χιούμορ και πικρία, γράφει για την πολιτική τύφλωση και την ευθύνη του πολίτη. Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Το “Ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα” είναι η κωμική ματιά του Βόνεγκατ – μια ματιά που κόβει σαν ξυράφι – πάνω στη ζωή και στον θάνατο, στην ιστορία, στην τέχνη, στην πολιτική, στον ίδιο τον συγγραφέα και στην αμερικανική ψυχή της εποχής μας. Το βιβλίο αυτό γράφτηκε κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών με αναφορές στον Μαρκ Τουέιν, τον Ιησού, τον Λίνκολν, και έχοντας πάντα κατά νου έναν “σχεδόν άγιο” γιατρό ονόματι Ίγκνατς Ζέμμελβαϊς. Στο “Ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα” περιέχονται επίσης θραύσματα από το έργο του συγγραφέα, από τις κατά καιρούς θέσεις του σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, καθώς και από τις αγωνίες του σχετικά με το πώς πρέπει να ζούμε και να πεθαίνουμε. Πρόκειται για ένα εξομολογητικό και τρυφερό μήνυμα που στέλνει ένας πολίτης στους συνανθρώπους του, άλλοτε γεμάτο χιούμορ, συχνά γεμάτο απελπισία, πικρία και οργή, ποτέ όμως χωρίς ερωτηματικά που επιδέχονται αστείες όσο και βαθυστόχαστες απαντήσεις. Η μικρή αυτή διαθήκη του συγγραφέα του “Σφαγείου Νο 5”, της “Φωλιάς της γάτας”, του “Χρονοσεισμού” και πλήθους άλλων ιδιότυπων μυθιστορημάτων που θεωρούνται αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας, είναι μια σύνοψη για την κατάσταση των πραγμάτων στην αρχή του 21ου αιώνα». Εξαιρετικά δυνατά και απίστευτα κοντά, Τζόναθαν Σάφραν Φόερ | εκδ. Κέδρος, μτφρ. Ελένη ΗλιοπούλουΟ εννιάχρονος Όσκαρ χάνει τον πατέρα του στους Πύργους και ξεκινά μια περιπλάνηση στη Νέα Υόρκη με αφορμή ένα κλειδί που άφησε πίσω του. Μέσα από τη ματιά ενός παιδιού που προσπαθεί να χωνέψει το ακατανόητο, ο Φόερ γράφει μια ιστορία πένθους, αθωότητας και αναζήτησης νοήματος. Το βιβλίο δεν αποφεύγει το συναίσθημα, ωστόσο μοιάζει περισσότερο με μια τρυφερή, οδυνηρή εξερεύνηση του πώς μια τραγωδία διαπερνά τις ζωές εκείνων που δεν ήταν εκεί, αλλά τη νιώθουν στο πετσί τους. Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Ο εννιάχρονος Όσκαρ Σελ δεν έχει καμία σχέση με τους συνομηλίκους του. Είναι πολυτάλαντος και πολυπράγμων: εφευρέτης, ερασιτέχνης εντομολόγος, ειρηνιστής, επιστολογράφος, μουσικός κρουστών, δεινός τεχνίτης οριγκάμι, ντετέκτιβ και χορτοφάγος. Όταν ο πατέρας του σκοτώνεται κατά την επίθεση στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, ο Όσκαρ ξεκινάει μια περιπλάνηση στους πέντε δρόμους της Νέας Υόρκης, με σκοπό να διελευκάνει το μυστήριο που κρύβει το κλειδί που ανακαλύπτει στην ντουλάπα του πατέρα του. Μέσα από αυτή την αναζήτηση, ο Όσκαρ θα έρθει σε επαφή με διάφορους ανθρώπους και θα γνωρίσει, έστω για λίγο, τις ζωές τους. Θα εξερευνήσει επίσης το τραύμα της 11ης Σεπτεμβρίου μέσα απ’ τους βομβαρδισμούς της Δρέσδης και της ρίψης της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα, για να καταλήξει σ’ ένα προσωπικό ταξίδι που θα τον φέρει πιο κοντά στην ηρεμία και στη γαλήνη που τόσο πολύ αποζητά…». Ο απρόθυμος φονταμενταλιστής, Μοχσίν Χαμίντ | εκδ. Πάπυρος, μτφρ. Παλμύρα ΙσμηρίδουΤο βιβλίο, δυστυχώς, είναι εξαντλημένο (όπως και πολλά άλλα που υπό συνθήκες θα έμπαιναν στη λίστα), αλλά με λίγο κόπο ίσως βρεθεί μεταχειρισμένο. Ένας Πακιστανός που εργάζεται στη Νέα Υόρκη, με λαμπρή καριέρα σε εταιρεία συμβούλων, επιστρέφει στη χώρα του μετά τις επιθέσεις. Μέσα από μια μονόλογη αφήγηση σε έναν Αμερικανό, ο Χαμίντ στήνει ένα μυθιστόρημα για την ταυτότητα, την ισλαμοφοβία και το αμερικανικό όνειρο που ραγίζει. Από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της μετα-11ης Σεπτεμβρίου λογοτεχνίας, με τις πιθανότητες να υπάρχει στη βιβλιοθήκη φιλικών προσώπων να είναι πολλές. Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου: «“Είχα καρφώσει τα μάτια μου στην οθόνη βλέποντας να καταρρέουν, πρώτα ο ένας και μετά ο άλλος, οι δίδυμοι πύργοι του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου της Νέας Υόρκης. Και τότε χαμογέλασα. Ναι, όσο ποταπό κι αν ακούγεται, η πρώτη μου αντίδραση ήταν να νιώσω ξεχωριστή ευχαρίστηση. […] Εκείνη τη στιγμή, δεν σκεφτόμουν τα θύματα της επίθεσης […] όχι, με είχε απορροφήσει ο συμβολισμός του πράγματος, το γεγονός ότι κάποιος κατάφερε ένα τόσο εμφανές, ολέθριο χτύπημα στην Αμερική. Α, βλέπω ότι κατόρθωσα μόνο να μεγαλώσω τη δυσφορία σας. Φυσικά, το καταλαβαίνω, είναι απαίσιο να βλέπεις κάποιον να χαίρεται με τη δυστυχία που βρήκε την πατρίδα σου. Όμως, ασφαλώς, δεν σας είναι εντελώς άγνωστο ένα τέτοιο συναίσθημα. Δεν απολαμβάνετε τα βίντεο κλιπ, τα τόσο συνηθισμένα στις μέρες μας, που δείχνουν αμερικανικά πυρά να καταστρέφουν τις εγκαταστάσεις των εχθρών σας; Μα βρίσκεστε σε πόλεμο, λέτε; Ναι, σωστά. Εγώ δεν βρισκόμουν σε πόλεμο με την Αμερική. Κάθε άλλο: ήμουν γέννημα ενός αμερικανικού πανεπιστημίου, κέρδιζα καλό μισθό στην Αμερική, ήμουν τσιμπημένος με μια Αμερικανίδα. Γιατί λοιπόν ένα κομμάτι του εαυτού μου επιθυμούσε να δει τη χώρα να υφίσταται πλήγμα; Τότε ακόμα δεν ήξερα την απάντηση”. Σε κάποιο καφέ της Λαχώρης ένας νεαρός Πακιστανός πιάνει κουβέντα σε έναν σιωπηλό και ανήσυχο Αμερικανό… Όσο περνάει η ώρα, τα λόγια του ευγενικού Πακιστανού κρύβουν αιχμές όλο και πιο επικίνδυνες». Σκορδίλης Σπύρος
-- Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας μπορείτε να το στείλετε την διεύθυνση: [email protected] Για το αρχείο της λίστας μπορείτε να επισκεφθείτε τον σύνδεσμο: https://www.mail-archive.com/[email protected]/maillist.html --- Λάβατε αυτό το μήνυμα επειδή έχετε εγγραφεί στην ομάδα "orasi" των Ομάδων Google. Για να απεγγραφείτε απ' αυτή την ομάδα και να σταματήσετε να λαμβάνετε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απ' αυτή, στείλτε ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση [email protected]. Για να δείτε αυτή τη συζήτηση, επισκεφτείτε το https://groups.google.com/d/msgid/orasi/8D3E0296-372E-46A6-AA66-520FF895E600%40gmail.com. |
