Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Κυριακή, 4 Αυγούστου 2019 - 09:40
Ανήμποροι σαρκασμοί για την 4η Αυγούστου
Κυριακή σημερα, μέρα με λογοτεχνική ύλη. Μια και σήμερα είναι η επέτειος της
ανακηρυξης της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά το 1936, διάλεξα να βάλω σχετικό
λογοτεχνικό υλικό -συγκεκριμένα, μια ομάδα σατιρικών ποιημάτων που τα έγραψε το
1938, λίγο πριν πεθάνει, ο καλός ποιητής Μάρκος Τσιριμώκος (1872-1939, γνωστός
και με το ψευδώνυμο Στέφανος Ραμάς) χωρίς βέβαια να τα κυκλοφορήσει -έμεναν να
διαβάζονται σε κύκλους φίλων και δημοσιεύτηκαν μετά την κατοχή, στο περιοδικό
«Ελεύθερα Γράμματα» (τεύχος 7, 23.6.1945).
Αδελφός του πολιτικού Γιάννου Τσιριμώκου, που το όνομά του έχει συνδεθεί με τη
γλωσσική και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917, ο Μ. Τσιριμώκος, αξιωματικός
του ναυτικού, ήταν μαχόμενος δημοτικιστής από τα πρώτα χρόνια, με τη μερίδα των
εθνικιστών και όχι των σοσιαλιστών. Τα χρόνια της κυριαρχίας των βενιζελικών
ανέλαβε και νομάρχης. Από τα ποιήματά του υπάρχει τουλάχιστον ένα που το ξέρουν
πολλοί χωρίς να ξέρουν πως είναι δικό του: Τ’όμορφο νησί, που το μελοποίησε ο
Βασίλης Τενίδης και το τραγούδησε ο Γιώργος Ζωγράφος. Έψαξα λίγο να βρω
φωτογραφία του, αλλά δεν βρήκα.
Πολλοί έχουν ασχοληθεί, και θ’ άξιζε κάποτε να αναφερθούμε στο ιστολόγιο, με
την ανοχή που έδειξαν πολλοί λογοτέχνες στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου, με την
έννοια ότι συνεργάστηκαν με έντυπα του καθεστώτος ή συμμετείχαν σε επίσημες
εκδηλώσεις. Φυσικά, υπήρχε καταστολή και, ειδικά στον χώρο της τέχνης,
λογοκρισία, που θύματά της ήταν κυρίως οι κομμουνιστές (ο Βάρναλης, ας πούμε,
δεν δημοσίευσε τίποτα με το όνομά του) ή οι περιθωριακοί όπως ο Λαπαθιώτης.
Αλλά οι πολλοί άνθρωποι του πνεύματος έδειξαν ευμενή ουδετερότητα, κι αυτό
είναι που έκανε τον Τσιριμώκο να γράψει τους σαρκασμούς του, με ψυχικό σπαραγμό
όπως λέει.
Δυστυχώς, ο ποιητής δίνει μία μόνο υποσημείωση για πρόσωπα και πράγματα της
εποχής, οπότε κάποια σημεία είναι δύσκολο να τα κατανοήσουμε ολότελα, αν και
είναι εύκολο να υποθέσουμε τι αφορούν. Βάζω κι εγώ κάποια σχόλια. Μονοτονίζω
αλλά κρατάω την ιδιότυπη ορθογραφία του Τσιριμώκου, που αποφεύγει τα διπλά
σύμφωνα.
Υστερογραφικά σημειώνω πως, παρόλο που η σημερινή μέρα είναι αποφράδα για τη
χώρα, αφού είναι η επέτειος μιας δικτατορίας, για μένα προσωπικά είναι
σημαντική, αφού μια τέτοια μέρα γνωρίστηκαν οι γονείς μου.
ΣΑΡΚΑΣΜΟΙ
Σημείωμα του ποιητή Οι στίχοι αυτοί γράφτηκαν από την ανάγκη να ξεθυμαίνω
πού και πού. Γιατί τους έγραφα παρακολουθώντας με ψυχικό σπαραγμό από το
Νοέμβρη του 1938 την πολιτική και κοινωνική κατάντια της Ελλάδας. Τέλος τους
αντέγραψα προσεχτικά στο τετράδιο τούτο με την ελπίδα πως κάποτε θα
δημοσιευθούν είτε από μένα τον ίδιο, είτε – αν εγώ δεν υπάρχω πια – από κάποιον
φίλο μου. Όπου είναι απαραίτητες ιστορικές πληροφορίες, για να δημιουργηθεί η
κατάλληλη ατμόσφαιρα για την κατανόηση του στιχουργήματος, τις δίνω σε
υποσημείωμα.
ΛΕΥΘΕΡΙΑ
Ήμουνα με τον εαυτό μου αντάμα,
κι απ’ το παράθυρό μου τ’ ανοιχτό,
στα χίλια κ’ ενιακόσια τριάντα οχτώ,
είδα μεγάλο στην Αθήνα θάμα.
Με πράσινα πουκάμισα ντυμένοι
και παντελόνια κίτρινο χακί,
σαν παλικάρια πούφαγαν φακή,
στεκόντουσαν ορθοί και κορδωμένοι
νιοι και κοπέλες κάμποσες χιλιάδες,
κοιτάζοντας με βλέματ’ απαθή,
τη Λευθεριά, με ξύλινο σπαθί,
δεξά-ζερβά να κάνει τεμενάδες.
ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ
Εμπρός! για νέα εξόρμηση παιδιά,
πάμε στα πράσιν’ άλογα καβάλα,
πράσινα να φυτέψουμε κλαδιά
και δέντρα πράσινα μικρά-μεγάλα.
Το πράσινο! το πράσινο! παιδιά
του νέου μας Κράτους σύμβολο να γίνει.
Και πράσο-πράσο η πράσινη καρδιά
στον κόσμο θα χαρίσει τη γαλήνη.
Πρέπει ο καθείς ελιά ή κι απιδιά,
χαμόδεντρο ή και πεύκο να φυτέψει,
αλλ’ όχι και συκιά, γιατί παιδιά
το φύλο της στο νου φέρνει τη σκέψη
του ξεπεσμού και της ντροπής,
του πειρασμού θυμίζει τα τερτίπια,
κι άλλο πούναι αμαρτία να τα πεις
γιατί γεννούν στα στήθια καρδιοχτύπια…
Εμπρός! στη νέα εξόρμηση, παιδιά,
πάμε στα πράσιν’ άλογα καβάλα
τα πράσα-πράσα- πράσινα κλαδιά
θάναι απ’ τα έργα μου τα πιο μεγάλα.
Σχόλιο δικό μου: Στη ρητορική και στις εκδηλώσεις της ΕΟΝ κατείχαν εξέχουσα
θέση οι εκστρατείες για το πράσινο και τα δάση.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ
Το μέγα σας προστάτη Μπάρμπα-Γιάνη,
τον άνθρωπο, που μ’ όλη την καρδιά
σας κάνει όσα θα κάνω κ’ έχω κάνει,
ακούστε τον με προσοχή, παιδιά!
Έκανα πρώτα, πρώτα ό,τι μπορώ.
Και τρία χρόνια τάχω καταφέρει
να βάλω στο ζυγό και τον καιρό,
χειμώνα νάχουμε και καλοκαίρι.
Δεύτερο για του Κράτους την ασφάλεια
χιλιάδες στρατολόγησα χαφιέδες,
και τώρα ως και τ’ αγύριστα κεφάλια
δε βγάζουν τσιμουδιά στους καφενέδες.
Τρίτο – σας έκανα τον τουρισμό,
που οργάνωσε μεγάλη προπαγάντα,
ξοδεύοντας χωρίς λογαριασμό
κι ακόμα λογοκρίνοντας τα πάντα.
Θα κάνουμε σε λίγο κι υπονόμους
να ρίχνουμε τα δισεκατομύρια,
τους αναγκαστικούς, που βγάζω νόμους,
τ’ αυθόρμητα οπαδών συγχαρητήρια.
Θα κάνουμε ξανά Μητροπολίτη,
θα κάνουμε και λαχαναγορά,
και πιο μακριά απ’ του Χάλεϋ τον κομήτη
θάχει ο παράς, που θα χαλιέται, ουρά.
Και μ’ όλο πούχω και φροντίδες άλλες
να κάνω μελετώ και πιο μακριές,
αντάξιες της Ελλάδας, πιο μεγάλες
μ’ όλα μας ταιριασμένες Αποκριές.
Το Κράτος θα χορέβει σαν αρκούδι
σα θα χτυπώ το ντέφι δυνατά,
κ’ οι μασκαράδες όλοι το τραγούδι
θα λεν –του Μπάρμπα-Γιάνη-Κανατά.
Να προσεχτεί ότι η ανάμνηση του Κομήτη του Χάλεϋ, που είχε περάσει κοντά στη Γη
το 1910, ήταν ζωντανή δεκαετίες μετά.
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΡΙΤΟ
Ας ξελαρυγγιστούμε με τα Ζήτω!
Κάτω απ’ το γαλανό μας ουρανό
η Χώρα μας κοιλοπονά για τρίτο
πολιτισμό μεταβυζαντινό.
Τον ερχομό του μας τον λεν οι κούκοι,
κι ότι μας πάν’ στον πρώτο του σταθμό
πέντ’ εργολάβοι κ’ είκοσι τραμπούκοι
– όσοι μας κλέβουν με γοργό ρυθμό.
Μα μια, που με το ξύλο (πες τον Κύρο)
δεν του τον λύσανε τον αφαλό,
το λεν κι αυτοί, που κάνουν (τρεις το γύρο!)
το καλό και το ρίχνουν στο γιαλό.
Αναφορά στον «τρίτο ελληνικό πολιτισμό» που είχε κηρύξει ο Ιω. Μεταξάς. Αγνοώ
αν ο Κύρος είναι ο εκδότης της Εστίας, ο Κύρος Κύρου.
ΧΑΡΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ
Σα χτες και σα προχτές την πάσα μέρα
νάχουμε πανηγύρια και γιορτές,
στο κάθε παραθύρι και παντιέρα,
και προβολείς τη νύχτα και φωτιές.
Να καίγεται παντού το πελεκούδι,
να βγάλει ο τόπος όνομα γλεντζέ,
σα θα χορέβει νηστικό τ’ αρκούδι
και βάλ’ η Ζαφειρίτσα φερετζέ.
Κι οι λέρες οι χαφιέδες κι όσοι βλάκες
στην Αθήνα τη νέα και παλιά
θα βάζουν στα μεγάφωνα τις πλάκες
ύμνων – για τη χαρά και τη δουλιά.
ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ
Ποτέ σου να μην πεις τη σκάφη σκάφη
κι ούτε πως βρίσκεις την Ελλάδα σάπια.
Στείλαν πολλούς ως τώρα στην Ανάφη
κι ήρθε ο καιρός να κάνουμε την πάπια.
Κι αν βάλθηκε να υμνεί του Πινκ τα χάπια,
κι αν μας περνάει το μπρούτζο για χρυσάφι,
ο τύπος τά που γράφει άλλος τα γράφει!
Στ’ αυγά σου κάτσε, κάνοντας την πάπια.
H Ανάφη ήταν τόπος εξορίας. Τα χάπια του Πινκ ήταν διάσημο μαντζούνι του
μεσοπολέμου -στην Ελλάδα ήταν γνωστά με αυτό το όνομα παρά το ότι δεν υπήρχε
κάποιος Πινκ -ήταν ροζ στο χρώμα: Dr Williams’ Pink Pills for Pale People.
ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΚΟΜΨΟΣ ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
Στα σκέλια μου δε βάζω την ουρά,
γιατ’ είμαι μες στους κολπαδόρους άσος,
και κάνω τις δουλιές μου μια χαρά
έχοντας και ξετσιπωσιά και θράσος.
Μα θέλεις να καμώνομαι τον ψόφιο
και τάχα τον ποιώ στα χωρατά,
μα θα με δεις ξανά γερό κι ατόφιο,
γράματα να σε μάθω κερατά.
ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΣ
Όπου είναι κι ο Μαικήνας θα φανεί,
που κόλυβα μεράζει με δυο χέρια
στης τέχνης και του υπόκοσμου τ’ αστέρια,
και σ’ όσους κανονίζει τη φωνή.
Και μαζεφτήκανε κάθε λογής
και μπογιατζήδες και καλαμαράδες,
και μουζικάντηδες και μαρμαράδες,
-οι δουλευταράδες κάθε προσταγής.
Κι αδερφωμένοι ανατριχούν μαζί
ο Γιούδας, ο Θωμάς, οι Σαύλοι-Παύλοι
κι οι τόσοι φτωχοπρόδρομοι, κι οι φαύλοι,
κι οι φίνοι, οι τιποτένιοι, κι οι χαζοί.
Η ΜΠΑΝΤΑ
Από της Δύσης χρόνια το τραπέζι
μασάμε βαρυστόμαχη τροφή,
μα το μυαλό μας ταμπουρά θα παίζει,
όσο δεν έχει πάθει διαστροφή.
Γραφτό μας να μιμούμαστε τα πάντα
γι’ αυτό τώρα στερνά κουτσά, στραβά,
μας παίζει της Πρωτεύουσας η μπάντα
του Φύρερ τον αλύγιστο χαβά.
ΚΑΤΡΟΤΣΕΝΤΟ
Αν πουν της Ρωμιοσύνης κατροτσέντο
την εποχή μας, δίχως κοπλιμέντο
θα το χρωστάμε στόν που διαφεντέβει
και λόγιους, και τεχνίτες, για να κλέβει.
Μα θάβρουν οι αυριανοί μας κριτικοί
και για την εποχή μας ένα ψόγο,
πως τάχα οι τωρινοί δεν είχαν λόγο
να γίνουν όλοι λογοκριτικοί.
ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΤΑΓΕΣ
Χωρίς ντροπή και μ’ αλαφριά καρδιά
μαζί μ΄αλάνια κι άλλους αγιογδύτες
προστάξαν και τ’ ανήλικα παιδιά
να γίνουν με το ζόρι φαλαγγίτες.
Χωρίς ντροπή και μποσικιά πολή
θα τον επικηρύτουν σαν αντάρτη,
τόν που δε λέει καλό για τη φυλή,
πούδωσε το πολίτευμα στη Σπάρτη.
Φαλαγγίτες ήταν τα μέλη της Εθνικής Οργανώσεως Νεολαίας (ΕΟΝ).
ΤΑ ΝΤΟΠΙΑ ΓΡΑΜΑΤΑ
Βάλτε φωτιά στα τόπια! Βάλτε τα κλάματα.
Τα πρωτοπόρα νιάτα και τα γεράματα
(Λόγιοι και λογοτέχνες) περάσαν τη μπασιά
του παλατιού της Τέχνης, και γίνηκαν δεχτοί
από το σύντεκτό τους –πιάστε τον με μασιά! –
ογδόντα λογοτέχνες, όλοι τους διαλεχτοί,
μ’ ελπίδες να βουτήξουν κι αυτοί στον κουρβανά
πήγαν και προσκυνήσαν κ’ έκαναν τεμενά.
ΣΤΟΝ ΠΑΡΝΑΣΟ
Μέσ’ του γεροκομιού τη νέα σάλα
εδόθηκε μια πρώτη όπερα-μπούφα,
κι οράματα προβλήθηκαν μεγάλα
και για τη Ρωμιοσύνη τη μαγκούφα.
Ένας σαχλός, με λιγοστά μυαλά,
είπε του πεθερού τα παραμύθια,
κι όσοι έχουν για κεφάλια κολοκύθια
λέγαν πως τα κατάφερε καλά.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ
Για δείγμα του ραγιαδικού του γούστου
βρήκε την Επιστήμ’ ειλικρινώς,
πως άνθισε από την τετάρτη Αυγούστου,
πούγινε ο ουρανός μας φωτεινός.
[Σημείωση του Μ.Τ.: Ο πρύτανις του Πανεπιστημίου Φωτεινός έβγαλε λόγο κι
αυτόκλητος ο εθελόδουλος είπε πως από την 4η Αυγούστου άρχισε η επιστήμη να
προοδεύει στην Ελλάδα.]
ΓΙΑ ΝΑ ΓΕΛΑΣ
Μ’ όλα τα καθεστά! μ’ όλα τα κόματα!
χρόνια του τα συχώρεσε η Ελλάς
τα πρόστυχα και τ’ άνοστα καμώματα,
μα τώρα σα μιλάς γι’αυτόν γελάς
Advertisements
https://sarantakos.wordpress.com/2019/08/04/markostsirimokos/
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]/
Εναλλακτικό αρχείο:
http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
_____________
Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις
προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών
____________
