https://www.tanea.gr/1999/04/27/greece/triti-apopsi-psyxologia-kai-polemos/
Της Φωτεινής Τσαλίκογλου.
Πώς να απελευθερωθούμε από το φάντασμα του πολέμου; «Είναι δυνατόν να
καθοδηγηθεί η ψυχολογική ανάπτυξη των ανθρώπων έτσι ώστε να καταστούν ικανοί
να αντισταθούν στην ψύχωση του μίσους και της καταστροφής;».
Το βασανιστικό αυτό ερώτημα διατρέχει τις δύο διάσημες επιστολές που
αντάλλαξαν πριν από 70 περίπου χρόνια δύο σοφοί του αιώνα μας.
«Όμως ο πόλεμος έρχεται σε πλήρη αντίφαση προς τον ψυχικό μας κόσμο,
όπως τον διαμόρφωσε ο πολιτισμός. Δεν τον ανεχόμαστε πια.
Δεν πρόκειται μόνον για μια πνευματική άρνηση. Για μας τους
ειρηνόφιλους, ο πόλεμος είναι αφόρητος εξ ιδιοσυγκρασίας».
Έτσι απαντούσε ο Φρόυντ στον Αϊνστάιν το 1932, ανταποκρινόμενος σε μια
πρόσκληση της Κοινωνίας των Εθνών (του ΟΗΕ της εποχής) που καλούσε τους
επιφανέστερους διανοούμενους να εξυπηρετήσουν τους σκοπούς του διεθνούς
οργανισμού.
Ο πόλεμος εξακολουθεί να γράφει ιστορία. Ουδείς όμως διεθνής οργανισμός
σήμερα
ζητεί από τους εναπομείναντες σοφούς του να τοποθετηθούν ως προς το «αφόρητο
και αφύσικο» του πολέμου. Αντίθετα, εκείνο που μετά μανίας αναζητείται
είναι η
επινόηση των νομιμοποιητικών μηχανισμών, η εκλογίκευση του παραλογισμού. Η
δικαίωση ενός πολέμου που τίποτα το «ανθρωπίνως ανθρώπινο» δεν μοιάζει
να δικαιώνει.
«Πόσο πρέπει να περιμένουμε, ώστε και οι άλλοι να γίνουν
ειρηνόφιλοι; Δεν μπορούμε ή δεν ξέρουμε. Ίσως όμως να μην
αποτελεί μια ουτοπιστική ελπίδα ότι η επιρροή δύο παραγόντων, η
όλο και πιο πολιτισμένη μας στάση και ο δικαιολογημένος φόβος των
συνεπειών ενός ολοκληρωτικού πολέμου, θα τερματίσει τον πόλεμο
στο προσεχές μέλλον».
Έτσι τελείωνε ο Φρόυντ την επιστολή του. Στο χάραμα της τρίτης χιλιετίας
ούτε
η «πολιτισμένη» μας στάση, ούτε ο «φόβος των συνεπειών» μοιάζουν να έχουν
μετρήσει για την αποφυγή του πολέμου.
Ίσως γιατί σήμερα υπάρχει κάτι πολύ πέραν του αμφιλεγόμενου έτσι κι αλλιώς
«ενστίκτου του θανάτου», κάτι που απουσίαζε την εποχή του Φρόυντ και του
Αϊνστάιν: Ο κυνισμός της νέας τάξης πραγμάτων. Ανελέητος κυνισμός που δεν
στέκεται να στοχασθεί, δεν έχει χρόνο να στοχασθεί, ούτε καν για ένα κλάσμα
του δευτερολέπτου προκειμένου να πάρει μια «απόσταση υγείας» από τα δρώμενα,
να αποστασιοποιηθεί από το αδιέξοδο μέσα στο οποίο έχει εγκλωβισθεί η
ταυτολογική μηχανή του πολέμου. Κυνισμός που με παιδικόμορφη, φρικιαστική
αφοπλιστικότητα διατρέχει τον λόγο του πλανητάρχη. «Αν κάνουμε πόλεμο είναι
για να νικήσουμε». Το φάντασμα μιας πύρρειας νίκης δεν είναι στο
προσκήνιο. Η
νίκη θα είναι εξοντωτική ή δεν θα είναι.
Η ψυχολογία όμως εκδικείται. Ο «άλλος» είναι αναπόσπαστο, «κρυφό»
κομμάτι του
εαυτού μας. Ο «άλλος» ενεδρεύει μέσα μας. Κι αν ο εχθρός εισπράττεται ως
ποταπός, αφανιστέος, εξολοθρευτέος, κι αν η έννοια του εχθρού παθαίνει
τέτοια
καταχρηστική γενίκευση ώστε να περιλαμβάνει τους πάντες από αθώα βρέφη και
άμαχο πληθυσμό μέχρι δημοσιογράφους σε τηλεοπτικά δίκτυα ενημέρωσης, τότε η
αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη αρχίσει. Τότε η φαντασίωση της παντοδυναμίας του
όποιου πλανητάρχη και των οπαδών του έχει ήδη αρχίσει να κλονίζεται.
Ο Φρόυντ που μας έμαθε να εστιάζουμε την προσοχή μας στο άρρητο, στο αφανές,
στην παραδρομή της γλώσσας και των πράξεών μας, ο Φρόυντ που μας έμαθε να
στήνουμε το αυτί σε αυτή την «άλλη» τη σκοτεινή περιοχή του ασυνείδητου,
σίγουρα θα κλείνει ειρωνικά το μάτι του με το τελευταίο τραγικά «αθέλητο»
λάθος του πλανητάρχη. Στη γενέθλια και υπέρλαμπρη διάσκεψη του ΝΑΤΟ
ξέχασε την
τσάντα με τους απόρρητους αριθμούς του απόρρητου πυρηνικού οπλοστασίου!
Η γιγαντιαία περιφρούρηση έχει τις διαρροές της. Έτσι όπως και η αυθαιρεσία
της δύναμης. Έτσι όπως και ο βομβαρδισμός όλων εκείνων των αξιών που μας
έκαναν να είμαστε περήφανοι για την ιστορία ενός πολιτισμού που κομίζουμε.
Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου
Πανεπιστημίου.
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]/
Εναλλακτικό αρχείο:
http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
_____________
Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις
προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για
να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το
http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip
____________
