http://www.eoty.gr/main/text.asp

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ –ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ 
ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΟΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ
ΟΜΙΛΙΑ της Ελισσάβετ Κούβαρου, εκπαιδεύτριας Κινητικότητας, Προσανατολισμού και 
Δεξιοτήτων Καθημερινής Διαβίωσης του Πανελληνίου Συνδέσμου Τυφλών στην Ημερίδα 
«Πρόληψη και Διαχείριση των Αισθητηριακών Διαταραχών, Όραση και Ακοή» Εθνικό 
Πιλοτικό Πρόγραμμα Υπουργείου Υγείας για την Πρόληψη και την Προαγωγή της 
Υγείας των Ηλικιωμένων Ατόμων ΗΠΙΟΝΗ
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ –ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ 
ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΟΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ
Κάθε στάδιο της ζωής έχει τα δικά του χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες και 
κάθε άνθρωπος το βιώνει διαφορετικά. Το ίδιο ισχύει για την Τρίτη ηλικία με την 
διαφορά ότι είναι συνδεδεμένη με την «γήρανση», μια κατάσταση που κανείς δεν 
είναι έτοιμος να βιώσει, παρόλο που είναι ένα αναπόφευκτο βιολογικό φαινόμενο.
Στην Τρίτη ηλικία οι αλλαγές στις ζωές των ανθρώπων δεν είναι δικές τους 
επιλογές
και οι περισσότερες από αυτές, τους βρίσκουν ευάλωτους στη διαχείρισή τους.
Αυτές οι αλλαγές προκαλούν έντονο stress, το οποίο με τη σειρά του επιταχύνει 
τη διαδικασία της γήρανσης, αφού προκαλεί αποδιοργάνωση των πρωτεϊνών του 
κυττάρου. 
Οι παράγοντες που προκαλούν stress είναι: 
- Βιολογικοί (οι πιο συνήθεις είναι μείωση στη μνήμη, στις αισθήσεις, στην 
κινητικότητα).
- Ψυχοκοινωνικοί (οικονομική δυσχέρεια, κοινωνική απομόνωση λόγω αλλαγής ρόλων).
- Απώλεια (συντρόφου, φίλων ή συγγενών, ο φόβος του Θανάτου).
- Έλλειψη φροντίδας και αγάπης(από την οικογένεια, το σύστημα υγείας).
Η πληθώρα των αλλαγών και απωλειών στην Τρίτη ηλικία  λόγω των παραπάνω 
παραγόντων αποτελεί μεγάλο κίνδυνο συναισθηματικών διαταραχών, με κυρίαρχη την 
κατάθλιψη.
Τα άτομα της τρίτης ηλικίας που έχουν απώλεια όρασης βιώνουν τις συνέπειες της 
τρίτης ηλικίας σε μεγαλύτερο βαθμό, γιατί η απώλεια όρασης βάζει 
φραγμούς στο να πάρουν χαρά νιώθοντας χρήσιμοι και δημιουργικοί.
Αν η απώλεια της όρασης έχει γίνει ενόσω εργάζονται, δεν έχουν τη δυνατότητα να 
συνεχίσουν τη δουλειά τους έστω υπό τη μορφή της μερικής απασχόλησης.
Αν πάλι τους συμβεί ενώ είναι συνταξιούχοι, μπορεί να τους ανατρέψει τα σχέδιά 
τους, είτε αυτά αφορούν ταξίδια είτε την μόνιμη παραμονή τους στο χωριό και την 
ενασχόλησή τους με αγροτικές εργασίες.
Αισθάνονται ότι δεν μπορούν να αναλάβουν τα  εγγόνια τους. 
Να ασχοληθούν με τον κήπο ή τις δουλειές του σπιτιού.
Να πραγματοποιήσουν γενικότερα επιθυμίες τους όπως την εκμάθηση μιας ξένης 
γλώσσας ή σπουδές εξ αποστάσεως.
Ο δυναμισμός και η αγωνιστικότητα αντικαθίστανται από την αδράνεια και την 
παθητικότητα που οδηγούν στην μοναξιά και στην κατάθλιψη.
Η παραίτηση από τη ζωή και η αναπόληση καταστάσεων που ζούσαν ως βλέποντες τα 
οποία τα θεωρούν ως βασικά στοιχεία του τρόπου ζωής τους, είναι η πιο 
συνηθισμένη στάση που υιοθετείται τόσο από τα ίδια τα άτομα όσο και από το 
στενό οικογενειακό τους περιβάλλον για να δικαιολογήσουν την άρνηση προσαρμογής 
στην καινούργια πραγματικότητα.  
Λέγοντας άτομα με πρόβλημα όρασης εννοούμε:
1. άτομα εκ γενετής τυφλά
2. άτομα που έχασαν την όρασή τους είτε σταδιακά είτε απότομα σε κάποιο στάδιο 
της ζωής τους, δηλαδή είναι νεοτυφλωθέντες 
3. άτομα με μερική όραση.

Οι πιο συχνές αιτίες απώλειας όρασης που συναντάμε σε άτομα τρίτης ηλικίας 
είναι:
O εκφυλισμός της ωχράς κηλίδας. Το άτομο πρέπει να μάθει να χρησιμοποιεί την 
περιφερική όραση.
1.      Ο καταρράκτης. Το άτομο βλέπει θολά στο οπτικό του πεδίο.
       Μπορεί να διακρίνει έντονα χρώματα και φιγούρες
2.      Διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Καταστρέφει τα αιμοφόρα αγγεία πίσω 
από το μάτι. Το άτομο μπορεί να βλέπει κηλίδες με αίμα ή να έχει προσβληθεί το 
οπτικό του πεδίο.
3.      Το γλαύκωμα. Έχει πίεση στο μάτι πέραν του φυσιολογικού. Το άτομο έχει 
σωληνοειδή όραση καταστρέφεται η περιφερική του όραση. 
4.      Ημιανοψία. Προκαλείται από εγκεφαλικό και προσβάλλει το πάνω ή το κάτω 
μέρος του οπτικού πεδίου στο δεξί ή το αριστερό μάτι
5.      Κληρονομικές ασθένειες ή σύνδρομα.

Τα άτομα που παρουσιάζουν κάποιο πρόβλημα όρασης μπορεί να μας πουν τις εξής 
εκφράσεις, που θα μας κάνουν να τα παραπέμψουμε στον οφθαλμίατρο.
1.      Βλέπω φωτεινούς κύκλους ή φωτεινά δαχτυλίδια.
2.      Βλέπω θολά και έχω ημικρανίες ή πονοκέφαλος.
3.      Βλέπω λάμψεις.
4.      Δεν βλέπω σχεδόν τίποτα τη νύχτα.
5.      Πονάνε τα μάτια μου.
6.      Βλέπω διπλά.
7.      Τα σχήματα των αντικειμένων, ο όγκος τους δεν είναι ξεκάθαρος. 
8.      Βλέπω ζικ ζακ τις γραμμές.

   Αν το άτομο με πρόβλημα όρασης δεν έχει εκφράσει κάποια ανησυχία για το πώς  
       βλέπει, υπάρχουν κάποια σημάδια που μπορούν να μας βοηθήσουν να το 
διαπιστώσουμε. Αυτά είναι: 
1.      Το άτομο πέφτει πάνω σε πράγματα.
2.      Κινείται σιγά ή κοντά στους τοίχους.
3.      Νιώθει αβεβαιότητα όταν πάει να πιάσει αντικείμενα.
4.      Στραβοκοιτάζει ή γέρνει το κεφάλι του για να δει.
5.      Ζητάει πρόσθετο ή διαφορετικό είδος φωτισμού για να δει.
6.      Του πέφτουν τα μαχαιροπήρουνα ή το φαγητό όταν τρώει.
7.      Φέρνει πολύ κοντά στο πρόσωπο τα βιβλία για να διαβάσει.
8.      Δεν διακρίνει πρόσωπα ή τους αριθμούς των ορόφων ενός κτιρίου
ή των αριθμό των δωματίων σε ένα χώρο.
      9.  Δεν χτενίζεται καλά ή δεν ντύνεται όπως συνήθως γιατί δεν μπορεί να 
           ταιριάξει τα ρούχα του.
9.      Αποπροσανατολίζεται.  

Στην χώρα μας μέχρι το 1994, δεν υπήρχε οργανωμένη δομή, είτε δημόσια είτε 
ιδιωτική, για την αποκατάσταση των ενηλίκων ατόμων με πρόβλημα όρασης. Ο 
Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τυφλών εντοπίζοντας αυτό το κενό, συμμετείχε τα έτη 
1992-93 σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα εκπαίδευσης εκπαιδευτών Κινητικότητας- 
Προσανατολισμού και Δεξιοτήτων Καθημερινής Διαβίωσης και μετά το τέλος του 
προγράμματος, λειτούργησε τον Ιανουάριο του 1994, την υπηρεσία Κινητικότητας 
–Προσανατολισμού και Δεξιοτήτων Καθημερινής Διαβίωσης που παρέχει δωρεάν 
εκπαίδευση στους παραπάνω τομείς ενώ παράλληλα συνεργάζεται με δημόσιους και 
ιδιωτικούς φορείς σε θέματα προσβασιμότητας και ίσης συμμετοχής των ατόμων με 
πρόβλημα όρασης.
Η υπηρεσία έρχεται να απαντήσει κυρίως στις σε κάποιες από τις απώλειες που 
βιώνουν οι νεοτυφλωθέντες(στην κινητικότητα και στις τεχνικές δεξιοτήτων 
καθημερινής διαβίωσης) και να κάνει γνωστές τις ανάγκες των μερικώς βλεπόντων 
για εκπαίδευση και αποκατάσταση.
Η εκπαίδευση στους παραπάνω τομείς είναι εξατομικευμένη και διαρκεί περίπου έξι 
μήνες. Ο ενδιαφερόμενος κάνει αίτηση εκπαίδευσης στην Κοινωνική υπηρεσία του 
Πανελληνίου Συνδέσμου Τυφλών και καταχωρείται σε μια λίστα ατόμων προς 
εκπαίδευση. Σύμφωνα με την ημερομηνία της αίτησης και κάποια κοινωνικά στοιχεία 
που λαμβάνει υπόψη η κοινωνική λειτουργός, το άτομο ειδοποιείται για το πότε θα 
ξεκινήσει η εκπαίδευσή του. Η κοινωνική υπηρεσία ενημερώνει τον ενδιαφερόμενο 
για τον κανονισμό της εκπαίδευσης, λαμβάνει τις γνωματεύσεις από τους γιατρούς 
που πιστοποιούν το πρόβλημα όρασης αλλά και την ικανότητα του ατόμου να πάρει 
μέρος στην εκπαίδευση και συμπληρώνεται το κοινωνικό ιστορικό. 
Στην συνέχεια η αρμόδια εκπαιδεύτρια Κινητικότητας συνεργάζεται με την 
κοινωνική υπηρεσία και έχοντας γνώση του κοινωνικού ιστορικού, κλείνει ραντεβού 
με τον εκπαιδευόμενο είτε στο σπίτι του είτε στο χώρο εργασίας του και 
καταρτίζουν από κοινού, το περιεχόμενο του προγράμματος εκπαίδευσης, που μπορεί 
να περιλαμβάνει είτε εκπαίδευση σε καθένα από τους παραπάνω τομείς είτε 
συνδυασμό τους. Στόχος της εκπαίδευσης είναι η όσο το δυνατών μεγαλύτερη 
ανεξαρτησία και αυτονομία του εκπαιδευόμενου έτσι  όπως ο ίδιος την εννοεί.
Ο εκπαιδευτής στην επαφή του με τον εκπαιδευόμενο έρχεται αντιμέτωπος με τα 
διαφορετικά συναισθήματα που μπορεί να βιώνει το άτομο με πρόβλημα όρασης μετά 
το σοκ της διάγνωσης τα οποία ποικίλουν. Το άτομο με πρόβλημα όρασης μπορεί 
ακόμα να βρίσκεται στο στάδιο άρνησης του προβλήματός του και να επισκέπτεται 
οφθαλμιάτρους με την ελπίδα να ακούσει κάτι διαφορετικό ή να ελπίζει σε μια 
μελλοντική θεραπεία που βρίσκεται ακόμα σε πειραματικό στάδιο.
Ο εκπαιδευόμενος μπορεί να βγάζει θυμό είτε προς τον εαυτό του είτε προς τους 
πιο κοντινούς του ανθρώπους. 
Στα άτομα με πρόβλημα όρασης της τρίτης ηλικίας συχνά συναντούμε μια στάση 
απόσυρσης από οποιαδήποτε δραστηριότητα.
Δυστυχώς σε αυτή τη φάση, ο εκπαιδευτής Κινητικότητας διαπιστώνει πως ο 
εκπαιδευόμενος δεν είναι εκατό τοις εκατό έτοιμος να λάβει την εκπαίδευση και 
προσπαθεί μαζί με τον εκπαιδευόμενο να ξεπεραστούν αυτά τα αρνητικά 
συναισθήματα, παραπέμποντας τον και σε ειδικούς της ψυχικής υγείας, που 
κανονικά θα έπρεπε να αποτελούν μέρος της διεπιστημονικής ομάδας για την ομαλή 
εκπαίδευση και αποκατάσταση του ατόμου με πρόβλημα όρασης. 
Ο εκπαιδευτής Κινητικότητας- Προσανατολισμού και Δεξιοτήτων Καθημερινής 
Διαβίωσης συμβάλλει καθοριστικά, μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία, στην 
επανεκτίμηση των δυνατοτήτων του εκπαιδευόμενου.
Κατά την γνώμη μου, η εκπαίδευση ειδικά των ατόμων της τρίτης ηλικίας πρέπει να 
ξεκινάει από το σπίτι του εκπαιδευόμενου ώστε να δίνεται ο απαραίτητος χρόνος 
στο 
άτομο, να νιώσει εμπιστοσύνη στον εκπαιδευτή του σε ένα οικείο, ασφαλές και 
ήρεμο περιβάλλον για τον ίδιο.
Ο εκπαιδευτής έχει τη δυνατότητα να κάνει μέσω της εκπαίδευσης στις Δεξιότητες 
Καθημερινής Διαβίωσης, προτάσεις που αφορούν την οργάνωση των επίπλων στο χώρο 
για ευκολότερη μετακίνηση, την οργάνωση και ταξινόμηση αντικειμένων για τον 
καλύτερο εντοπισμό τους, το μαρκάρισμα ηλεκτρικών συσκευών και όχι μόνο,
αλλά και θέματα που σχετίζονται με το φωτισμό.
Τα άτομα με πρόβλημα όρασης στην Τρίτη ηλικία ως επί το πλείστον, ζητούν την 
εκπαίδευση στους εξής τομείς, όσον αφορά στις Δεξιότητες Καθημερινής Διαβίωσης: 
1.      Επικοινωνία
-       Αναγνώριση και οργάνωση χρημάτων
-       Χρήση τηλεφώνου
-       Χρήση ρολογιού
-       Χρήση μαγνητοφώνου
-       Γραπτή επικοινωνία(χρήση βοηθημάτων για γραφή βλεπόντων
-       Διάβασμα
2.      Τεχνικές φαγητού
       -    Μέθοδος ρολογιού
3.      Προσωπική υγιεινή και φροντίδα
-       Αναγνώριση και ταξινόμηση φαρμάκων
4.      Νοικοκυριό
-       Οργάνωση ψυγείου

Το περιεχόμενο και οι στόχοι των μαθημάτων στον τομέα της Κινητικότητας – 
Προσανατολισμού για τα άτομα τρίτης ηλικίας με πρόβλημα όρασης περιορίζονται  
στην εκμάθηση: 
1.      Τεχνικών συνοδού χωρίς μπαστούνι
2.      Κίνηση σε εσωτερικό χώρο χωρίς μπαστούνι -Προσανατολισμός
3.      Τεχνικές συνοδού με μπαστούνι
4.      Τεχνικές συνοδού σ’ εσωτερικό χώρο
5.      Τεχνικές μπαστουνιού στο χώρο της γειτονιάς –Προσανατολισμός

     Τα άτομα με πρόβλημα όρασης τρίτης ηλικίας, δεν ζητούν να μάθουν να 
κινούνται 
      σε πιο πολυσύχναστες περιοχές, όπως το κέντρο λόγω της μειωμένης 
      κινητικότητας που έχουν έτσι και αλλιώς.
      Σπάνια και μόνο αν είναι απαραίτητο ζητούν να μάθουν να χρησιμοποιούν 
μέσα 
      μαζικής μεταφοράς και σχεδόν ποτέ δεν επιλέγουν να μάθουν πως θα 
πηγαίνουν 
      σε περιοχές που δεν έχουν διδαχθεί. 
      Όμως ενώ οι εκπαιδευτικοί στόχοι είναι πιο περιορισμένοι σε αυτή την 
ηλικιακή 
      ομάδα, ο μέσος χρόνος εκπαίδευσης μπορεί να παραμένει το εξάμηνο και σε 
      κάποιες περιπτώσεις να μην φτάσει για την εκπλήρωση των στόχων του 
      εκπαιδευόμενου λόγω και της εμπλοκής άλλων παραγόντων(θέματα υγείας, 
      καιρικές συνθήκες, προβλήματα αντίληψης ή μνήμης, έλλειψη αυτοπεποίθησης).
      Επειδή η μη εκπλήρωση στόχων στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μπορεί να  
                                
      παρατηρηθεί σε όλες τις ηλικίες, ο εκπαιδευόμενος διατηρεί το δικαίωμά 
του για 
      εκπαίδευση και μετά τον α΄κύκλο μαθημάτων. Άλλωστε αυτό μπορεί να κριθεί 
      απαραίτητο είτε εξαιτίας αλλαγής στην όραση του εκπαιδευόμενου είτε 
      μεταβολής των συνθηκών της ζωής του.
Επειδή τα άτομα της τρίτης ηλικίας που απευθύνονται σε εμάς για εκπαίδευση είναι
άτομα που το οικογενειακό τους περιβάλλον τα έχει προτρέψει να εκπαιδευτούν, 
έχουν μεγαλύτερη υποστήριξη από αυτό,κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης τους.
Τους βοηθούν στο να κάνουν εξάσκηση των τεχνικών που έχουν μάθει και για
αυτό ο εκπαιδευτής πρέπει να τους συμπεριλάβει στην εκπαίδευση, δείχνοντας 
τους τη λογική που ακολουθεί αλλά και τις τεχνικές.
Ο αριθμός των ατόμων της τρίτης ηλικίας που έχουν πρόβλημα όρασης και θέλουν να 
εκπαιδευτούν είναι μικρός γιατί:
1.      οι οφθαλμίατροι δεν τους ενημερώνουν για τις υπάρχουσες δομές που 
μπορεί και οι ίδιοι να μην γνωρίζουν. Δεν υπάρχει νομική υποχρέωση όπως σε 
άλλες χώρες.
2.      Δεν υπάρχει διαβάθμιση της μερικής όρασης και πολλά άτομα τρίτης ηλικίας
μπορεί να μην θεωρούνται άτομα με σοβαρό πρόβλημα όρασης και να μην
περνούν καν από τα Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας.
3.      Λόγω των κοινωνικών στερεοτύπων για τα άτομα της τρίτης ηλικίας.
Τόσο τα ίδια τα άτομα όσο και το οικογενειακό τους περιβάλλον έχουν χαμηλές 
προσδοκίες.
4.      Η έλλειψη πολιτικής για την χορήγηση τεχνικών βοηθημάτων για τα άτομα 
με πρόβλημα όρασης. Ειδικά τα άτομα τρίτης ηλικίας με πρόβλημα όρασης 
έχουν την ανάγκη περισσότερο από τις άλλες κατηγορίες είτε εξαιτίας παράλληλων 
προβλημάτων υγείας είτε γιατί ανήκουν στην κατηγορία των μερικώς βλεπόντων που 
και αυτά δεν λαμβάνουν τα οπτικά βοηθήματα που
θα έπρεπε έστω μερικώς να χορηγούνται από το κράτος αφού είναι πανάκριβα.
Η αύξηση του μέσου όρου ζωής θα επιφέρει αύξηση των ατόμων της τρίτης ηλικίας
είτε με ολική απώλεια όρασης είτε με μερική απώλεια. Το ζητούμενο για την 
στήριξή τους τόσο των ίδιων όσο και των οικογενειών τους είναι η ανάπτυξη δομών 
που θα απαντούν στις ανάγκες του κάθε ατόμου ξεχωριστά. Πέρα από την απώλεια 
όρασης το κάθε άτομο τρίτης ηλικίας είναι μια ξεχωριστή περίπτωση. Διαφορετικά 
προβλήματα υγείας, διαφορετικό οικογενειακό περιβάλλον, διαφορετική 
κοινωνικοοικονομική θέση, διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον. Έτσι η προσέγγιση
και η προσπάθεια στήριξης του ατόμου θα πρέπει να είναι ολιστική.
Ιδανικές πηγές κατανόησης, χαράς και συμπαράστασης για το κάθε άτομο τρίτης 
ηλικίας, με πρόβλημα όρασης είναι αναμφισβήτητα ένα υγιές οικογενειακό 
περιβάλλον, ένα δίκτυο καλών φίλων και οργανωμένες δομές που προσφέρουν
ψυχαγωγία, συμβουλευτική στήριξη καθώς και δραστηριότητες ελευθέρου χρόνου.
Όσοι παίρνουν αποφάσεις που σχετίζονται με την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων, 
δεν θα πρέπει να ξεχνούν ότι ο κάθε άνθρωπος είναι το σύνολο των επιλογών του, 
που έχει δικαίωμα να ασκεί μέχρι την τελευταία του πνοή. 
Η εκπαίδευση στην Κινητικότητα – Προσανατολισμό και στις Δεξιότητες Καθημερινής 
διαβίωσης είναι μια δια βίου μάθηση που στηρίζει το άτομο με πρόβλημα όρασης 
γενικότερα να ασκεί αυτό του το δικαίωμα της  επιλογής.
Ο εκπαιδευτής Κινητικότητας – Προσανατολισμού και Δεξιοτήτων Καθημερινής 
Διαβίωσης ανταμείβεται για την επαγγελματική του επιλογή, βλέποντας άμεσα τα
αποτελέσματα της δουλειάς του, στην βελτίωση της ποιότητας της ζωής του κάθε 
εκπαιδευόμενου.

Ελισσάβετ Κούβαρου
Υπηρεσία Κινητικότητας-Προσανατολισμού και Δεξιοτήτων Καθημερινής Διαβίωσης του 
Πανελληνίου Συνδέσμου Τυφλών



Κώστας στάλθηκε από το iPhone μου
 ________

Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe

Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας 
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]

διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net

Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]/
Εναλλακτικό αρχείο:
http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
_____________
Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις 
προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για 
να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το 
http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip
____________

Απαντηση