Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Κυριακή, 5 Απριλίου 2020 - 09:40
Υπό εχεμύθειαν με την Έλλη Αλεξίου Μια και η επικαιρότητα στους πανδημικούς καιρούς μας είναι ζοφερή και καταθλιπτική, σκέφτομαι σήμερα να βάλω κάτι ανάλαφρο. Θα δημοσιεύσω μερικά ανέκδοτα. Όχι όμως ανέκδοτα με την τρέχουσα σημασία της λέξης («Ήταν μια φορά ένας Άγγλος, ένας Γάλλος κι ένας Έλληνας, και λέει ο Άγγλος…») αλλά με την παλαιότερη, δηλαδή ένα συμβάν που αναφέρεται σε ιστορικό πρόσωπο αλλά που η αλήθεια του δεν επιβεβαιώνεται από έγκυρες ιστορικές πηγές [ορισμός από το ΛΚΝ]). Και αυτά τα ανέκδοτα βέβαια συνήθως είναι αστεία ή πνευματώδη, κι αν δεν είναι αληθινά είναι μπεντροβάτα (όπως λέμε στο ιστολόγιο). Η Έλλη Αλεξίου (1894-1988), η μικρότερη αδελφή της Γαλάτειας Καζαντζάκη, από σημαντική οικογένεια λογίων του Ηρακλείου Κρήτης, είναι γνωστή για το λογοτεχνικό και το εκπαιδευτικό της έργο και για τη συμμετοχή της στην Εθνική Αντίσταση και στους κοινωνικούς αγώνες. Η Λιλίκα, όπως την έλεγαν οι φίλοι της, είχε επίσης έφεση στα ανέκδοτα και το 1976 εξέδωσε στη Σύγχρονη Εποχή τη συλλογή «Υπό εχεμύθειαν» στην οποία παρουσιάζει εκατοντάδες ανέκδοτα λογοτεχνών και γενικά ανθρώπων της τέχνης και των γραμμάτων, αλλά και της πολιτικής, πολλά από τα οποία της τα αφηγήθηκαν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές. Tο βιβλίο αργότερα επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Καστανιώτης, όπου έχει εκδοθεί το σύνολο των έργων της Έλλης Αλεξίου, αλλά είναι προ πολλού εξαντλημένο και στην επανέκδοση. Η Αλεξίου δημοσιεύει τα ανέκδοτα στη συλλογή της με τυχαία σειρά, έχει όμως ευρετήριο στο τέλος ώστε να βρίσκει εύκολα ο αναγνώστης ποια ανέκδοτα αναφέρονται σε κάθε πρόσωπο. Επίσης, για κάθε ανέκδοτο υπάρχει μνεία του προσώπου που το αφηγήθηκε. Διάλεξα λοιπόν κάμποσα ανέκδοτα που μου άρεσαν από τα πολλά ωραία που έχει το βιβλίο στις 200 σελίδες του, αν και έδειξα κάποια προτίμηση στα πιο σύντομα. Σε κάποιες περιπτώσεις, θα μπορούσε κανείς να πει για κουτσομπολιό, αλλά όπως έλεγε κάποιος «Τίποτα το ανθρώπινο δεν μου είναι ξένο». * Του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη Κατά τη διάρκεια ενός δείπνου συστήσανε τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη σε κάποιον γνωστό μεγαλέμπορο, ο οποίος είχε μεσάνυχτα από ποίηση και φυσικά αγνοούσε και το όνομα του ποιητή. Κάποια στιγμή, που ο καλός άνθρωπος είχε στριμώξει τον Λαπαθιώτη σε μια γωνιά και του μιλούσε ασταμάτητα για την αγορά, το εμπόριο και τις δουλειές του, αντιλήφθηκε την απόγνωση και την αμηχανία του συνομιλητή του κι έσπευσε να τον ρωτήσει: – Μα, τι επαγγέλλεσθε, κύριε; – Δεν επαγγέλλομαι. Απαγγέλλομαι, κύριε! ήταν η αγανακτισμένη απάντηση του ποιητή. (από αφήγηση Ανδρέα Μοθωνιού) * Του Γιάννη Τσαρούχη Ο Καζαντζακης λέει στον Τσαρούχη για τον Καβάφη: – Ο Καβάφης είναι γεμάτος ψιμύθια… η γλώσσα του είναι ψυμιθιωμένη… – Δεν νομίζω, του απαντά ο Τσαρούχης, λίγη πούδρα του ρυζιού βάζει… Άλλοι παριστάνουν τους απλούς και τους ηλιοκαείς κι είναι υποχρεωμένοι να βάζουν οκάδες το μακιγιάζ. (από αφήγηση Γιάννη Τσαρούχη) * Του Αντώνη Πρωτοπάτση [Μυτιληνιός λόγιος και σκιτσογράφος που έζησε πολλά χρόνια στο Παρίσι] Είναι η πρώτη μέρα της γερμανικής κατοχής στη Μυτιλήνη. Οι Γερμανοί μπαίνουν στα σπίτια και ψάχνουν για καταλύματα. Ένας Γερμανός αγριοφωνάζει στη γλώσσα του με λόγια ακαταλαβίστικα. Οι Μυτιληνιοί ανασηκώνουν τους ώμους πως δεν καταλαβαίνουν. Τότε ο Γερμανός το γυρίζει στα γαλλικά: – Φρανσέ; φρανσέ; Ο Αντώνης Πρωτοπάτσης είναι παρών, μα δεν απαντά. Δείχνει πως δεν καταλαβαίνει. Τότε τον ρωτάει ο Μάκιστος: – Μα συ δα, ξέρεις περίφημα γαλλικά…. – Ναι, μα δεν τα’μαθα για τέτοιες ώρες. (από αφήγηση Κ. Μάκιστου) * Του Γεωργίου Πωπ Όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το βιβλίο του καθηγητή του Πολυτεχνείου και πρώην βουλευτή Αθανασίου Ρουσσόπουλου «Κατασκευάζειν και χαίρειν», ο αείμνηστος Γεώργιος Πωπ κρίνοντας το βιβλίο στην εφημερίδα «Έθνος», τελείωνε την κριτική του με τη φράση: «Το βιβλίο, όπως και ο συγγραφεύς, κυκλοφορεί άδετον»!! * Του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Στο καφενείο της Δεξαμενής, «Στου Σωτήρη», κάθονταν ο Παπαδιαμάντης με τον Αυγέρη. Ο Παπαδιαμάντης είχε διαβάσει στο Άστυ ένα χρονογράφημα του Μαλακάση, για το Παλάτι της Δούκισσας της Πλακεντίας στην Πεντέλη, που τον είχε ενθουσιάσει. Μα είχε και ιδιαίτερη αγάπη στον Μαλακάση. Το εξυμνούσε λοιπόν στον Αυγέρη. Ο Παπαδιαμάντης βρισκόταν στις παραμονές της οριστικής του αναχώρησης για τη Σκίαθο, γέρος πια, ενώ ο Αυγέρης ήταν γύρω στα εικοσιπέντε, και τον άκουε με μεγάλο σεβασμό. Κείνη τη στιγμή καταφθάνει κι ο Βάρναλης, νεότατος κι αυτος, που δε γνώριζε τον Παπαδιαμάντη. Τους είδε βυθισμένους στην ανάγνωση του χρονογραφήματος. – Τι διαβάζεις με τόση προσήλωση; ρωτάει τον Αυγέρη. – Ένα ωραίο χρονογράφημα του Μαλακάση… – Να το δω… Το πήρε στα χέρια του και διάβασε κάμποσο, κι αμέσως πετώντας με περιφρόνηση το Άστυ: Τι ‘ναι αυτές οι αηδίες… γκέων, γκέων, γκέων… (το χρονογράφημα ήταν παραφορτωμένο με γενικές του πληθυντικού), αηδίες… Πέταξε την εφημερίδα και μπήκε αδιάφορος μέσα στο καφενείο μουρμουρίζοντας γκέων, γκέων, γκέων, φράξε βαγγέλων…. Ο Παπαδιαμάντης γίνηκε έξω φρενών. – Ποιος είναι αυτός ο αναιδής; Έτοιμος να υβρίσει, προτού καν διαβάσει. Τέτοιοι, γεμάτοι αναίδεια, είναι σήμερον οι νέοι… αναιδείς και θρασείς… – Ποιος είν’ αυτός ο γέρος; ρώτησε κι ο Βάρναλης τον Αυγέρη. – Ο Παπαδιαμάντης!…. (από αφήγηση του Μάρκου Αυγέρη) [Σημείωση: Και ο ίδιος ο Βάρναλης έχει αναφερθεί, με συντριβή, στο περιστατικό αυτό. Κάποτε θα δούμε πώς το αφηγείται κι εκείνος] * Της Ελένης Χαλκούση Μιλούσαμε κάποτε στο σπίτι του ποιητή Μαραμπού με την κ. Ελένη Χαλκούση για μια κοινή φίλη μας που επέμενε να είναι ερωτευμένη μ’ έναν απερίγραπτο και ανάξιο για τη δική της προσωπικότητα άνθρωπο. Κάποια στιγμή διετύπωσα έντονη απορία γι’ αυτή την ανεξήγητη επιμονή της στον περίεργο αυτό δεσμό. Και η Ελένη Χαλκούση με διέκοψε λέγοντας: – Αγαπητέ μου, δεν έμαθες ακόμη ότι δεν αγαπούμε γιατί… αγαπούμε παρ’ όλον ότι…. * Του Πολ Νορ Είναι απεργία του προσωπικού της Βραδυνής. Ο Πολ Νορ που εργαζότανε τότε εκεί -στα παλιά γραφεία- την τρίτη μέρα της απεργίας, άφραγκος και άψιλος, πάει στην εφημερίδα για να πληροφορηθεί τις εξελίξεις της απεργίας. Ανεβαίνοντας τις σκάλες συναντιέται με τη διευθύντρια και ιδιοκτήτρια κυρία Αραβαντινού, που επιμένει να αρνιέται κάθε αύξηση. Μόλις τη βλέπει ο Πολ Νορ της κάνει μια βαθύτατη υπόκλιση και: – Τα σέβη μου, κυρία Αραβαντί. – Γιατί Αραβαντί; – Γιατί περί «νου» ούτε λόγος μπορεί πια να γίνει. (Από αφήγηση Ανδρέα Μοθωνιού) * Του Χάρη Σταματίου «Το 1933 ήμουν κι εγώ μέλος της συντακτικής επιτροπής του Μπουκέτου, διηγιέται ο Γεράσιμος Γρηγόρης. Αρχισυντάκτης ήταν ο Χάρης Σταματίου, αδελφός τού Σταμ. Σταμ., και ένας από τους συντάκτες ο Παναγιώτης Αντωνόπουλος. Ένα πρωί έρχεται αγανακτισμένος ο Αντωνόπουλος και αποτεινόμενος στον Σταματίου: – Γιατί δεν το’βαλες το κομμάτι μου; – Δε χώρεσε… – Δε χώρεσε… τρεις σελιδούλες ήτανε. – Κι οι τρεις κακογραμμένες… Την μια την πήρε ο Δούναβης, την άλλην ο Ευφράτης, την τρίτη τη χειρότερη την πήρε το καλάθι. (από αφήγηση Γεράσιμου Γρηγόρη) * Του Κωστή Παλαμά Στο σπίτι της Λιλής Πατρικίου-Ιακωβίδου περιμένουν πώς και πώς την επίσκεψη του Κωστή Παλαμά. Επιτέλους καταφτάνει πελιδνός και σκυθρωπός. – Τι έχετε δάσκαλε; Τι σας συμβαίνει; Φαίνεστε άκεφος… – Τώρα που ερχόμουν, μια νταντά τράβαγε από το χέρι ένα μωρό, που ούρλιαζε, σουρνόταν χάμου… Σε μια στιγμή με βλέπει, που ερχόμουν από πίσω, με δείχνει στο μωρό και για να το φοβερίσει: – Τόνε βλέπεις το γέρο; Τώρα θα τόνε βάλω να σε φάει… – Καταλαβαίνεις; Καταλαβαίνεις; Δεν είμαι μόνο γέρος, μα και τρώω… (από αφήγηση Λιλής Ιακωβίδου) * Του Ασημάκη Πανσέληνου Όταν ακόμη ο Πανσέληνος, νεαρός, ζούσε στην πατρίδα του τη Μυτιλήνη, τον κάλεσε μια μέρα ο ενωμοτάρχης για να τον νουθετήσει. – Εδώ, παιδί μου, έχεις φάκελο, και επειδή γνωρίζω την οικογένειά σου σε κάλεσα για να κουβεντιάσουμε ορισμένα πράγματα. Λέει ο φάκελός σου πως είσαι φοιτητής, ας πάει στο διάβολο… πως είσαι κομμουνιστής… τέλος πάντων, μια ιδέα είναι κι αυτή, κι ο Χριστός κομμουνιστής ήτανε… Μα εδω λέει πως είσαι και λογοτέχνης. Σε παρακολουθώ κάθε βράδυ στο καφενείο… εσύ, παιδί εμπόρου, να το ρίχνεις στα λογοτεχνίσματα… κοίταξε παιδί μου, να βγεις απ’ αυτό το δρόμο… * Του Κώστα Βάρναλη Έχουν πάει εκδρομή στη Χαλκίδα το 1965 μια παρέα: ο Βάρναλης, η Δώρα η γυναίκα του, ο Κυρ. Μητσοτάκης και άλλοι. Έχουν κλείσει δωμάτια στο ξενοδοχείο «Λούση». Το πρώτο βράδυ τούς κάνει τραπέζι στο σπίτι του ο Σκαρίμπας με κέφαλους του Ευρίπου. Ο Βάρναλης έφαγε με μεγάλη όρεξη και κατά κόρον. Φεύγοντας και κατεβαίνοντας τη σκάλα του Σκαρίμπα μονολογεί: «Τι φαΐ ήταν τούτο… τόσο πολύ έφαγα, που αισθάνομαι σαν εθνικόφρων πολιτευτής…» (από αφήγηση Κυριάκου Μητσοτάκη -όχι του πρωθυπουργού, αλλά από το ίδιο σόι) * Του Κώστα Βάρναλη Στα Μέγαρα η παρέα αρχίζει τις απαγγελίες. Στο διπλανό τραπεζάκι κάθεται κι ένας χωρικός Μεγαρίτης. Απαγγέλλουν το «Γαϊδούρι» του Βάρναλη και ο παρακαθήμενος χωρικός ακούει το στίχο: «Το διχρονιτικο γαϊδούρι, το βαρβάτο…» Και επεμβαίνει: – Με το συμπάθειο, μα το διχρονίτικο γαϊδούρι δεν είναι βαρβάτο. * Του Μάρκου Αυγέρη Την άνοιξη του 1972, η ποιήτρια Βενετία Καπετανάκη μπάζει στο αυτοκίνητό της το Μάρκο Αυγέρη, την ποιήτρια Μελισσάνθη, την Ιφιγένεια Χρυσοχόου, την Έλλη Αλεξίου και πάνε στη Χαλκίδα να χαρούνε ύπαιθρο. Τριγυρίζουν στη λιακάδα, χαίρονται την όμορφη μέρα και φλυαρούν. Ο Αυγέρης έχει πολύ κέφι, τις πειράζει, κάνει αστεία στο γκαρσόνι… έτσι που το γκαρσόνι απορεί ποιος να είναι τούτος ο σπιρτόζος γέρος και τον ρωτάει πώς τόνε λένε. Στο μεταξύ, μέσα στις κουβέντες του, βέβαια, δεν είχε αφήσει απεριποίητη και τη χούντα, αλλά κεκαλυμμένα, φορτώνοντάς τηνε με γελοία παινέματα. – Πώς σας λένε; φαίνεσθε πολύ σπουδασμένος… – Ονομάζομαι Γεώργιος Παπαδόπουλος… (το πραγματικό του όνομα, έτσι αναγράφεται και στην ταυτότητά του). – Μπα; Αλήθεια το λέτε; – Έτσι λέει η ταυτότητά μου. – Και τι τον έχετε τον Πρόεδρο της Κυβερνήσεως; – Ε, αυτον τον έχω χεσμένο… Θα μπορούσα να δημοσιεύσω πολλά ακόμα, αλλά αυτά αρκούν για πρώτη δόση. Παρόμοιες συλλογές με έξυπνες ή ψυχωφελείς απαντήσεις υπάρχουν από την αρχαιότητα -πχ ο Πλούταρχος έχει «Βασιλέων αποφθέγματα και στρατηγών» και «Λακωνικά αποφθέγματα», κάποτε θα παρουσιάσω ένα απάνθισμα από αυτές τις συλλογές. Από τους συγγραφείς και τους καλλιτέχνες της γενιάς μας, ποιος θα μαζέψει τα ευφυολογήματά τους και τις ιστορίες τους; https://sarantakos.wordpress.com/2020/04/05/aleksiou/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip ____________
