Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Τρίτη, 28 Ιουλίου 2020 - 09:40
Μπιτσόμπαρο, μια λέξη της εποχής Συνεχίζουμε σήμερα με ένα ακόμα καλοκαιρινό άρθρο, αφού σε πείσμα κρίσης και πανδημίας βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού. «Βρίσκεστε», παραλίγο να γράψω, διότι εγώ φέτος έκανα νωρίς τις διακοπές μου. Θα δούμε λοιπόν σήμερα μια λέξη καλοκαιρινή, άρα της εποχής. Της εποχής όμως και από μιαν άλλη άποψη, διότι είναι λέξη σχετικά καινούργια, ίσως του αιώνα μας. Όταν ήμουν νέος, η λέξη δεν υπήρχε -και, εδώ που τα λέμε, δεν υπήρχε και το πράγμα. Το μπιτσόμπαρο μεταφέρει στα ελληνικά το αγγλικό beach bar, με τον τρόπο που γίνεται ο δανεισμός από ανθρώπους του λαού -δηλαδή, προσαρμογή της ξένης λέξης στο ελληνικό τυπικό. Εδώ η προσαρμογή είναι άψογη, αφού κρατήθηκε και ο κανόνας για το συνδετικό φωνήεν όμικρον. Τέτοιοι δανεισμοί αποτελούσαν τον κανόνα τούς προηγούμενους αιώνες. Σήμερα με την επέκταση της γλωσσομάθειας -και ειδικά της αγγλομάθειας- πολλοί θεωρούν ένδειξη αμορφωσιάς τον δανεισμό με προσαρμογή, άλλοι πάλι τον θεωρούν ένδειξη συντηρητισμού ή γλωσσαμυντορισμού. Ωστόσο, αν είναι να χρησιμοποιήσουμε μια λέξη στα ελληνικά, μάς βολεύει περισσότερο να την έχουμε προσαρμόσει γιατί η γλώσσα μας έχει κλιτούς τύπους. Δεν είναι υποχρεωτική η προσαρμογή, το σάντουιτς ας πούμε δεν το προσαρμόσαμε, αλλά βοηθάει. Ο λόγιος δανεισμός, από την άλλη, συνήθως καταφεύγει στη λύση του μεταφραστικού δανείου. Το Eisenbahn το λέει σιδηρόδρομο και το sky scraper ουρανοξύστη. Το beach bar με τη λογική αυτή θα ήταν παραλιακό μπαρ, που λέγεται βέβαια αλλά δεν έχει απόλυτη ακρίβεια, διότι ένα παραλιακό μπαρ μπορεί να μην είναι μπιτσόμπαρο, να είναι απλώς ένα μπαρ που βρίσκεται στην παραλία, χωρίς ομπρέλες και ξαπλώστρες στην άμμο, που αν δεν κάνω λάθος αποτελούν το ειδοποιό γνώρισμα των μπιτσόμπαρων. Αλλά ποιος είναι ο ορισμός του μπιτσόμπαρου; Αν ψάξουμε στα λεξικά θ’ απογοητευτούμε, διότι κανένα δεν καταγράφει τη λέξη. Ούτε το ΛΚΝ (αλλά ίσως το 1998 να μην υπήρχε καν η λέξη), ούτε ο Μπαμπινιώτης, ούτε το Χρηστικό, ούτε το ΜΗΛΝΕΓ. Έχουν το μπιτς βόλεϊ, το Χρηστικό μάλιστα έχει και μπιτς σόκερ και μπιτς χάντμπολ όπως και το μπιτς πάρτι, αλλά όχι το μπιτσόμπαρο. Κάνουν καλά ή άσχημα; Δεν ξερω. Ούτε το, συνηθως πιο ανοιχτό σε νεολογισμούς, Βικιλεξικό έχει τη λέξη. Μόνο ένα λεξικό της σλανγκ, το οποίο μας λέει, με το παιγνιώδες ύφος που συνηθίζεται στα λεξικά αυτά, ότι μπιτσόμπαρο είναι: Λυόμενη και συνήθως αυθαίρετη κατασκευή παρά θιν αλός που μπορεί εύκολα να ικανοποιήσει το περιεχόμενο της λιτής έννοιας ‘beach bar‘. Κάθε κρυφό λιμανάκι κι ακρογιαλιά -ακόμα και σε περιοχή ΚΑTURA– είναι υποψήφιο να δεχτεί την ευλογία των κοκτέιλ του αλλά και την ηχορρύπανση που συνήθως το συνοδεύει. Είναι λέξη της σλανγκ ή της αργκό αν προτιμάτε το μπιτσόμπαρο; Όχι από την άποψη της συνθηματικότητας· αν θεωρήσουμε δηλαδή ότι η αργκό αποδίδεται στα ελληνικά ως «συνθηματική γλώσσα» (λεξικό Μπαμπινιώτη) ασφαλώς το μπιτσόμπαρο δεν χαρακτηρίζεται από συνθηματικότητα, είναι λέξη άμεσα κατανοητή και για όποιον δεν την έχει ξανασυναντήσει. Είναι όμως λέξη ανεπίσημη, είναι νεολογισμός, μπορεί να έχει προς το παρόν και μέχρι να εδραιωθεί παροδικό χαρακτήρα, τη χρησιμοποιούν κυρίως οι νέοι, άρα μπορούμε να πούμε ότι ανήκει, αν όχι στην αργκό πάντως στη γλώσσα των νέων. Ομολογώ ότι δεν έχω πάει σε μπιτσόμπαρο. Είπαμε, όταν ήμουν νέος δεν υπήρχαν. Ωστόσο, τις προάλλες, όταν ήμουν ακόμα στην Ελλάδα, πήγα για μπάνιο με κάτι φίλους στην Ανάβυσσο, όχι σε μπιτσόμπαρο, αλλά πλάι σε μπιτσόμπαρο. Έβαζε εξαιρετικά κακή (ελληνική) μουσική, και πολύ δυνατά -παρόλο που τραβήξαμε μέσα βαθιά, εξακολουθούσαμε να ακούμε τα τραγούδια. Αλλά αν δεν έδινες σημασία, δεν ήταν ενοχλητικό και επιπλέον, επειδή ήταν το μπιτσόμπαρο στην παραλία υπήρχαν και κάποιες υποτυπώδεις ευκολίες, όπως ντουζιέρα, και για τους παραέξω λουόμενους. Καθώς γκούγκλιζα τη λέξη για το σημερινό σημείωμα, έπεσα πάνω σε ένα προπέρσινο άρθρο όπου τα μπιτσόμπαρα θεωρούνται βλαχοκαγκουριά, «μία λέξη που σταδιακά μετατράπηκε σε ιό και κάλυψε όλες τις παραλίες της χώρας. …. Το θέμα όμως είναι ότι για κάποιον άγνωστο λόγο, τα περισσότερα παραλιακά μαγαζιά σουπερπαρανταΐζουν ασύστολα, αδιάκοπα και κυρίως μονότονα». Κι ενώ η μουσική στα μπιτσόμπαρα πράγματι είναι δυνατή και όπως είπαμε κάκιστη, δεν βρίσκω καθόλου του γούστου μου την κριτική στον «αρχοντοχωριατισμό του Έλληνα». Ούτε την κριτική στη λέξη. Μια χαρά τη βρίσκω, μεταφέρει με ακρίβεια στα ελληνικά το beach bar με σεβασμό στους κανόνες της γλώσσας και με τρόπο εύηχο, μακάρι να είχαμε κι άλλα μπιτσόμπαρα! https://sarantakos.wordpress.com/2020/07/28/beachbar/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip ____________
