Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Τετάρτη, 5 Αυγούστου 2020 - 09:40
Μυρτοφοβία ξανά Πριν από δεκαπέντε περίπου μέρες είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο για μια σπάνια λέξη στο αγγλικό κείμενο του μυθιστορήματος «Εν ψυχρώ» (In cold blood) του Τρούμαν Καπότε. Στο σημερινό άρθρο παρουσιάζω νέα δεδομένα που ήρθαν στο φως σχετικά με το μικροφιλολογικό μυστήριο που έθετε το προηγούμενο άρθρο. Πρόκειται λοιπόν για άρθρο επακολούθησης (φόλοου απ ελληνιστί), που αναγκαστικά ενδιαφέρει σχετικά λίγους. Έκρινα όμως ότι δεν θα ήταν σωστό να προσθέσω απλώς ένα σχόλιο στο προηγούμενο άρθρο κι έτσι γράφω το σημερινό. Θα μου πείτε, εδώ ο κόσμος (κυριολεκτικά, τουλάχιστον στη Βηρυττό) καίγεται, η πανδημία θερίζει, η οικονομία παραπαίει κι εσύ ασχολείσαι με τις παρωνυχίδες της μύγας; Τι να πω, αφού ξεκίνησα το προηγούμενο άρθρο και αφού υπήρξαν εξελίξεις, ένιωσα ότι έπρεπε να το γράψω. Για τη Βηρυττό βλέπουμε και στα δελτία ειδήσεων. Λοιπόν, για να θυμίσω τι είχαμε πει, στο μυθιστόρημα ο συγγραφέας σε κάποιο σημείο παραθέτει έναν κατάλογο με διάφορες σπάνιες λέξεις, που οι περισσότερες είναι ελληνογενείς: “Thanatoid = deathlike; Omnilingual = versed in languages; Amerce = punishment, amount fixed by court; Nescient = ignorance; Facinorous = atrociously wicked; Hagiophobia = a morbid fear of holy places & things; Lapidicolous = living under stones, as certain blind beetles; Dyspathy = lack of sympathy, fellow feeling; Psilopher = a fellow who fain would pass as a philosopher; Omophagia = eating raw flesh, the rite of some savage tribes; Depredate = to pillage, rob, and prey upon; Aphrodisiac = a drug or the like which excites sexual desire; Megalodactylous = having abnormally large fingers; Myrtophobia = fear of night and darkness.” Όλες αυτές οι σπάνιες λέξεις υπάρχουν στα λεξικά, εκτός από την Myrtophobia, που ούτε σε λεξικά υπάρχει ούτε στα σώματα κειμένων. Οι ανευρέσεις της στο Γκουγκλ είναι ελάχιστες και όλες μεταγενέστερες από το βιβλίο. Επιπλέον, ο ορισμός που δίνεται, fear of night and darkness, φόβος για τη νύχτα και το σκοτάδι, δεν αντιστοιχεί καθόλου στο «μυρτοφοβία» -εμείς που ξέρουμε ελληνικά θα περιμέναμε, αν υπήρχε τέτοια λέξη, να δηλώνει κάποιο άλλο είδος φοβίας, ενώ θα περιμέναμε επίσης ο φόβος για τη νύχτα και το σκοτάδι να εκφράζεται ελληνιστί ως «νυκτοφοβία» και αγγλιστί nyctophobia, μια λέξη που υπάρχει άλλωστε. Με βάση τα παραπάνω, μια φίλη του ιστολογίου σκέφτηκε μήπως ο Καπότε είχε γράψει nyctophobia και στο τυπογραφείο να μπέρδεψε κάποιος το n με το m και το c με το r, μοιάζουν πολύ άλλωστε στο χειρόγραφο, και να γεννήθηκε έτσι, από τον δαίμονα του τυπογραφείου, η ανύπαρκτη λέξη myrtophobia! (Bέβαια, υποθέσαμε πως το κείμενο θα ήταν δακτυλογραφημένο, οπότε οι πιθανότητες παρανάγνωσης μειώνονται) Aυτό ακριβώς ήταν το αντικείμενο του προηγούμενου άρθρου μας. Στα σχόλια που έγιναν, στα οποία διερευνήσαμε το θέμα από όλες του τις πλευρές ως συνήθως, επισημάνατε και άλλη μια λέξη του καταλόγου όπου μπορεί να υπάρχει λάθος τυπογραφικό: πρόκειται για τη λέξη psilopher, η οποία υπάρχει μεν σε κάποια λεξικά αλλά ως psilosopher -ψευδοφιλόσοφος, ας πούμε. Σε κάποιο σχόλιο, ο φίλος μας ο Γιάννης Κουβάτσος είπε ότι τα χαρτιά του Τρούμαν Καπότε βρίσκονται στη βιβλιοθήκη του Κονγκρέσου και μετά ο Στάζιμπος αναρωτήθηκε, μεταξύ σοβαρού και αστείου, αν θα μπορούσε να… πεταχτεί κανείς μέχρι την Ουάσινγκτον, να πάει στη Βιβλιοθήκη του Κονγκρέσου, να δει πώς το είχε γράψει ο ίδιος. Και επειδή δεν παρουσιάστηκε κανένας πρόθυμος να πεταχτεί μέχρι την Ουάσινγκτον, ανέλαβε ο Στάζιμπος να το κάνει. Όχι βέβαια να ταξιδέψει ίσαμε εκεί, που είναι και αρκετά ζόρικο τώρα με τον ιό, αλλά να στείλει μέιλ στη Βιβλιοθήκη. Παρόλο που και η βιβλιοθήκη του Κονγκρέσου λειτουργεί σε ιδιαίτερες συνθήκες λόγω της πανδημίας, με αραιή φυσική παρουσία των βιβλιοθηκαρίων, η ερώτηση διαβιβάστηκε στο τμήμα χειρογράφων και οι υπεύθυνοι εκεί έκαναν ό,τι έπρεπε: έψαξαν τα χειρόγραφα του Καπότε και βρήκαν την επίμαχη σελίδα που έχει τις 14 λέξεις και τη σκανάρισαν. (Τα αρχεια Καπότε δεν έχουν ακόμη ψηφιοποιηθεί). Μάλιστα, σκανάρισαν και έστειλαν στον Στάζιμπο και τα διάφορα προσχέδια και τα τελικά, αναθεωρημένα χειρόγραφα. Ειλικρινά, μας σκλάβωσαν. Πράγματι, χάρη στο Διαδίκτυο και στην τεχνολογία γενικότερα, μια αναζήτηση που πριν από καμιά τριανταριά χρόνια θα ήταν αδύνατη ή που θα έπαιρνε πολύ περισσότερο χρόνο, εγινε παιχνιδάκι, φυσικά χάρη και στην οργάνωση και την προθυμία του προσωπικού της βιβλιοθήκης. Οπότε; Τι βγήκε από όλο αυτό; Αν και δεν το περιμέναμε, ο Καπότε έγραφε στο χέρι. Και ανάμεσα στα χαρτιά του υπάρχει μια σελίδα, που απόσπασμά της παραθέτω. Δεν θέλω να δημοσιεύσω όλα τα σκαναρισμένα χειρόγραφα που μου έστειλαν, για λόγους κοπιράιτ, αλλά βάζω το επίμαχο απόσπασμα. (Box 5, Truman Capote Papers, Manuscript Division, Library of Congress, Washington, D.C) Kαι, παρά την προσδοκία μου, ο Καπότε γράφει, καθαρά πιστεύω, myrtophobia! Ειδικά το αρχικό m δεν υπάρχει περίπτωση να μπερδευτεί με n, που βλέπετε στην πρώτη λέξη του αποκόμματος πώς το γράφει. To r είναι λίγο περίεργα γραμμένο -σαν κεφαλαίο. Βλέπουμε επίσης ότι ο Καπότε γράφει psilopher αντί του σωστού psilosopher. Άρα, η υπόθεσή μου ότι ο Καπότε έγραψε nyctophobia και στο τυπογραφείο από παρανάγνωση έγινε nyctophobia δεν ισχύει. Ήταν σαγηνευτική εικασία, αλλά αποδείχτηκε απατηλή. Από την άλλη, παραμένει η μικρή πιθανότητα το χειρόγραφο να λέει myctophobia, δηλ. να βρήκε κάπου ο Καπότε τη λέξη myctophobia, που όπως είδαμε στα σχόλια του προηγούμενου άρθρου μαρτυρείται σε αρκετές πηγές, και στο χειρόγραφο να έχει myctophobia, το οποίο στο τυπογραφείο να έγινε myrtophobia. Να πούμε εδώ πέρα ότι κατά 99,9% η λέξη myctophobia δεν είναι παρά λάθος ανάγνωση της nyctophobia, που επειδή δεν σημαίνει τίποτα για όποιον δεν ξέρει ελληνικά δεν έγινε κατανοητή, με τον ίδιο τρόπο που η ακμή από acme έγινε acne στα αγγλικά (το έχουμε ξαναπεί σε παλιό άρθρο). Στο τελικό σχέδιο των χειρογράφων του Καπότε, το αντίστοιχο απόσπασμα είναι: (Box 7, Truman Capote Papers, Manuscript Division, Library of Congress, Washington, D.C) Eίναι η τελευταία λέξη της εικόνας. Νομίζω ότι γράφει myrtophobia, τι λέτε; Άρα, φαίνεται ότι ο Καπότε myrtophobia έγραψε. Πού τη βρήκε όμως τη μυρτοφοβία, που δεν μαρτυρείται πουθενά πριν από αυτόν; Το πρώτο από τα δύο χαρτιά, που τμήματά τους παρέθεσα εδώ, έχει πάνω-πάνω τη σημείωση: Perry’s dictionary. Πρόκειται για ένα λεξικό του τέλους του 17ου-αρχών του 18ου αιώνα. Στις μέρες μας, πολλά παλιά βιβλία βρίσκονται ονλάιν, κι έτσι μπόρεσα να βρω και το λεξικό του Perry. Ανέτρεξα ολος ελπίδα σε αυτό, αλλά δεν βρήκα ούτε myrtophobia, oύτε myctophobia, ούτε nyctophobia, ούτε psilopher. Οπότε, ή ο Καπότε βρήκε κάπου τη nyctophobia και τη διάβασε λάθος (όπως και το psilosopher που το έκανε psilopher) είτε τα έπλασε ο ίδιος. Και τώρα θα γελάει αν μας κοιτάει από ψηλά, που καποιος κάθισε και έγραψε χίλιες λέξεις για αυτή τη μία λέξη του, και που κάποιοι άλλοι το συζητάνε! YΓ Ακόμα και στις μέρες μας δεν λύνονται όλα με την τεχνολογία. Πριν απο μερικούς μήνες, αναζητούσα ένα περιοδικό του 1909 που δεν υπάρχιε ούτε στην Εθνική Βιβλιοθήκη ούτε σε καμιάν άλλη βιβλιοθήκη. Εκδιδόταν σε μια επαρχιακή πόλη, πρωτεύουσα νομού, και η μόνη ένδειξη που είχα ήταν ότι υπάρχει στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στο παράρτημα αυτής της πόλης (δεν αναφέρω ποια είναι). Ετυχε να έχω έναν καλό φίλο στην πολη αυτή, τον αγγάρεψα να πάει να ρωτήσει. Πράγματι πήγε, οι εκεί υπάλληλοι ήταν πολύ προθυμοι, αλλά…. αλλά το αρχειακό υλικό βρίσκεται σε κιβώτια και παρακιβώτια, χωρίς καμιά βαση δεδομενων και χωρίς ουσιαστικα καμια (ουτε χειρογραφη) καταγραφη των περιεχομενων των διαφόρων κιβωτίων, οπότε θα έπρεπε κάποιος να καθίσει κανένα εξάμηνο για να ανοίξει όλα τα κουτιά και να τα ψάξει ένα προς ένα…. https://sarantakos.wordpress.com/2020/08/05/myrtophobia-2/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip ____________
