Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Τρίτη, Μαρτίου 23, 2021, 09:45
Κείμενα του Εικοσιένα – 6: «Και τους εβάρεσα καλά». Ο Κολοκοτρώνης περιγράφει τη νίκη στα Δερβενάκια Μια και μπήκαμε στη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, πριν από λίγο καιρό σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Σκοπεύω να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις τουλάχιστον έως τα τέλη Μαρτίου αλλά και πιθανώς ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο. Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu. Το σημερινό άρθρο είναι το πέμπτο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ. Μια και βρισκόμαστε πολύ κοντά στην 25η Μαρτίου, την ημέρα που συμβατικά θεωρείται η εναρκτήρια του ξεσηκωμού, διάλεξα για σήμερα ένα κείμενο που θα μας θυμίσει μιαν από τις μεγαλύτερες αλλά και τις κρισιμότερες νίκες του Εικοσιένα: τη μάχη στα Δερβενάκια, που απάλλαξε για τρία χρόνια τον Μοριά από τον βραχνά μιας τουρκικης επίθεσης. Όπως έχω γράψει σε παλιότερο άρθρο ειδικά αφιερωμενο στη «νίλα του Δράμαλη»: Μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές του Εικοσιένα ήταν η εκστρατεία του Μαχμούτ Πασά Δράμαλη στο Μοριά το καλοκαίρι του 1822. Ο Δράμαλης είχε πολύ στρατό και είχε σκοπό να συντρίψει την επανάσταση -και σημείωσε μια πρώτη απρόσμενη επιτυχία όταν ο φρούραρχος του Ακροκόρινθου, που μάταια είχε πάρει το παρατσούκλι Αχιλλέας, πανικοβλήθηκε βλέποντας το ασκέρι και εγκατέλειψε το φρούριο «αντουφέκηγο» που έγραψε κι ο Μακρυγιάννης. Αν ο Δράμαλης έστεκε στην Κόρινθο και εγκαθιστούσε εκεί το στρατηγείο του, τα πράγματα μπορεί να είχαν εξελιχτεί πολύ δυσάρεστα για τους επαναστάτες, αλλά μεθυσμένος από τις πρώτες επιτυχίες θέλησε να τελειώνει γρήγορα. Ο Κολοκοτρώνης εφάρμοσε πολιτική καμένης γης, γνωρίζοντας από αναφορές ανιχνευτών ότι το ασκέρι του Δράμαλη έχει «χασνέδες [χρήματα] και εφόδια πολεμικά αρκετά, πλην από ζαερέδες [προμήθειες σε τρόφιμα] υστερούνται». Στον αργολικό κάμπο άρχισε να τους βασανίζει η ζέστη και η δυσεντερία, καθώς οι Έλληνες μόλυναν και τις πηγές, και θελησαν να αναδιπλωθούν -αλλά στα στενά των Δερβενακιών (ντερβένι είναι το στενό) στα τέλη Ιουλίου ο Κολοκοτρώνης τους πετσόκοψε. Λίγοι σώθηκαν από το μεγαλο ασκέρι κι ο ίδιος ο Μαχμούτ Πασάς πέθανε ειτε από τη λύπη του είτε απο τύφο στην Κόρινθο στις 26 Οκτωβρίου 1822. Το περιστατικό επιβεβαιώνει μια παρατήρηση που έχουν κάνει ίσως αρκετοί αλλά σίγουρα ο Κ. Παπαγιώργης, ότι οι μεγάλες νίκες του Εικοσιένα οφείλονται όλες σε ενέδρα ή αιφνιδιασμό ή εκμετάλλευση του πεδίου της μάχης ή φθορά του αντιπάλου με κλεφτοπόλεμο και όχι σε κατά μέτωπο σύγκρουση. Όποτε οι Έλληνες θέλησαν να αντιπαρατεθούν στους Τούρκους «ευρωπαϊκά», σε ανοιχτό πεδίο, υπέστησαν επώδυνες ήττες: Πέτα, Κρεμμύδι, Ανάλατος. Θα παρουσιάσω σήμερα μια επιστολή του Κολοκοτρώνη προς τον Βαρνακιώτη και άλλους οπλαρχηγούς σταλμένη στις 6 Αυγούστου 1822, περίπου 15 μέρες μετά τη μάχη, από τους Μύλους Ναυπλίου. Ο Γέρος του Μοριά περιγράφει τη μάχη, όπως και τα όσα προηγήθηκαν και ακολούθησαν. Φυσικά, το γράφει ο γραμματικός του, οπότε η γλώσσα είναι επιμελημένη -όμως ουσιαστικά είναι δημώδης. Κρατάω την ορθογραφία (αλλά αρχίζω με κεφαλαίο μετά από τελεία ενώ στο πρωτότυπο αρχίζει με πεζό και χωρίζω σε παραγράφους). Το κείμενο το πήρα από το βιβλίο του Νεκτ. Φυσεντζίδη «Ανέκδοτοι αυτόγραφοι επιστολαί των επισημοτέρων Ελλήνων οπλαρχηγών», που βασικά περιέχει κείμενα από το αρχείο Βαρνακιώτη. Το έχει επίσης παραθέσει ο Βακαλόπουλος στις Επίλεκτες βασικές ιστορικές πηγές της ελληνικής επαναστάσεως, τόμ. Β’. Τοις γενναιοτάτοις αδελφοίς Κ. Γεωργάκη Βαρνακιότη, Κ. Ζόγκα και λοιποίς αδελφοίς Καπεταναίοις Εις την δυτικήν Ελλάδα Αδελφέ μου Καπ. Γεωργάκη Βαρνακιότη, Καπ. ζόγκα, και λοιποί αδελφοί μου Καπεταναίοι της δυτικής Ελλάδος πέρα και πέρα σάς ασπάζομαι ειλικρινώς μ’ όλην την αδελφικήν αγάπην. Αγκαλά και προτήτερα να μην ειχομεν συχνήν αλληλογραφίαν άμεσον απ’ αρχής, μ’ όλον τούτο εμανθάνομεν συναλλήλως όλα τα μέρη την κατάστασιν του ενός του άλλου, τουλάχιστον διά φήμης. Τώρα ο ερχομός της εχθρικής αρμάδος εις τον κόλπον της πάτρας, μας έκοψεν την κοινωνίαν, και είνε καιρός όπου δεν διέβη κανείς να μάθωμεν την κατάστασιν των αυτόθι, και είμεθα εις μεγάλην αμηχανίαν, επειδή δεν αμφιβάλλομεν ποσώς ότι θενά έχετε πειρασμούς και στενοχωρίαν και διά ξηράς και διά θαλάσσης. Από την ανησυχίαν μου εγώ στέλλω επίτηδες την παρούσαν μου συστημένην εις τον κυρ Αναγνώστην Δ. παπασταθόπουλον, διά να σας την στείλη μέσον Ζακύνθου, και λοιπόν σας παρακαλώ να μου αποκριθήτε πατριωτικώς, περιγράφοντές μου με λεπτομέρειαν όλα τα περίεργα, και την κατάστασιν των αυτόσε πραγμάτων, τόσον τα κινήματα και των διά θαλάσσης, και των διά ξηράς εχθρών καθώς και τας γενναίας ανθιστάσεις, τας ανδραγαθίας και τας νίκας των Ελλήνων Σας διά χαράν ή συμπάθειαν -μολονότι γνωρίζομεν αδελφοί, ότι αυτού βαστάτε μεγάλα βάρη. Και εκείνο όμως οπού μας ήλθε και εις ημάς, επειδή μας ήλθεν έξαφνα, ή διά την απροσεξίαν και ανεπιμέλειαν μερικών, ή διά την κακήν πολιτικήν μας, ή και διά άλλην μεγαλητέραν αιτίαν, επειδή λέγω μας πλάκωσαν έξαφνα και μας εύρον απροπαρασκευάστους, μας έφερεν αρκετήν δυσκολίαν, φθορά δεν μας έγινεν εις ψυχάς, ει μη μόνον των γεννημάτων, από τα οποία ούτε οι εχθροί δεν ωφελήθησαν. Κατά το παρόν τους έχομεν στενά περιορισμένους και ευρίσκονται εις αθλίαν κατάστασιν στενοχωρημένοι και απελπισμένοι. Επειδή αφ’ ού εμβίκαν εις τα Δερβένια ατουφέκιστοι, κατέλαβον μόνον τον κάμπον της Κορίνθου, κάμπον μικρόν και άκαρπον μάλιστα εφέτος διόλου γυμνόν. Ημείς ευθύς από όλα τα περίχωρα εσικώσαμεν τους ζαερέδες και μέρος εκαύσαμεν, εκαταλάβαμεν όλας τας δυνατάς θέσεις. Τους παρεχωρήσαμεν και τον κάμπον του Αργους ομοίως γυμνόν, και τους επέζαμεν έως ότου ενεδυναμώθημεν. Και ούτως επιάσαμεν όλας τας πλησιεστέρας θέσεις και τας διαβάσεις. Εις τον κάμπον του Αργους τους εστενοχωρήσαμεν, και επειδή δεν είχον τι να φάγουν, εβιάσθησαν ν’ απεράσουν οπίσω εις Κόρινθον, ήσαν έως 15 χιλιάδες οι περισσότεροι ιππείς, έχοντες και αρκετά φορτία με τα βαρέματα των. Εγώ ευρεθείς εις το μέρος απ’ οπού αναγκαίως έπρεπε να διαβούν, δυσδιάβατον από το ιππικόν των τους ακαρτέρησα με μόνον οκτακοσίους στρατιώτας μου, και τους εβάρεσα καλά, επρόφθασε και ο Νικήτας από το άλλο μέρος με ολίγους και τους εβαρέσαμεν και από τα δύο μέρη και τους εκόψαμεν. Εφονεύσαμεν έως 2 χιλιάδες και επήραμεν πολλάς χιλιάδας άλογα, μ’ όλα τα βαρέματα. Και από τους ιδικούς μας εφονεύθησαν μόνον δύω. Αν ήθελεν προφθάση και το άλλο υμτάτι είθελε κάμωμεν άλλα πράγματα και θαύματα. Οι πασάδες εκόπισαν οπίσω με 2 1/2 έως τρεις χιλιάδας και εκινήθησαν διά μίαν άλλην στράταν· την τρίτην ημέραν επρόφθασεν ο Νικήτας με πολλά ολίγους να τους αποθήση επειδή του είχαν φύγει εξ αιτίας των λαφύρων οι περισσότεροι· τους εβάρεσεν όμως επιμόνως, αλλά και εκείνοι, υποχρεωμένοι φαίνεται με δόσης από τους πασάδες, επολεμήσαν γενναίως, επιάσθησαν χέρα με χέρα, μαλιά με μαλιά· η θέσις εδιαυθέντευσε τον Νικήτα, και τους έκαμε μεγάλη φθοράν· εφόνευσεν υπέρ τους χιλίους και ελαφυραγώγησε το ρέστον, επήρε ζώα και Καμήλια όσα στοχασθήτε, μόνον οι πασάδες με τους χασνέδες των μονωτάτους εγλύτωσαν, επειδή τους είχαν εις το μέσον. Εφονεύθησαν και τρεις αξιωματικοί των μεγάλοι, λέγουν να ήτον και είς πασάς επειδή πασάδες ήσαν οκτώ· εφονεύθησαν όμως και του Νικήτα έως 20. Τώρα όλους τους εχθρούς τους έχομεν κλεισμένους εις έν μέρος εις της Κορίνθου τον κάμπον, μόνον το ιππικόν τους τρομάζουν οι Έλληνες και δεν ξεκαμπίζουν ειδέ ηθέλαμεν τους έχει αφανισμένους· δεν έχουν όμως ούτ’ αυτοί ούτε τ’ άλογά των να φάγουν, γλήγορα διά τούτο πίπτουν ομού και αυτοί και τ’ άλογά των. Διά όπου αν δοκιμάσουν να κινηθούν είναι χαμένοι, επειδή έχομεν όλα τα στενά όλας τας θέσεις καλά πιασμένας· τα δερβένια τα έχομεν καλώς δυναμωμένα· εις την ανατολικήν Ελλάδα ήρχετο ο Χουρσίτης με τρεις χιλιάδας γκέγκιδες, φέροντας ζαερέν των λοιπών. Ο Οδυσεύς τούς εκτύπησε και τους έκαμε φθοράν, δεν θέλει δυνηθή να περάση. Ως τόσον εδώ μη σας μέλλει. Ημάς έν μόνον μάς ζαλίζει ολίγον, η εχθρική αρμάδα, διότι ερρέθη λόγος ότι έχει σκοπόν να βαρέση τα νησιά ύδραν και πέτζαις. Διά τούτο ο Ελληνικός μας στόλος δεν μακρύνει από εδώ. Η αρμάδα όμως θα φύγη, δεν ειμπορεί να αργήση περισσότερον, και τότε πληροφορηθήτε ότι άφευκτα θα ληφθούν παρευθύς τ’ανακαία μέτρα διά να συντρέξωμεν. [Παραλείπω περίπου μια σελίδα όπου ο Κολοκοτρώνης αναφέρεται στους Σουλιώτες και υπόσχεται βοήθεια] Με συγχωρείτε διά την πολυλογίαν οπού το αδελφικόν θάρος με παρεκίνησε να κάμω. Εν τοσούτω ασπάζομαι σας και πάλιν αδελφικώς και μένω. τη 6 Αυγούστου 1822 από μύλους Ναυπλίου Ο αδελφός και πατριώτης ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ Λεξιλόγιο κοινωνία: η επικοινωνία ζαερέδες: τρόφιμα βαρέματα: τα φορτία υμτάτι: ιμτάτι ή μιντάτι ή μεντάτι κτλ: η ενίσχυση χασνέδες: τα θησαυροφυλάκια, τα ταμεία δερβένια: τα στενά https://sarantakos.wordpress.com/2021/03/23/k1821-6/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip ____________
