https://www.athensvoice.gr/culture/book/708370_30-hronia-horis-ton-max-frisch
30 χρόνια χωρίς τον Max Frisch Σώτη Τριανταφύλλου02.04.2021 | 09:28 © Jack Metzger/Wikimedia Commons Η Σώτη Τριανταφύλλου γράφει για τo επιδραστικό έργο και την προσφορά του συγγραφέα Max Frisch που πέθανε στις 4 Απριλίου 1991. Σε ένα ράφι της βιβλιοθήκης μου υπάρχει μια μικρή κορνίζα με τη φωτογραφία του Max Frisch. Φοράει μεγάλα γυαλιά με χοντρό κοκάλινο σκελετό. Καμιά φορά, επισκέπτες με ρωτάνε «ποιος είναι»· αν είναι ο μπαμπάς μου. Όχι, δεν είναι ο μπαμπάς μου: είναι ο Ελβετός συγγραφέας του «Hobo Faber», του «Ας με λένε Γκάντενμπαϊν» και του «Μόντοκ». Τη μέρα που πέθανε, στις 4 Απριλίου 1991, είχα προαίσθημα ότι θα πεθάνει: η μεταφυσική της καθημερινής ζωής. Δεν τον συνάντησα ποτέ· δεν ήξερε την ύπαρξή μου― εγώ όμως βαδίζω με βήμα αβέβαιο ανεβασμένη στους ώμους του. © Hans Gerber/Wikimedia Commons Ο Μax Frisch ήταν «εγωτιστής»· ένας συγγραφέας που ακροβατούσε ανάμεσα στην τέχνη της μυθοπλασίας και σε ένα είδος μετουσιωμένης εξομολόγησης. Όπως έγραφε ο συμπατριώτης του, ο Friedrich Dürrenmatt, σε μια κριτική του για το μυθιστόρημα «Στίλλερ», «η εξομολόγηση δεν έχει θέση στα λογοτεχνικά έργα: όσα εκμυστηρεύεται κανείς στον καλύτερο φίλο του δεν επιτρέπεται να ανακοινώνονται στο αναγνωστικό κοινό»: αν και ο ίδιος ο Frisch είχε χαρακτηρίσει τον εαυτό του «εγωμανή», διαφέρει από τους ναρκισσιστές αυτοβιογραφούμενους όπως η Marguerite Duras ή ο Philippe Sollers που ασκούν την εφήμερη σαγήνη των προσωπικών αποκαλύψεων. Ο Frisch νιώθει ότι όσα τον αφορούν προσωπικά αφορούν όλους τους ανθρώπους. Οι μυθιστορηματικοί του ήρωες αντανακλούν τους συγχρόνους του· στα έργα του ξετυλίγεται η ζωή στην ύστερη νεωτερικότητα: η μοναξιά, το αυτεξούσιο, η αυτάρκεια του ατόμου μέσα στο πλήθος· το πράττειν (machen, tun) και η διάλυση (ungetan machen) του μητροπολιτικού πλάσματος· ο φόβος των γηρατειών και του θανάτου, η ύπαρξη ως αέναο χάος, η αμείλικτη σύγκρουση ανδρών και γυναικών. Η ζωή σαν κάτι που καίει. J’adore ce qui me brûle: «Λατρεύω ό,τι με καίει» είναι ο τίτλος ενός βιβλίου του: το έγραψε το 1944, όταν η γέννηση του δεύτερου παιδιού του, που συνέπεσε με το τέλος του πολέμου, τον οδήγησε στην απόρριψη του οικογενειακού κομφορμισμού. Στη συνέχεια, έγινε ελεύθερος συγγραφέας ―μέχρι τότε εργαζόταν ως αρχιτέκτονας και δημοσιογράφος― και, προπάντων, ελεύθερος άνδρας· ελεύθερο ηλεκτρόνιο· εκφραστής ενός εγωτισμού που δεν φαίνεται να οφείλει πολλά στη «λατρεία του εγώ» των ρομαντικών. Το εγώ στον Μax Frisch είναι αμφίσημο, αμφίρροπο και σαθρό· μοιάζει αποκομμένο τόσο από τη ρομαντική παράδοση ―στο έργο του οι ήρωες διατηρούν την ατομικότητά τους και φαίνονται ψύχραιμοι, παγεροί σχεδόν, μπροστά στα πάθη και στη μυθολογία του έρωτα― όσο και από το επιθετικό εγώ του Μaurice Barrès. Σχετικα 16 Έλληνες συγγραφείς και τα βιβλία που διάβασαν στην καραντίνα © Jack Metzger/Wikimedia Commons Ποιος ήταν λοιπόν αυτός ο γερμανόφωνος Ελβετός, που έγραψε τόσα πολλά για τον εαυτό του ώστε δεν μπορούμε να βγάλουμε άκρη; Και à propos, υπάρχει πράγματι ελβετική λογοτεχνία; Άραγε η Ελβετία, εκτός από τυριά, χιονοδρομικά κέντρα και τράπεζες, έχει να επιδείξει λογοτεχνία; Αν και η απάντηση είναι θετική, ο ίδιος ο Frisch αισθανόταν Ευρωπαίος, όχι Ελβετός ―κι αντίθετα από τον Dürrenmatt, απέδρασε από την Ελβετία, από το ήμερο κλειδωμένο τοπίο, το χωρίς δίοδο στη θάλασσα. Έτσι, για πολλούς αναγνώστες και συγγραφείς σαν εμένα, έγινε το πρότυπο του σύγχρονου, «παγκοσμιοποιημένου» συγγραφέα: άφησε πίσω του «τον λαό των αφεντάδων» και υιοθέτησε την κινητικότητα του μεταπολεμικού κόσμου, παρότι ήδη από τη δεκαετία του 1950 δήλωνε ότι «τα ταξίδια δεν θα αργήσουν να γίνουν αναχρονιστικά». Ήταν, με έναν α-πολιτικό τρόπο Ευρωπαίος οραματιστής: στον Max Frisch διάβασα για πρώτη φορά για την προοπτική του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Στα πρώτα του έργα έθιγε τα ζητήματα της ενοχής για τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και αναρωτιόταν για την καταγωγή του ναζισμού: αυτά τα ερωτήματα τον οδήγησαν στον υπαρξισμό, που, όπως γράφει η Iris Murdoch στην «Ηγεμονία του Καλού», είναι το μοναδικό φιλοσοφικό σύστημα που μπορεί να χρησιμεύσει ως ηθικός κώδικας του μοντέρνου ανθρώπου. Στην περίπτωση του Max Frisch πρόκειται για τον ιδιότυπο υπαρξισμό του ανθρώπου που σκέφτεται «επιστημονικά», «θετικά», όπως ο homo faber, ο άνθρωπος-τεχνικός ―ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί την τεχνολογία σαν προέκταση του εαυτού του αν και παραδέχεται πως «είναι μια πρόφαση για να μη ζούμε με άμεσο τρόπο.» Σχετικα Nick Cave & Warren Ellis: Λευκός Ελέφαντας Ο Frisch διένυσε μακρύ δρόμο από την αρχιτεκτονική στη λογοτεχνία και στο θέατρο· επίσης, μιας και το ελβετικό εμβαδόν είναι μικρό, διένυσε μακρύ δρόμο από τη Ζυρίχη κι από το θέατρο στη σκιά του Brecht. Ο Brecht ήταν αναπόφευκτη επιρροή για κάθε γερμανόφωνο συγγραφέα που σεβόταν το παρελθόν, αλλά ο Frisch τον παραμέρισε ― πράγμα φυσικό εφόσον, μεταξύ άλλων, ο Brecht δεν αντιλαμβανόταν την τραγωδία του σταλινισμού. © ETH-Bibliothek Zürich, Bildarchiv/Wikimedia Commons Σκέφτομαι συχνά τον Frisch ―όχι μόνο επειδή έχω την κορνιζαρισμένη φωτογραφία. Σκέφτομαι πόσο επίκαιρο είναι το θεατρικό του έργο «Ο κύριος Μπίντερμαν και οι εμπρηστές» για το οποίο έχω γράψει ξανά και ξανά τα τελευταία χρόνια επισημαίνοντας τη γενικευμένη εθελοτυφλία. Κυρίως, σκέφτομαι το ηθικό του σύστημα· την ανησυχία και την περιπλάνηση, τον βλέμμα του hamo faber που ερμηνεύει τη μοίρα με τους νόμους της στατικής και της αντοχής των δομικών υλικών. Ψυχικό σθένος, ορθός λόγος, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ατομικότητα: ιδιότητες που μας λείπουν όλο και περισσότερο στον εύθραυστο κόσμο του 21ου αιώνα. © Comet Photo AG /Wikimedia Commons Στα ελληνικά κυκλοφορούν το «Hobo faber» από τις εκδόσεις Πατάκη), το «Ας με λένε Γκάντενμπαϊν» και το «Μακρύ Σαββατοκύριακο στο Λονγκ Άιλαντ» (Montauk) από τις εκδόσεις Μελάνι. Δειτε επισης Επιλογες Open Call: Μεγάλος εικαστικός διαγωνισμός για το 1821 Ελλάδα Open Call: Μεγάλος εικαστικός διαγωνισμός για το 1821 A.V. Team Η τηλεργασία μπήκε στη ζωή μας. Αλλά με ποιους όρους; Ελλάδα Η τηλεργασία μπήκε στη ζωή μας. Αλλά με ποιους όρους; Τάκης Σκριβάνος ΙΝΟ «Αποκάλυψη Τώρα»: Δείτε τη νέα του τοιχογραφία Αθήνα ΙΝΟ «Αποκάλυψη Τώρα»: Δείτε τη νέα του τοιχογραφία Τάνια Δελή Ελένη Ψυχούλη: «Στην επαρχία όλα είναι πιο γλυκά» Γεύση Ελένη Ψυχούλη: «Στην επαρχία όλα είναι πιο γλυκά» Νενέλα Γεωργελέ Η «Φανή», ο Βασίλης Καζούλλης και η ιστορία του τραγουδιού Μουσική Η «Φανή», ο Βασίλης Καζούλλης και η ιστορία του τραγουδιού Άγγελος Σφακιανάκης Νέο Gucci στην Πανεπιστημίου Fashion Νέο Gucci στην Πανεπιστημίου Δημήτρης Παπαδόπουλος Τα πιο δημοφιλη Ειδήσεις Ελλάδα Lockdown: Έρχονται ανακοινώσεις για την εστίαση εντός της ημέρας Newsroom Ελλάδα Ερέτρια: Τρεις νεκροί από ηλεκτροπληξία Newsroom Ελλάδα Marfin: Άνοιξε ξανά ο φάκελος - Το χρονικό της τραγωδίας Newsroom Υγεία Εμβόλιο Pfizer: Προστασία για τουλάχιστον 6 μήνες μετά τη β' δόση Newsroom Lifestyle «Η πριγκίπισσα Άννα έκανε το ρατσιστικό σχόλιο για τον Άρτσι» Newsroom Απόψεις Πολιτική Πρότυπα Σχολεία – Η Αριστεία δεν είναι ρετσινιά Ιωακείμ Γρυσπολάκης Πολιτική Χάρμα Νίκος Καραχάλιος Πολιτική Πανδημική κρίση: Μαζί μπήκαμε, αλλά δεν βγαίνουμε όλοι μαζί... Αργύρης Αργυριάδης Πολιτική Αληθινές εφεδρείες μετά την πανδημία Αχιλλέας Γραβάνης Πολιτική Κορωνοϊός και πόλεις - Μέρος 3ο: Αστική παρακμή και αναγέννηση Ρωμανός Γεροδήμος Θέματα Viral Now Τα YOLO της Τετάρτης 31.03.2021 Λίνα Μανδράκου Viral Now Τα YOLO της Πέμπτης 01.04.2021 Λίνα Μανδράκου Showbiz Μαρίνα Πατούλη: «Ας προχωρήσει τη ζωή του- Να είναι ευτυχισμένος» Χαρά Βαμβακούλα Lifestyle Βασίλισσα Ελισάβετ και Πρίγκιπας Φίλιππος Γεωργία Σκαμάγκα Viral Now Μία πλήρως επιπλωμένη τουαλέτα προς ενοικίαση στη Θεσσαλονίκη Μάνος Νομικός Στήλες Cosmic Telegram Τα Ζώδια της Παρασκευής 02.04.2021 Zarastro Μουσική Η «Φανή», ο Βασίλης Καζούλλης και η ιστορία του τραγουδιού Άγγελος Σφακιανάκης Πολιτική Συνδικαλιστές δάσκαλοι κάνουν ναζάκια για τα εμβόλια Μάνος Βουλαρίνος Social Athens Voices 778: Λόγια που ακούστηκαν στην Αθήνα Γιάννης Νένες Social Info-diet 778: Τα πάνω και τα κάτω της εβδομάδας Σταυρούλα Παναγιωτάκη ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ Eurovision 2021: Mε μειωμένο κοινό και μόνο Ολλανδούς θεατές Eurovision 2021: Mε μειωμένο κοινό και μόνο Ολλανδούς θεατές Εννέα εκδηλώσεις στο Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου Εννέα εκδηλώσεις στο Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου «Μαθήματα για τη ρωσική λογοτεχνία» από τον Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ «Μαθήματα για τη ρωσική λογοτεχνία» από τον Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ «Ο Απίθανος Κύριος Φοξ» του Γουές Άντερσον «Ο Απίθανος Κύριος Φοξ» του Γουές Άντερσον 30 χρόνια χωρίς τον Max Frisch 30 χρόνια χωρίς τον Max Frisch «Ένα Παράθυρο Μικρό» στη Στέγη για την Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού «Ένα Παράθυρο Μικρό» στη Στέγη για την Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού Miraculous World: Νέα Υόρκη, Ενωμένοι Ήρωες Miraculous World: Νέα Υόρκη, Ενωμένοι Ήρωες Τα «Καράβια του Αγώνος», ένα συλλεκτικό ημερολόγιο του 2021 Τα «Καράβια του Αγώνος», ένα συλλεκτικό ημερολόγιο του 2021 Ο Σάββας Πατσαλίδης και η online συζήτηση για το μοντέρνο θέατρο Ο Σάββας Πατσαλίδης και η online συζήτηση για το μοντέρνο θέατρο Πολιομυελίτιδα: Η ιστορία του Τζόνας Σολκ γίνεται ταινία Πολιομυελίτιδα: Η ιστορία του Τζόνας Σολκ γίνεται ταινία Eurovision 2021: Περιορισμένος αριθμός θεατών και αρνητικά τεστ Eurovision 2021: Περιορισμένος αριθμός θεατών και αρνητικά τεστ Ευρήματα που αποκαλύπτουν μεταβολές του μαγνητικού πεδίου της Γης Ευρήματα που αποκαλύπτουν μεταβολές του μαγνητικού πεδίου της Γης «Διερχόμενοι» και «Επτά Πύλες» του Γιώργου Ξένου στο ΚΠΙΣΝ «Διερχόμενοι» και «Επτά Πύλες» του Γιώργου Ξένου στο ΚΠΙΣΝ 1909: Η μετάβαση της Ελλάδας στον 20ό αιώνα 1909: Η μετάβαση της Ελλάδας στον 20ό αιώνα Εσύ αφουγκράστηκες τον χαρμόσυνο «Θόρυβο» των Mechanimal; Εσύ αφουγκράστηκες τον χαρμόσυνο «Θόρυβο» των Mechanimal; STAGES A/LIVE: Οι 63 High ζωντανά στη Θεσσαλονίκη STAGES A/LIVE: Οι 63 High ζωντανά στη Θεσσαλονίκη «Χριστοδουλίδειο»: Τα πλάνα του ΥΠΠΟ για το αρχοντικό «Χριστοδουλίδειο»: Τα πλάνα του ΥΠΠΟ για το αρχοντικό O Πολ Σάιμον πούλησε τα τραγούδια του στη Sony Music O Πολ Σάιμον πούλησε τα τραγούδια του στη Sony Music Ο θάνατος του Marvin Gaye από τον πυροβολισμό του πατέρα του Ο θάνατος του Marvin Gaye από τον πυροβολισμό του πατέρα του Ο Τζιμ Κάρεϊ είναι «Ο Ψευταράς» σε μια ανάλαφρη slapstick κωμωδία Ο Τζιμ Κάρεϊ είναι «Ο Ψευταράς» σε μια ανάλαφρη slapstick κωμωδία Πέθανε η ηθοποιός Μαρία Βούλγαρη Βέμπο Πέθανε η ηθοποιός Μαρία Βούλγαρη Βέμπο Εθνικό Θέατρο: Υπογραφή συλλογικής σύμβασης με το ΣΕΗ Εθνικό Θέατρο: Υπογραφή συλλογικής σύμβασης με το ΣΕΗ Timi Yuro: Παραμένει αξέχαστη για όσους την αγάπησαν Timi Yuro: Παραμένει αξέχαστη για όσους την αγάπησαν David Gilmour: Δουλεύοντας με την Polly Samson David Gilmour: Δουλεύοντας με την Polly Samson Εργένης μόνος ψάχνει (διαβάζοντας Πάτρικ Χάμιλτον) Εργένης μόνος ψάχνει (διαβάζοντας Πάτρικ Χάμιλτον) Τι παίζει στην τηλεόραση αυτήν την εβδομάδα | 1-7 Απριλίου Τι παίζει στην τηλεόραση αυτήν την εβδομάδα | 1-7 Απριλίου Βγάλτε τον Prince από την κατάψυξη Βγάλτε τον Prince από την κατάψυξη O Γιάννης Κουτσούρης και ο υπερβατικός εικαστικός κόσμος του O Γιάννης Κουτσούρης και ο υπερβατικός εικαστικός κόσμος του «Γη που χάνεται» της Julia Phillips: Ένα συγκινητικό θρίλερ «Γη που χάνεται» της Julia Phillips: Ένα συγκινητικό θρίλερ Το δέρμα της ειρωνείας: Η ποιητική συλλογή του Γιώργου Χαντζή Το δέρμα της ειρωνείας: Η ποιητική συλλογή του Γιώργου Χαντζή Κώστας στάλθηκε από το iPhone μου ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip ____________
