Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Τρίτη, Οκτωβρίου 19, 2021, 09:45
Κείμενα του Εικοσιένα (21) – Πώς είναι οι τουρκολάτρες (ένα γράμμα του Καραϊσκάκη) Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που κανονικά θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο. Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu. Το σημερινό άρθρο είναι το εικοστό πρώτο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ. Σήμερα θα δούμε ένα γράμμα του Καραϊσκάκη, γραμμένο σε μια περίπλοκη και όχι πολύ γνωστή περίοδο της ζωής του και της Επανάστασης του Εικοσιένα, τον Μάιο του 1824. Ο Καραϊσκάκης έχει περάσει από δίκη στο Μεσολόγγι, έχει στερηθεί τα αξιώματά του, ανεβαίνει με το προσωπικό του ασκέρι προς τα Άγραφα, που τα θεωρεί δικαιωματικό του αρματολίκι ενώ με εντολή της Διοίκησης τον κυνηγούν Στορνάρης και Ράγκος, οι οποίοι συνεννοούνται με τον τουρκαλβανό Σούλτζα Κόρτζια. Από εκείνη τη μπερδεμένη περίοδο υπάρχει άφθονο (και αθυρόστομο) γραπτό υλικό στο 11ο κεφάλαιο του Κασομούλη, που όμως είναι αρκετά γνωστό και δημοσιευμένο στο διαδίκτυο, αν και τώρα που το σκέφτομαι θα άξιζε μια αναδημοσίευση. Στις 15 Μαΐου 1824 ο Καραϊσκάκης έχει φτάσει στη μονη Βράχας στην Ευρυτανία και απο εκεί στέλνει γράμμα προς τους καπεταναίους που τον καταδιώκουν, αντίγραφο του οποίου υπάρχει στον 4ο τόμο του αρχείου Μαυροκορδάτου, σ. 397-8. Απόσπασμα από το γράμμα αυτό έβαλα στο βιβλίο μου «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων» και τις προάλλες ο φίλος Αντώνης Παπαβασιλείου από τα Γρεβενά μου ζήτησε ολόκληρο το κείμενο, επειδή έχει αναφορά στα Γρεβενά, οπότε σκέφτηκα να γράψω το σημερινό άρθρο. Δεν αλλάζω ορθογραφία, πλην μονοτονικού. Γενναιότατοι αδελφοί καπεταναίοι αδελφικώς ασπάζομαι. Και με το αδελφικόν μου σας δηλοποιώ· μάθετε διά λόγου μου, σήμερον γιόμα ήλθα εις Βράχα με όλον το ασκέρι μου οι οποίοι ήμαστε επτακόσιοι· εγώ το κίνημα το δικό μου το ήξευρεν ο κόσμος διά τα Άγραφα, εγώ είχα τον σκοπόν μου καθώς και ο θεός χαηρλήτικον και θα τον εβγανα διά το γένος μας και έτράβηξα από Τζιουμέρκα και Ασπροπόταμον και έβηκα ανάμεσα Μέντζοβον και Γρεβενά και έριξα το ορδί μου· οι Μετζοβίτες με εχάλεψαν διά να πάγου μέσα εις το χωριό τους διά να κάμω ζάπι και τα Γρεβενά, και καλογέροι από τα Μετέωρα και από άλλα μοναστήρια με εχάλεψαν διά να πιάσωμεν, καθώς και μερικούς Μετζοβίτες τους έχω μαζί μου και βεβαιώνεστε. Απάνου οπού εδιαμοίρασα το ασκέρι μου το μισό διά το Μέτζοβον και το μισό διά να πιάσω τα μοναστήρια αμέσως. Οι γενναίοι και σύμβουλοι οπού είχεν το γένος μας εις Μισολόγγι, οπού τους είχα διά χριστιανούς, ο Στορνάρης, ο Γληγόρης, ο Μάνταλος, διακόσιοι πενήντα Βλάχοι, ο Μπίνας, ο Μορταράκης, ο Τζίρκας και μαζί και με τον Καραταχήρη και Σταμούλη Γάτζον και μας εδιάβηκαν εμπροστά και μας επίασαν το Μέτζοβον· έστειλαν και τον Σούλτζε και εβήκε με δυο χιλιάδες μα όλοι βρωμοκουλτούκιδες και έτζι εστρίψαμεν δώθενες και έρχονται κοντά μας. Τώρα ο Καραταχήρης με τον Σταμούλη και Ράγκον και ο Σκούλτζιας εβγήκαν εις Νευρόπουλιν και εγώ έριξα το ορδί μου εδώ εις Βράχα και διά τούτο σας γράφω, οπού πώς το βρίσκετε εύλογον διά να ανταμαθώμεν να τους ριχθούμε να τα πάρωμεν τα Τρίκκαλα σε εικοσιτέσσαρες ώρες, ότι τούτο γνωρίζω σήμερον οπού οι Τούρκοι είναι χωρίς καμμίαν δύναμιν καταπαγωμένοι και να ιδήτε και με τα ματιγιά σας, πώς είναι οι Τουρκολάτρες οπού έκαναν εμένα. Ο αδελφός σας καραϊσκακις (Τ.Σ.) Μην αργοπορήσετε μίαν ώρα να καταφθάσετε να τους ριχθούμε διά να τους ξεπατώσωμε ότι καμμίαν δύναμιν δεν έχουν μα τ’ όνομα του Ιησού Χριστού μας· ότι τους έκαμα ένα γέλασμα των Τούρκων οπού ακόμα στον ύπνον είναι· μα αν ίσως και δεν το βρίσκετε εύλογον διά να βαρέσωμεν τουτουνούς και έχετε άλλον σκοπόν διά νά βαρέσωμεν άλλο ορδί τούρκικον, ευθύς να ’χω το τζιβάπι σας διά να ανταμωθούμε μία ώρα εμπροστήτερα 1824 Μαγιού 15 Βράχα Των γενναιοτάτων καπεταναίων τιμίως δοθήτω το ογληγορώτερον όθεν τύχουν εις Καλεζμένου. Πρώτα να δούμε ορισμένα λεξιλογικά και πραγματολογικά. * χαηρλήτικος: ο ευοίωνος * με εχάλεψαν: με ζήτησαν * να κάμω ζάπι: να κυριέψω. Από την ιδια ρίζα και το σημερινό (αν και παλιοκαιρισμένο) «κάνω ζάφτι» = υποτάσσω. * βρωμοκουλτούκηδες: δεν ξέρω τι σημαίνει, αν και δεν αποκλείω να είναι ένα ακόμα μειωτικό προσωνύμιο για τους Ασιάτες, όπως τα χαλδούπηδες, ντουντούμηδες κτλ. * τζεβάπι/τζιβάπι: η απάντηση. Η λέξη χρησιμοποιείται συχνά στην αλληλογραφία των καπεταναίων της εποχής, ιδίως όταν κάποιος περιμένει απάντηση από τον αλληλογράφο του, όπως εδώ. * Το Καλεζμένου είναι, σημειώνει ο επιμελητής της έκδοσης, χωριό που απείχε τρεισήμισι ώρες από τη Βράχα. Τουρκολάτρης, βεβαίως, ήταν ο μειωτικός χαρακτηρισμός που εκτόξευαν την εποχή εκείνη κατά δικαίων και αδίκων -τον έλεγαν για όσους συνεργάζονταν με τους Τούρκους, για όσους έδειχναν ενδοτισμό, αλλά και για τους αντίθετους σε εμφύλιες διενέξεις. Ο Καραϊσκάκης είχε όντως χαρακτηριστεί τουρκολάτρης, αλλά εδώ το ειρωνικό είναι ότι ανάμεσα στους διώκτες του βρίσκονταν και τουρκοπροσκυνημένοι καπεταναίοι, όπως ο οπλαρχηγός Σταμούλης Γάτσος, που μετά το καπάκι του έμεινε προσκυνημένος ως το τέλος του ξεσηκωμού. Ο Καραϊσκάκης στο σύντομο γράμμα του αφενός προσπαθεί να δικαιολογήσει τις κινήσεις του και αφετέρου δηλώνει έτοιμος να συνεννοηθεί για να χτυπηθούν τουρκικοί στόχοι. Η επιστολή δεν είχε αποτέλεσμα, αφού την επόμενη μέρα έγινε εμφύλια σύγκρουση στη Βράχα. Ο Στορνάρης δεν πήρε μέρος στη σύγκρουση, έχοντας ενοχληθεί από τις συνεννοήσεις του Ράγκου με τους Τούρκους -«και με Εβραίους θέλει ενωθώ να τον διώξω τον κερατά» απάντησε ο Ράγκος, σύμφωνα με τον Κασομούλη. Η αψιμαχία στη Βράχα δεν είχε σαφές αποτέλεσμα -από το ασκέρι του Καραϊσκάκη σκοτώθηκαν 7-8 παλικάρια, από τους νομιμόφρονες περισσότεροι, ωστόσο ένας από τους 7-8 ήταν το πρωτοπαλίκαρο του Καραϊσκάκη, ο Αντώνης Ζαραλής. Φαίνεται ότι αυτή η απώλεια καταπτόησε τον Καραϊσκάκη, ο οποίος στη συνέχεια κατέβηκε στο Ανάπλι για να ζητήσει την αποκατάστασή του από την κυβέρνηση, όπως και κατάφερε. Ο Κασομούλης σημειώνει ότι «Αποθανόντος του Αντώνη [Ζαραλή], εις το κεμέρι του ηύραν γράμματα του ενός και του άλλου, οπού του έγραφαν να επιβουλευθεί τον Καραϊσκάκη» -πολλοί το ερμηνεύουν, και όχι άδικα, να τον δολοφονήσει. https://sarantakos.wordpress.com/2021/10/19/k1821-21/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ενώ Για να κατεβάσετε τον σχετικό κατάλογο επισκεφθείτε το http://www.hostvis.net/audiobooks/katalogos.zip ____________
