καλημέρα σε όλους! το κίμενο είναι πολύ καλό και πολύ πολύ χρήσιμο.
--------------------------------------------------
From: "Σκορδίλης Σπύρος" <[email protected]>
Sent: Monday, February 04, 2013 10:04 AM
To: "οραση οραση" <[email protected]>
Subject: [Orasi] Μια λέξη που θα θέλαμε ν' ακούμε συχνότερα
Μια λέξη που θα θέλαμε ν' ακούμε συχνότερα
Αναρτήθηκε από τον/την sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2013
i
1 Votes
Tο σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην
κυριακάτικη Αυγή, στην ταχτική μηνιαία στήλη μου "Οι λέξεις έχουν τη δική
τους ιστορία. Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι της εφημερίδας. Εδώ
έχω προσθέσει κάποια πράγματα. Επίσης, να πω ότι αρκετά ιστορικά και
νομικά του άρθρου τα άντλησα από μια συζήτηση που έκανα με τον Spyzer,
εκλεκτό φίλο του ιστολογίου, που τον ευχαριστώ. Για τον Ηρακλή Αναστασίου,
τα πήρα από τον Βραχόκηπο.
Αφίσα του Ουώλτερ Κρέιν, τέλη του 19ου αιώνα
Το προηγούμενο άρθρο, που ήταν ανασκόπηση των λέξεων του 2012, τελείωνε με
την ευχή να ακουστούν ακόμα περισσότερο μέσα στο 2013 μερικές λέξεις που
ήδη ακούστηκαν αρκετά τη χρονιά που μας πέρασε· μια απ' αυτές ήταν και η
λέξη αλληλεγγύη, που θ' αποτελέσει και το θέμα του σημερινού μας
σημειώματος.
Σύμφωνα με τα λεξικά, αλληλεγγύη είναι η σχέση αμοιβαίας (ηθικής και
υλικής) στήριξης ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνίας ή κοινωνικής ομάδας ή
τάξης, ή, πιο χαλαρά, η συμπαράσταση σε κάποιους που δοκιμάζονται ή
αγωνίζονται. (Σε κείμενα του κινηματικού χώρου βλέπω κάποτε το αλληλέγγυος
να χρησιμοποιείται σαν ουσιαστικό, όχι μόνο σε χρήσεις όπως "δήλωσε
αλληλέγγυος" αλλά και σε φράσεις όπως "επίθεση της αστυνομίας στους
αλληλέγγυους στην Ευελπίδων").
Για να αρχίσουμε από την αρχή, η αλληλεγγύη δεν είναι λέξη της κλασικής
αρχαιότητας, αλλά μεταγενέστερη· προέρχεται από την αντωνυμία αλλήλων και
το ουσιαστικό εγγύη, που σήμαινε την εγγύηση· άρα η αμοιβαία εγγύηση. Η
εγγύη είναι ομηρική λέξη και ετυμολογείται από την πρόθεση εν και το
αμάρτυρο πανάρχαιο ουσιαστικό *γύα, που είναι το χέρι και ειδικότερα η
κοιλότητα του χεριού: πρόκειται δηλαδή για το τίμημα που δίνουμε στο χέρι
του άλλου.
Η ίδια η λέξη αλληλεγγύη χρησιμοποιείται μια φορά όλη κι όλη στη
μεταγενέστερη γραμματεία, σε έναν ιταλιώτη βυζαντινό ποιητή του 13ου
αιώνα, τον Ιωάννη Γράσσο, αλλά το ουσιαστικό το αλληλέγγυον εμφανίζεται
στη βυζαντινή νομοθεσία: ήταν ένα φορολογικό μέτρο που θέσπισε ο Βασίλειος
ο Β΄ το 1002, που όριζε ότι οι πλούσιοι (οι δυνατοί, όπως τους έλεγαν)
οφείλουν να πληρώνουν τον φόρο των μικροϊδιοκτητών (των ταπεινών) που
είχαν εγκαταλείψει τα χωράφια τους και αδυνατούσαν να πληρώσουν, χωρίς
όμως να μπορούν να τα καρπωθούν. Φυσικά, πατριάρχης και αριστοκράτες
έπεσαν πάνω του για να καταργήσει το «παράλογον άχθος» αλλά ο Βασίλειος
έμεινε αμετάπειστος: και μάζεψε τόσα πολλά έσοδα από αυτόν το φόρο, που
ξεχείλισαν τα κρατικά θησαυροφυλάκια, τόσο που, όπως λέει ο Ζωναράς,
αναγκάστηκαν να σκάψουν λαγούμια (έλικας λαβυρινθώδεις) για να χωρέσουν τα
χρυσά νομίσματα. Ήταν δηλαδή μέτρο περίπου αντίθετο με τη σημερινή εισφορά
αλληλεγγύης, που την πληρώνουν οι πολλοί για να πίνουν εις υγείαν των
κορόιδων οι λίγοι, και γι' αυτό δεν κράτησε πολύ, ο Ρωμανός Αργυρός το
1028 κατάργησε το αλληλέγγυον.
Πιο πριν εμφανίζονται στη βυζαντινή νομοθεσία, ήδη από τις Νεαρές του
Ιουστινιανού, το επίθετο αλληλέγγυος και το επίρρημα αλληλεγγύως (π.χ.
αλληλεγγύως υπεύθυνοι) που διατηρήθηκαν σχεδόν ως τις μέρες μας στη νομική
ορολογία. Οι αλληλέγγυοι οφειλέτες ήταν από κοινού υπόχρεοι στην καταβολή
κάποιου χρηματικού ποσού, δηλαδή ο καθένας απ' αυτούς όφειλε ολόκληρο το
ποσό, δεν το διαιρούσαν. Πρόκειται για την έννοια που σήμερα στα νομικά
λέγεται «ενοχή σε ολόκληρο». Η αλληλεγγύη με τη νομική έννοια επανέρχεται
στην ελληνική ορολογία τον 19ο αιώνα, ως μεταφραστικό δάνειο από το
γαλλικό solidarite. Η γαλλική λέξη ανάγεται άλλωστε στο λατινικό solidus
που σήμαινε «στερεός» αλλά και «ολόκληρος» και από την έκφραση του
ρωμαϊκού δικαίου in solidum, ευθύνη δηλαδή στο ολόκληρο. Η γαλλική λέξη
πέρασε στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, αρχικά ως νομική έννοια και
στη συνέχεια με την κοινωνική και πολιτική σημασία που ξέρουμε, ανάμεσα σ'
αυτές και στα πολωνικά ως solidarnosc, όπως ονομάστηκε το ανεξάρτητο
συνδικάτο που αμφισβήτησε τον πολωνικό υπαρκτό σοσιαλισμό στα ναυπηγεία
του Γκντάνσκ το 1980.
Στην ελληνική βιβλιογραφία, πρωτοποριακό είναι το βιβλίο Κοσμοσοφία ή το
Καθολικόν Αλληλέγγυον, που εκδόθηκε στις Βρυξέλλες το 1856 και, όπως
αποδείχτηκε, αποτελεί μετάφραση του γαλλικού La cosmosophie ou le
socialisme universel και εκθέτει σε αρχαΐζουσα γλώσσα καινοφανείς απόψεις
(«Αλληλέγγυον ονομάζομεν την μεταξύ πάντων των ανθρώπων, ένα και τον αυτόν
πλανήτην κατοικούντων, αμοιβαιότητα, την ισορροπίαν του ευ πράττειν μεταξύ
πάντων, ίνα έκαστος εσθίη το ανήκον αυτώ, μήποτε οικειοποιούμενος το του
γείτονος αυτού»). Μερικές δεκαετίες αργότερα, το 1895, ο Σοσιαλιστικός
Σύνδεσμος Κόσμος οραματίζεται την κατάργηση της χρηματοκρατίας και
υποστηρίζει: «Διά να εγερθή επί των ερειπίων της χρηματοκρατίας και να
εδραιωθή το νέον τούτο Καθεστώς επί της αλληλεγγύης, οφείλει να εγγυηθή
ότι παν άτομον θα έχη εξησφαλισμένα δια βίου τροφήν, ενδυμασίαν και
στέγην, ότι θα παραλαμβάνη, θα βρεφοκομή, θα νηπιαγωγή, θα διατρέφη και θα
εκπαιδεύη παν βρέφος ερχόμενον εν τω κόσμω». Ο μαχητικός
αναρχοσοσιαλιστής εργάτης Ηρακλής Αναστασίου στα πύρινα άρθρα του την
τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα καλούσε τους εργάτες να εξεγερθούν
«συνασπιζόμε
νοι και αλληλογνωριζόμενοι αλληλεγγύως», αλλά και στους στίχους του
ονειρευόταν: «Θα βασιλέψ' η Ευτυχία Όταν χαθή η Τυραννία Αγάπη και
Αλληλεγγύη
Την ύπαρξίν μας θα γλυκύνη».
Στη συνέχεια, Εργατική Αλληλεγγύη/Σολινταριντάντ Οβραντέρα τιτλοφορήθηκε η
εφημερίδα που εκδιδόταν από τη Φεντερασιόν στη Θεσσαλονίκη των νεότουρκων
το 1908, ενώ Εθνική Αλληλεγγύη ονομάστηκε η πρώτη εθνικοαπελευθερωτική
οργάνωση που ιδρύθηκε στην Κατοχή, στις 28 Μαΐου 1941, πριν ακόμα κι από
το ΕΑΜ, και αναδείχτηκε σε «Μάνα του Αγώνα» συντρέχοντας κρατουμένους και
τις οικογένειές τους, ιδρύοντας λαϊκά ιατρεία, και γενικά στηρίζοντας την
επιβίωση του λαού, μια παράδοση που βρίσκει τον απόηχό της στα σημερινά
δίκτυα αλληλεγγύης στις γειτονιές ώστε κανείς να μη μένει μοναχός του μέσα
στη λαίλαπα της κρίσης. Ναι, πρέπει να ακούγεται πιο συχνά αυτή η λέξη.
About these ads Περαιτέρω: EmailFacebookTwitter2
Like this:?LikeBe the first to like this. Αυτή η καταχώριση έγινε στις
4 Φεβρουαρίου, 2013 στις 09:44 and is filed under Βυζάντιο, Εργατικό
κίνημα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων. Με ετικέτα: Αυγή, Βραχόκηπος,
Βασίλειος Β΄, Ηρακλής Αναστασίου, Ιωάννης Γράσσος, Οι λέξεις έχουν τη δική
του
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της
λίστας στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
__________
Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και
παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το
http://www.isobitis.com
Φιλοξενείται δωρεάν από τον server της orasi mailing list
http://www.hostvis.net
______________
-----
No virus found in this message.
Checked by AVG - www.avg.com
Version: 10.0.1430 / Virus Database: 2639/5579 - Release Date: 02/03/13
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
__________
Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο
ρεπερτόριο επισκεφθείτε το
http://www.isobitis.com
Φιλοξενείται δωρεάν από τον server της orasi mailing list
http://www.hostvis.net
______________
