sarant posted: "Ο Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) θεωρείται ο εθνικός
ποιητής της Κύπρου. Έγραψε πολλά ποιήματα, εθνικά, λυρικά και σατιρικά,
σε κυπριακή διάλεκτο αλλά και σε καθαρεύουσα, από τα οποία το γνωστότερο
είναι το "Η 9η Ιουλίου 1821". Κι άλλη φορά μπορεί να β" Respond to this
post by replying above this line
New post on Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία
Ο Αμολόητος του Βασίλη Μιχαηλίδη
by sarant
Ο Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) θεωρείται ο εθνικός ποιητής της Κύπρου.
Έγραψε πολλά ποιήματα, εθνικά, λυρικά και σατιρικά, σε κυπριακή διάλεκτο
αλλά και σε καθαρεύουσα, από τα οποία το γνωστότερο είναι το "Η 9η
Ιουλίου 1821".
Κι άλλη φορά μπορεί να βρούμε ευκαιρία να μιλήσουμε για τον Μιχαηλίδη,
αλλά σήμερα, που είναι Τσικνοπέμπτη, ταιριάζει πιστεύω να αναφερθώ σε μια
ιδιαίτερη πτυχή του έργου του, στα "μυλλωμένα" στιχουργήματά του. Η λέξη
"μυλλωμένα" είναι κυπριακή. Μύλλα στην κυπριακή διάλεκτο είναι το λίπος,
και μυλλωμένος, στην κυριολεξία, σημαίνει "αρτύσιμος". Όμως η λέξη έχει
και μια μεταφορική σημασία, σημαίνει τα αθυρόστομα, τα πονηρά, τα
σκαμπρόζικα στιχουργήματα. Οι Ελλαδίτες τα λέμε πιπεράτα αστεία
(παλιότερα τα λέγανε και αλατισμένα), οι Κύπριοι τα λένε μυλλωμένα.
Ο Μιχαηλίδης έγραψε κάμποσα μυλλωμένα τραγούδια, ιδίως στα νιάτα του, τα
οποία κυκλοφορούσαν χειρόγραφα ή προφορικά στις αντροπαρέες της Λεμεσού
περί το 1880. Το πιο γνωστό από αυτά είναι ο Αμολόητος, και αυτό το
ποίημα θα σας παρουσιάσω σήμερα. Επειδή, όπως είπα, διαδιδόταν προφορικά,
σήμερα σώζεται σε πολλές παραλλαγές. Το καλό περιοδικό "Μικροφιλολογικά"
της Λευκωσίας, με το οποίο συνεργάζομαι, παρουσίασε πέρυσι (στη σειρά
"Μικροφιλολογικά τετράδια", ο αρ. 11) ένα αφιέρωμα στα μυλλωμένα
τραγούδια του Μιχαηλίδη και σε κάποιες άγνωστες ως τώρα παραλλαγές του
Αμολόητου, σε επιμέλεια του Λευτέρη Παπαλεοντίου και του Κυριάκου
Ιωάννου. Όλο το υλικό του σημερινού άρθρου είναι παρμένο από το αφιέρωμα
των Μικροφιλολογικών Τετραδίων.
Φυσικά εμείς οι καλαμαράδες έχουμε πολλές άγνωστες λέξεις, κι επειδή το
ποίημα είναι μεγαλούτσικο, για ευκολία βάζω τις εξηγήσεις στη συνέχεια
του κάθε στίχου, πάντα αξιοποιώντας το γλωσσάρι των Μικροφιλολογικών. Το
παχύ σ, επειδή δεν μπορώ να το βγάλω, το αποδίδω με "σι". Το παχύ ζ (στο
τζ) το αγνοώ. Τις απλές μεταβολές των κυπριακών (τζαι = και, πκιάνουν =
πιάνουν κτλ.) τις θεωρώ ευκόλως εννοούμενες.
Ο αμολόητος αμολόητος: ο ακατονόμαστος, ο ανομολόγητος
Έναν τζαιρόν τζαι μιαν βολάν του σώματος τα μέλη,
έτσι σγοιαν είχαν ούλλα τους αγάπην σαν το μέλιν, σγοιαν: σαν, όπως,
καθώς [< ως οίον]
έκαμαν επανάστασην τζ' αρκέψαν πάνω κάτω αρκεύκω: αρχίζω
να ρίψουσιν την τζεφαλήν 'που το καπετανάτον.
Έτσι σαν εμαλλώνασιν τζ' ήταν να σκοτωθούσιν, 5
αθθυμηθήκαν τους θεούς τζαι πάσιν να κριθούσιν.
Αφού τ' αποφασίσασιν για να το κάμουν τότες,
εμπήκασιν εις την γραμμήν ούλα τούς στρατιώτες.
Βάλλουν τον αμολόητον ομπρός παϊρακτάρην παϊρακτάρης: σημαιοφόρος
τζαι πουρουτζήν τον γείτον του να παίζει να τους πάρει
10 πουρουτζής: που παίζει τη μπουρού, ο σαλπιχτής
Πκιάννουν την στράταν, φίλοι μου, κατταρκαστοί λουρκάζουν, κατταρκαστοί
λουρκάζουν = περπατάνε στη σειρά, στη γραμμή
παν' κόττα βία στους θεούς τζ΄ αρκέψαν να φωνάζουν. κόττα βία = βιαστικά
Αρκέψασιν έναν καβκάν τζαι μιαν φιλονικίαν,
όι εγώ, όι εσού, πκοιος να' σιει τα πρωτεία.
Θωρείς τζαι τζει π' ακούουνταν ούλλους οι μαλλωμοί τους, 15
σηκώννεται ο αμολόητος τζαι στέκει τζαι λαλεί τους:
-- Πάψετε τα μαλλώματα, κάτσετε 'νεπαμένα νεπαμένος: αναπαυμένος, ήσυχος
τζαι βάρτε φτιν ν' ακούσετε τα λόγια μου εμέναν. βάρτε φτιν = βάλτε αυτί
Είντα νεκατωθήκατε ούλα τους καραόλους; καράολος, καραόλος: το σαλιγκάρι
[σε μας καράβολας]
Ό,τι τζ'αν είμαι, εγιώ είμαι, εγιώ σας 'ρίζω όλους. 20
Αντάν τζοιμάστε ούλλοι σας τζ' εσείς τζ' ο καπετάνος, αντάν: όταν
εγιώ ξυπνώ τζαι στέκουμαι τζαι γλέπω σαν βαριάνος. βαριάνος: ο φρουρός
[σε μας βαρδιάνος]
Βαριάνος ντούρος, άφοος, 'γρυ' να μου πει πκοιος μπόρει,
να κάμω χίσαν μιαν τρυπώ θωρακωτόν παμπόριν. χίσα: επίθεση, έφοδος [τκ.
hisa]
Εσείς πρέπει να στέκεστε ομπρός μου ντροπιασμένοι, 25
γιατ' είστε μ' έναν φτύμμαν μου ούλλοι σας καμωμένοι.
Εγιώ ξέρω είντα τράβησα, για να' στε σεις να ζείτε,
χωρίς εμέναν την ζωήν πού έθεν να την δείτε;
Εξύπνουν τζ' εσηκώννουμουν σαν λιόντας θυμωμένος
τζ' επήαινα ανακούτρουλλος, δισακκοφορτωμένος. 30
ανακούτρουλλος = ξεσκούφωτος
τζαι δεν ετταϊνάτιζα με κρίσην με βασίλειον τταϊνατίζω: υπακούω
παρά 'μπηα τα μούτρα μου τζ' έφτυννα μες στον σπήλιον,
σπήλιον πο'σιει το στόμαν του μες στα μαζιά χωσμένον, μαζίν: αγκαθωτός
θάμνος
τζ΄ άφηννα το δισάτσιν μου π' αππέξω κρεμμασμένον".
«Μούλλωσε συ, πουκατινέ, τζαι δεν σου ππέφτουν λόγια, 35
τζ' ο αρχηγός εγιώ είμαι, που κατοικώ στ' ανώγεια».
Τότες ο αμολόητος με στόμφον τζαι θυμόν πολλύν,
γυρίζει μ' ένα ξίππασμαν, λαλεί στην τζεφαλήν:
«Εσού, κυρία τζεφαλή, να μεν αννοίεις στόμαν
τζ' εν είσαι ο καπετάνιος μας, φορείς τα μαύρα ακόμα. 40
Ως που' σαι δασερή εσύ τζαι μαυροφορημένη,
ο αρχηγός εγιώ είμαι, τζαι κάτσε 'νεπαμένη.
Εννά΄σαι καπετάνος μας τζ' εννά' σιεις τα πρωτεία, εννά = θε να,
πρόκειται να, θα
αντάν αλλάξεις τζαι ντυθείς τον άσπρον σου μαντύαν.
Τώρα σιώπα, μεν λάμνεις, τζ΄εγώ σε κουμαντάρω 45 λάμνω:
προχωρώ [αρχ. ελαύνω]
τζαι όπου θέλω, ζόρολα, μιτά μου εννά σε πάρω». ζόρολα: με το ζόρι, μιτά:
μαζί
Οι δικαστές εκήρυξαν την τζεφαλήν ανόητον
τζ' εδώκασιν το δίκαιον στον μέγαν αμολόητον.
Τζ' ο γείτος του ο πουρουτζής προς το ακροατήριον
ενθουσιώδες έκραξε βροντώδες νικητήριον. 50
Βρίσκω ότι ο Αμολόητος είναι στιχουργημένος με μεγάλη δεξιοτεχνία και
συμφωνώ με την εκτίμηση των Μικροφιλολογικών, ότι έχει κορυφαία θέση στην
ελληνική ποιητική χυδαιολογία. Πρότυπο του Αμολόητου είναι ο αρχαίος
μύθος του Μενήνιου Αγρίππα για τη διαμάχη των μελών του σώματος, που τον
διηγήθηκε το 494 π.Χ. για να συμφιλιώσει τους πατρίκιους με τους
πληβείους. Στον ελληνικό χώρο, τον ίδιο μύθο απηχεί η "Φιλονικία των
μελών του σώματος περί της βασιλείας", του Μανιάτη λαϊκού ποιητή Νηφάκη
(1748-1818), που αρχίζει:
Έναν καιρόν συνήχθησαν του σώματος τα μέλη
να κάμουν βασιλέαν τους όποιον η τύχη θέλει
......
Τελικά στο ποίημα του Νηφάκη βασιλιάς ανακηρύσσεται ο κώλος, δηλ. ο
γείτονας του αμολόητου στον Μιχαηλίδη.
Πέρα από γαμοτράγουδα και άλλα αθυρόστομα της ανώνυμης δημιουργίας, και η
λόγια ποίηση έχει εντρυφήσει στο είδος. Πολλές φορές έχω παρουσιάσει
αθυρόστομα του Λαπαθιώτη (ένα έξοχο δείγμα, με ετυμολογική διάσταση,
μπορείτε να δείτε εδώ), ενώ ως γνωστόν τέτοια έγραψε και ο Σεφέρης, που
πιθανόν να τα έχουμε ξαναδεί τότε που μιλήσαμε για Λιμερίκια. Με Σεφέρη
θα κλείσω, με την αριστουργηματική παρωδία του Ερωτόκριτου.
Υστερόγραφο: Για να σοβαρευτούμε κιόλας, αξίζει να περιηγηθείτε στον
έξοχο ιστότοπο της Ανεμόσκαλας (ο τελευταίος λίκνος). Έχει το σύνολο του
ποιητικού έργου του Σεφέρη και τεσσάρων άλλων ποιητών (Αναγνωστάκης,
Κάλβος, Καρυωτάκης, Σαχτούρης), μαζί με συμφραστικούς πίνακες
(κονκορντάντσες)! Κι αν καταλαβαίνω καλά, θα προστεθούν κι άλλοι πέντε,
Βαλαωρίτης, Βάρναλης, Καβάφης, Παλαμάς, Σολωμός. Εντυπωσιάστηκα!
sarant | 7 Μαρτίου, 2013 στις 09:35 | Ετικέτες: Βασίλης Μιχα
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της
λίστας στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
__________
Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και
παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το
http://www.isobitis.com
Φιλοξενείται δωρεάν από τον server της orasi mailing list
http://www.hostvis.net
______________
