Το φετίχ και ο κ. Κεδίκογλου
Αναρτήθηκε από τον/την sarant στο 5 Απριλίου, 2013
i 1 Votes
Το ιστολόγιο δεν επιδιώκει να παρακολουθεί την πολιτική ή άλλη επικαιρότητα, με
μια εξαίρεση: επειδή εδώ λεξιλογούμε, δεν θέλουμε να αφήνουμε ασχολίαστες τις
λέξεις που έρχονται στην επικαιρότητα. Οπότε, το ιστολόγιο δεν θα μπορούσε να
αγνοήσει τη συζήτηση που έγινε χτες το πρωί γύρω από τη σημασία της λέξης
"φετίχ", μιας λέξης στην οποία έτσι κι αλλιώς λογάριαζα να αφιερώσω άρθρο, μια
και είναι παρούσα από καιρό στη γλωσσοπολιτική επικαιρότητα, κάποτε μαζί με δυο
άλλες λέξεις που φέρνουν στο νου πρωτόγονους, ας πούμε, πολιτισμούς: το τοτέμ
και το ταμπού, που θα τα δούμε ενδεχομένως σε άλλο άρθρο. Τώρα, έχουμε το φετίχ.
Η λέξη "φετίχ", όπως είπα, ακούγεται αρκετά τον τελευταίο καιρό, συχνά σε
συνάρτηση με το ευρώ. Την Κυριακή που μας πέρασε, ο εκπρόσωπος τύπου του
ΣΥΡΙΖΑ, ο κ. Πάνος Σκουρλέτης, σε συνέντευξή του είπε, μεταξύ άλλων, ότι "Δεν
είναι φετίχ το ευρώ, ούτε η δραχμή". Ο κ. Σίμος Κεδίκογλου, που σχολιάζει
οτιδήποτε λεχθεί από στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, απάντησε ότι "Φετίχ είναι η Ελλάδα",
άποψη που σχολιάστηκε στην χτεσινή εκπομπή. Στο βιντεάκι που ακολουθεί, περίπου
στο 0.30, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δηλώνει: "Φετίχ είναι ένα ιερό αντικείμενο,
σε όποιο λεξικό θέλετε κοιτάξτε. Ιερή είναι η Ελλάδα. Φετίχ είναι η Ελλάδα. Το
ευρώ είναι άκρως απαραίτητο, απόλυτα αναγκαίο, για να μπορέσει η Ελλάδα να βγει
από την κρίση χωρίς άλλες απώλειες". Στην εκπομπή συμμετείχε και ο βουλευτής
του ΣΥΡΙΖΑ Μιχ. Κριτσωτάκης (βουλευτής Ηρακλείου), που πήρε το λόγο (περίπου
στο 1.οο) για να κάνει μια γλωσσική διόρθωση: "Το φετίχ δεν είναι ιερό, είναι
κάτι κακό". Αλλά για να μην τα μεταγράφω εγώ και κουράζομαι, σας αφήνω να
παρακολουθήσετε τη συζήτηση στο βιντεάκι:
Λοιπόν; Τι είναι το φετίχ; Ας ακολουθήσουμε την προτροπή του κ. Κεδίκογλου και
ας συμβουλευτούμε ένα λεξικό, το ΛΚΝ που είναι πολύ έγκυρο και υπάρχει και
ονλάιν. Φετίχ λοιπόν, είναι: 1. αντικείμενο θρησκευτικής λατρείας των
πρωτόγονων λαών, στο οποίο αποδίδονται υπερφυσικές δυνάμεις και ιδιότητες: Tο
φυλαχτό εκπληρώνει μια μαγική λειτουργία παρόμοια με αυτήν του φετίχ των
πρωτόγονων πολιτισμών. 2. καθετί στο οποίο αποδίδεται μια υπερβολική σημασία,
που ξεπερνάει την πραγματική αξία του, τις πραγματικές του ιδιότητες: Kάνω κτ.
φετίχ. Tο φετίχ του είναι το χρήμα. 3. (ψυχ.) αντικείμενο που διεγείρει
σεξουαλικά το φετιχιστή: Φετίχ του είναι τα μαύρα εσώρουχα.
Αντίστοιχα, φετιχισμός είναι 1. η λατρεία του φετίχ, η πίστη στις μαγικές
δυνάμεις του: Ο φετιχισμός εκφράζει την ανάγκη προστασίας του ανθρώπου μπροστά
στις μυστηριώδεις δυνάμεις της φύσης. 2. η υπερβολική σημασία που αποδίδεται σε
ένα αντικείμενο και η οποία υπερβαίνει την πραγματική αξία του, τις πραγματικές
του ιδιότητες: Ο φετιχισμός του χρήματος / της μόδας / της κουλτούρας. 3.
(ψυχολ.) γενετήσια ιδιορρυθμία, κατά την οποία οι φετιχιστές διεγείρονται ή
ικανοποιούνται σεξουαλικά με αντικείμενα που ανήκουν στα πρόσωπα που λατρεύουν
ή επιθυμούν ερωτικά.
Πείτε με συριζαίο, αν θέλετε, αλλά νομίζω ότι ο κ. Κεδίκογλου έκανε λάθος
λέγοντας ότι "Η Ελλάδα είναι φετίχ". Αν πάρουμε την πρώτη σημασία της λέξης, το
φετίχ είναι όχι ακριβώς ιερό αντικείμενο αλλά αντικείμενο θρησκευτικής λατρείας
[και μάλιστα πρωτόγονων λαών] στο οποίο αποδίδονται υπερφυσικές δυνάμεις και
ιδιότητες [που δεν τις έχει]. Αν πάρουμε τη δεύτερη σημασία της λέξης, το φετίχ
είναι κάτι που του δίνουμε υπερβολική σημασία, που ξεπερνάει την πραγματική
αξία του. Όσο για την τρίτη σημασία, τα πράγματα γίνονται ακόμα χειρότερα.
Ολοφάνερα, ενώ μπορούμε να πούμε ότι το "ευρώ δεν είναι φετίχ", δεν μπορούμε να
πούμε ότι η Ελλάδα είναι φετίχ ή ότι "το φετίχ μας είναι η Ελλάδα", δεν νομίζω
ότι θέλουμε πολίτες που να αγαπούν παθολογικά και νοσηρά την πατρίδα. Η έννοια
του φετίχ έχει εγγενώς μέσα της την έννοια της υπερβολής και η υπερβολή ποτέ
δεν είναι κάτι θετικό, πολύ περισσότερο για όσους θέλουν να θεωρούνται
κληρονόμοι ενός πολιτισμού που είχε ως μια από τις βασικές αξίες του την
αίσθηση του μέτρου και ως κομβικό πρόταγμά του το Μηδέν άγαν.
Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε (μπορούμε να πούμε άραγε ότι οι λέξεις είναι το
φετίχ κάποιου; θεωρητικά φοβάμαι πως ναι). Και αφού λεξιλογούμε, πρέπει να
δούμε την ετυμολογία και την ιστορία της λέξης. Σε αντίθεση με τις άλλες δύο
δισύλλαβες λέξεις που αναφέραμε πιο πάνω και που παραπέμπουν σε πρωτόγονους, ας
πούμε, πολιτισμούς, το τοτέμ και το ταμπού δηλαδή, το φετίχ δεν έχει την
απώτερη ετυμολογική αρχή του σε κάποια εξωτική γλώσσα αλλά. στα λατινικά. Ας
κάνουμε το ταξίδι προς τα πίσω. Τη λέξη φετίχ εμείς τη δανειστήκαμε από τα
γαλλικά (fetiche), όμως οι Γάλλοι την πήραν από τους Πορτογάλους, που είχαν
ονομάσει feitico τα φυλαχτά των μαύρων που είχαν συναντήσει στις ακτές της
Γουινέας. Πρώτη εμφάνιση της λέξης στα γαλλικά, με τη μορφή fetisso, το 1605
(σε μετάφραση ενός πορτογαλικού ταξιδιωτικού κειμένου, και μάλιστα σε μετάφραση
μέσω ολλανδικών!) Η ορθογραφία σταθεροποιήθηκε μερικές δεκαετίες αργότερα, και
πέρασε και στα αγγλικά ως fetish.
Η πορτογαλική λέξη, feitico, που σημαίνει "φυλαχτό, μαγικό αντικείμενο", και
είναι ουσιαστικοποιημένο επίθετο (με αρχική σημασία "τεχνουργημένος, περίτεχνα
φτιαγμένος") προέρχεται από το λατινικό facticius "τεχνητός" (πρβλ. το αγγλ.
factitious), από το ρήμα factito "κατασκευάζω", που είναι θαμιστικός τύπος του
facio "ποιώ". Θαμιστικά ρήματα είναι αυτά που παράγονται από άλλα ρήματα και
σημαίνουν τη συχνή επανάληψη της έννοιας του αρχικού ρήματος , π.χ. στα αρχαία
ελληνικά το μεθύσκω ήταν θαμιστικό του μεθύω, ή το φάσκω θαμιστικό του φημί.
Ομόρριζος της λ. θαμιστικός είναι ο θαμώνας (που συχνάζει σε ένα μέρος), που
δεν είναι αρχαία λέξη αλλά δημιούργημα του 19ου αιώνα. Αλλά ξεφεύγω από το θέμα
μου.
Λέγαμε πιο πάνω ότι εμείς δανειστήκαμε τη λέξη από τα γαλλικά, όπου είναι
fetiche. Όμως, η γαλλική λέξη προφέρεται "φετίς" με παχύ το σίγμα (όπως παχύ
είναι και στα αγγλικά, fetish). Γιατί εμείς το κάναμε χ; Τα λεξικά θεωρούν ότι
συνέβη "οπτικό δάνειο", δηλαδή μεταφέρθηκε η λέξη όχι όπως προφέρεται αλλά
«όπως γράφεται». Με τη βοήθεια της Συναγωγής του Κουμανούδη και του Google
Books, συμπεραίνω ότι πατέρας της λέξης στα ελληνικά είναι ο πατέρας της
ελληνικής λαογραφίας, ο Νικόλαος Πολίτης, ο οποίος τη χρησιμοποιεί στο έργο του
"Λόγος εισιτήριος εις το μάθημα της ελληνικής μυθολογίας", του 1882, όπου
εμφανίζεται ο τύπος "οι φετίχαι" (στον πληθυντικό), καθώς και η λέξη
"φετιχισμός". Προσπάθησε δηλαδή ο Πολίτης να εξελληνίσει τη λέξη -υποθέτω ως "ο
φετίχης". Πάντως, στο λεξικό του Δημητράκου βρίσκω εναλλακτικό τύπο "το φετίς",
που σημαίνει πως κάποιοι γαλλομαθείς επέμεναν στο γαλλοπρεπώς σωστό.
Ο Πολίτης μετέφερε τη λέξη στα ελληνικά με την πρώτη, την κυριολεκτική σημασία
της: το αντικείμενο στο οποίο οι πρωτόγονοι, ας πούμε, λαοί αποδίδουν
υπερφυσικές ιδιότητες. Η μεταφορική σημασία δεν είναι και πολύ εύκολο να
μάθουμε πότε γεννήθηκε, πάντως στα 1915 ο Φώτος Γιοφύλλης, νεότατος πρέπει να
ήταν, βραβεύτηκε για το μονόπρακτό του "Το φετίχ", και υποθέτω πως το εννοούσε
μεταφορικά.
Αυτά για την ιστορία της λέξης "φετίχ". Πάντως, σε σχέση με το ευρώ έχει επίσης
ειπωθεί ότι το θέμα του ευρώ είναι ή δεν είναι ταμπού -κάποτε θα γράψω κι αυτό
το άρθρο, για την ιστορία της λέξης εννοώ. Όσο για την ουσία του ερωτήματος,
αυτό το αφήνω σε σας.
About these ads
Περαιτέρω:EmailFacebook1Twitter2Like this:Like Φόρτωση...
Αυτή η καταχώριση έγινε στις 5 Απριλίου, 2013 στις 08:46 and is fi
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
__________
Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο
ρεπερτόριο επισκεφθείτε το
http://www.isobitis.com
Φιλοξενείται δωρεάν από τον server της orasi mailing list
http://www.hostvis.net
______________
