Ο Ξηρός και τα τσανάκια
Έλεγα να μην ασχοληθώ, αλλά αφού όλη η Ελλάδα έχει σχολιάσει το διάγγελμα του Χριστόδουλου Ξηρού (και μάλιστα εις διπλούν: μία σε προκήρυξη και μία με βίντεο), αν τελικά το προσπεράσω κινδυνεύω να χαρακτηριστώ εξωγήινος. Κι έλεγα να μην ασχοληθώ, επειδή δεν έχω ακόμα ξεκαθαρίσει μέσα στο μυαλό μου όλες τις παραμέτρους του θέματος, αν και ευχαρίστως θα ακούσω τα σχόλιά σας σε περίπτωση που έχετε διαμορφώσει άποψη. Πάντως, ένα είναι βέβαιο: η απόδραση του Ξηρού αποτελεί ένα τεράστιο φιάσκο για την κυβέρνηση και προσωπικά για τον υπουργό Δημόσιας Τάξης, και είναι απορίας άξιο πώς παραμένει στη θέση του (και πώς τον διατηρεί στη θέση του ο πρωθυπουργός, ο οποίος κατάγγειλε το… σαθρό σύστημα που χορηγεί άδειες στους κρατουμένους, λες και είναι αρχηγός της αντιπολίτευσης!) Θέλω να πω ότι, την ίδια ώρα που η αστυνομία έπιανε τον (ακόμα αθώο, καθότι υπόδικο) Κώστα Σακκά επειδή κοιμήθηκε σε φιλικό σπίτι και όχι στο δικό του, ο αδειούχος αλλά καταδικασμένος σε εξάκις ισόβια για πολλές δολοφονίες Χρ. Ξηρός έφευγε από τη Νέα Καλλικράτεια Χαλκιδικής για την Αθήνα χωρίς να τον πάρει χαμπάρι -αυτό μπορεί να το αποδώσει κανείς σε ανικανότητα, μπορεί να το αποδώσει και σε βοήθεια εκ των έσω, αν πιστέψει τις καταγγελίες του Γιωτόπουλου, πάντως την ευθύνη δεν την έχει το σύστημα χορήγησης αδειών στους κρατουμένους, και η λύση δεν βρίσκεται στην αυστηροποίησή του, αφού σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία μόνο το 2,3% των κρατουμένων έχει παραβιάσει την άδειά του -ποσοστό επιτυχίας 97,7% αμφιβάλλω αν έχει να επιδείξει άλλος τομέας και άλλος θεσμός στην Ελλάδα. Δεν αμφιβάλλω βέβαια ότι τη νύφη θα την πληρώσουν όλοι οι άλλοι κρατούμενοι, όσο κι αν αυτό είναι άδικο -για να χρησιμοποιήσω το αναπόφευκτο λογοπαίγνιο, εξαιτίας του Ξηρού θα καούν τα χλωρά. Όμως περισσότερα δεν θα πω για το θέμα, ούτε θα σχολιάσω τα ρούχα ή την κόμμωση ή την άρθρωση του Χριστόδουλου Ξηρού (μια και η προκήρυξή του συνοδεύτηκε από μαγνητοσκοπημένο διάγγελμα). Αν θέλετε, το κάνετε εσείς στα σχόλια, που θα τα διαβάσω με πολύ ενδιαφέρον. Εμείς εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε, οπότε το υπόλοιπο σημείωμα θα εστιαστεί σε ένα-δυο λεξιλογικά του διαγγέλματος. Το πρώτο, είναι ο χαρακτηρισμός “τσανάκια”. Η λέξη υπάρχει σε δύο σημεία της προκήρυξης. Τα παραθέτω: Ραβδί και φτύσιμο στους φορατζήδες, στους μπάτσους, στους σεκιουριτάδες, στους ελεγκτές, στους προπαγανδιστές του εχθρού, στους εμπόρους ναρκωτικών, στους εισπράκτορες και σε κάθε πληρωμένο τσανάκι των τραπεζών και του κράτους. [Είπα να μην μπω στην ουσία, αλλά αποσπάσματα σαν κι αυτό αποδεικνύουν κατά τη γνώμη μου ότι ο Ξηρός δεν έχει καμιά σχέση με την αριστερά] και Είστε απέναντί μας, είστε τσανάκια αυτών που μας καταστρέψανε και αυτό είναι πλέον συνείδηση όλων. Όπως προκύπτει από τα συμφραζόμενα, ο Ξηρός χρησιμοποιεί τη λέξη “τσανάκι” σαν να είχε τη σημασία “τσιράκι”. Σύμφωνα με το λεξικό, το τσανάκι είναι ένα (πήλινο συνήθως) πιάτο ή γαβαθούλα. Υπάρχει και η τσανάκα, που είναι μεγαλύτερη -θυμηθείτε το πήλινο σκεύος στο οποίο πουλιούνται κάποια γιαούρτια. Η λέξη είναι δάνειο από το τουρκικό çanak (και δεν προέρχεται, όπως παλιότερα λέγανε, από το αρχαίο “σαννάκιον”, είδος περσικού ποτηριού, θεωρία που είχε οδηγήσει τον Μπαμπινιώτη, σε παλιότερες εκδόσεις του λεξικού του, να γράφει ‘τσαννάκι’, πιστεύοντας ότι διατηρεί το… ετυμολογικό ίνδαλμα της λέξης). Ωστόσο, στη σημερινή εποχή η λέξη δεν χρησιμοποιείται σχεδόν ποτέ κυριολεκτικά. Πιο συχνά την ακούμε στην έκφραση “χώρισαν τα τσανάκια τους”, που τη λέμε όταν δυο συνεταίροι σταματούν να συνεργάζονται και χαλάνε την εταιρεία, όταν ένα αντρόγυνο χωρίζει και σε άλλες παρόμοιες καταστάσεις. Επίσης, στη Βόρεια Ελλάδα, υπάρχει και η σημασία “τσανάκι = άνθρωπος με κακή φήμη”, που έχει λεξικογραφηθεί στο ΛΚΝ, το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, το οποίο έχει στο λημματολόγιό του αρκετές λέξεις και σημασίες της “κοινής βορειοελλαδικής” που είναι άγνωστες στους χαμουτζήδες. Λένε, ας πούμε “είναι παστρικό τσανάκι αυτός!”, εκεί που οι νότιοι θα πούνε “καλό κουμάσι είναι αυτός” (το κουμάσι το λένε και οι βόρειοι, βέβαια). Όμως στο διάγγελμα Ξηρού δεν χρησιμοποιείται μ’ αυτή τη σημασία η λέξη “τσανάκι”. Υπάρχει βέβαια και η λέξη “τσανακογλείφτης”, που δηλώνει τον κόλακα, τον γλοιώδη μάλιστα κόλακα. Η εικόνα είναι πολύ παραστατική, αφού στην τσανάκα ή στο τσανάκι βάζουμε τα αποφάγια που δίνουμε για φαγητό στα κατοικίδια ζώα’ ο κόλακας παρομοιάζεται με το σκυλί που γλείφει την πήλινη τσανάκα. Το κατά Ξηρόν τσανάκι, αν δεν είναι λάπσους από το τσιράκι, θα μπορούσε εύκολα να προέλθει από τον τσανακογλείφτη, αφού με συγκοπή ο τσανακογλείφτης γίνεται ‘τσανάκι’. Το δεύτερο σημείο που πρόσεξα (χωρίς να έχω εντρυφήσει στο κείμενο της προκήρυξης, στα πεταχτά έριξα μια ματιά) είναι η λέξη “σκουπιδοδίφιση”, που ως τώρα δεν γκουγκλιζόταν και δεν νομίζω να υπήρχε. Πρόκειται για νεολογισμό που πιο σωστά θα έπρεπε να γραφτεί “σκουπιδοδίφηση”, κατά την αναδίφηση, αφού το αρχαίο ρήμα είναι “διφώ” και σήμαινε “ψηλαφώ” (με άγνωστη ετυμολογία). Πέρα από την αναδίφηση, έχουμε λέξεις όπως “ιστοριοδίφης”, “φυσιοδίφης”, οι γνωστότερες με αυτή την κατάληξη, αλλά όχι οι μοναδικές, αφού έχουμε επίσης τον αρχαιοδίφη, τον αρχειοδίφη, τον γλωσσοδίφη και μερικούς ακόμα. Άλλη λέξη σε -δίφηση πέρα από την αναδίφηση δεν καταγράφεται στο Αντίστροφο λεξικό. Δεν μου αρέσει ο νεολογισμός “σκουπιδοδίφηση”, και όχι μόνο επειδή είναι υβρίδιο μιας αρχαίας και μιας λαϊκής λέξης, άσε που μπορεί να παρεξηγηθεί ότι σημαίνει τη μελέτη των σκουπιδιών, όπως ο φυσιοδίφης μελετάει τη φύση. Κυρίως δεν μ’ αρέσει γιατί είναι μια εξαιρετικά ψυχρή λέξη για μια τραγική πραγματικότητα -εδώ νεολογισμός δεν κάνει, θέλεις ζεστές λέξεις και μάλιστα θέλεις ρήμα. Όχι “σκουπιδοδίφηση” αλλά “άνθρωποι αναγκάζονται να ψάξουν στα σκουπίδια”. Δείτε πόσο καλύτερα θα πήγαινε μια πρόταση με ρήμα στο σχετικό απόσπασμα: Άνθρωποι πεθαίνουν δίπλα μας από την πείνα και το κρύο, κοιμούνται στα παγκάκια και τα πεζοδρόμια, σκουπιδοδίφιση, επαιτεία, εκπόρνευση, τα ναρκωτικά σε υπερπροσφορά καταστρέφουν τη νεολαία μηδενίζοντας την όποια διάθεση αντίστασης. Όπως είπα, δεν διάβασα προσεκτικά το διάγγελμα κι έτσι δεν έχω κάτι άλλο να επισημάνω, πέρα από την κατακλείδα “Καλή αντάμωση στα γουναράδικα”, που αναρωτιέμαι αν ειπώθηκε για να θυμίσει τον Άρη Βελουχιώτη, που συνήθιζε αυτή τη φράση, ή τον Σύριζα, μια και, όπως θα θυμάστε, την είχε χρησιμοποιήσει πέρσι τον Ιούλιο ο βουλευτής Καστοριάς Βαγγ. Διαμαντόπουλος. Παίρνω αφορμή λοιπόν να προσθέσω κάτι στο παλιό μου άρθρο, που το είχα γράψει τον Ιούλιο του 2013 και που τώρα, με αφορμή το διάγγελμα Ξηρού, ξαναδιαβάστηκε αρκετά. Τον Ιούλιο, υπήρξε μια αντιδικία, όταν ο ιστότοπος 902.gr, που πρόσκειται στο ΚΚΕ, είχε γράψει ότι η συζήτηση για τα γουναράδικα διέστρεφε την πραγματικότητα, μεταξύ άλλων επειδή (κατά τον 902): Δεύτερον, γιατί η φράση «καλή αντάμωση στα γουναράδικα» δεν ειπώθηκε από τον Άρη Βελουχιώτη όταν διαρκούσε ο ένοπλος αγώνας του ΕΛΑΣ, αλλά ειπώθηκε μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και ο Άρης εννοούσε ότι τώρα που παραδώσαμε τα όπλα θα μας σφάξουν. Είχα τότε γράψει ότι αυτό είναι ή λάθος ή δημιουργική επανεπεξεργασία της ιστορίας, παραθέτοντας μαρτυρίες όπου η φράση καταγράφεται το 1943-44, δηλαδή πριν από τη Βάρκιζα (Φλεβάρης 1945). Να προσθέσω τώρα μία ακόμα μαρτυρία, που τη βρήκα πριν από μερικές μέρες στο θαυμάσιο βιβλίο “Η λαϊκή εξουσία στην Ελεύθερη Ελλάδα” του Γεωργούλα Μπέικου. Εκεί λοιπόν, τον Ιούνιο του 1943 ο Μπέικος ανταμώνει με τον Άρη Βελουχιώτη, ο οποίος έχει μόλις γυρίσει στην Ευρυτανία από την Αθήνα, όπου του έχει μεν γίνει κριτική για διάφορα, αλλά ταυτόχρονα έχει οριστεί Καπετάνιος του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ. Ο Μπέικος λοιπόν καταγράφει έναν διάλογο με τον Άρη, όπου μεταξύ άλλων του λέει: – Γύρισες Καπετάνιος Γενικού παρ’ όλ’ αυτά. Τα συχαρίκια μου! Άιντε και σ’ ανώτερα, αν έχει… – Φχαριστώ! Όσο για τ’ ανώτερα, έχει, πώς δεν έχει; -στα… γουναράδικα! (Τόμος 1, σελ. 325 στο βιβλίο του Μπέικου) Ο τρόπος που χρησιμοποιεί εδώ ο Άρης τη φράση (μισή), δείχνει κατά τη γνώμη μου ότι την είχε χρησιμοποιήσει και σε παλιότερη κουβέντα με τον Μπέικο, αφού αρκεί τώρα ο υπαινιγμός. Αυτά προς το παρόν για το διάγγελμα Ξηρού και για τις γλωσσικές του πτυχές. Για τις άλλες, περιμένω ν’ ακούσω σχόλιά σας. About these ads https://sarantakos.wordpress.com/2014/01/22/tsanakia/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
