Oι ρίζες που κόβουμε
Πριν από μερικά χρόνια, τον Ιούλιο του 2006 είχε γίνει στην Πόλη μια πολύ ενδιαφέρουσα συνάντηση. Ο τίτλος της ήταν 1η συνάντηση των Ρωμιών της Πόλης. Οργανώθηκε από μια ομάδα νέων ανθρώπων που είτε ζούσαν, είτε επέστρεψαν για να ζήσουν στην Πόλη, είτε ζούσαν αλλού, αλλά το μυαλό τους ήταν πάντα στην Πόλη τους και στους Ρωμιούς - στους ελάχιστους Ρωμιούς που είχαν απομείνει στην Πόλη... Στη συνάντηση είχε κληθεί και όντως παραβρέθηκε και χαιρέτισε ο οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Εκείνη την ώρα είχαν φροντίσει να συγκεντρωθούν μερικοί «Γκρίζοι Λύκοι» έξω από τον χώρο του συνεδρίου και φώναζαν συνθήματα κατά του Πατριάρχη. Δεν ήταν περισσότερα από δέκα-δεκαπέντε άτομα που κρατούσαν ένα πανό, δηλαδή τίποτα σοβαρό και άξιο λόγου αν είχε δει κανείς παλιότερα συγκεντρώσεις «Γκρίζων Λύκων», όταν ήταν στο απόγειο της συνεργασίας τους με το βαθύ κράτος πολύ πριν τους ξεδοντιάσει ο Ερντογάν. Ακόμη και οι σύνεδροι, που οι περισσότεροι ζούσαν στην Πόλη, δεν έδωσαν σημασία σ' αυτή την μάλλον εθιμικού χαρακτήρα χλιαρή αντίδραση των Γκρίζων Λύκων, ή καλύτερα σε ό,τι είχε απομείνει από αυτούς. Άλλωστε στους χώρους της ημερίδας γίνονταν σπουδαίες διεργασίες, σημαντικές για τη νέα πορεία της ρωμέικης μειονότητας στην Κωνσταντινούπολη. Αλλά την ίδια μέρα το βράδυ, όπως και την άλλη μέρα το πρωί, στα ελληνικά κανάλια και στις ελληνικές εφημερίδες το θέμα δεν ήταν οι εργασίες αυτής της σημαντικής συνάντησης. Το θέμα για τους απεσταλμένους των ελληνικών media ήταν η εμφάνιση των «Γκρίζων Λύκων». Με εξαίρεση δύο εφημερίδες, τα ΝΕΑ και το Έθνος. Εργαζόμουν τότε στα ΝΕΑ, είχα στενές σχέσεις με πολλά από τα μέλη της οργανωτικής επιτροπής, γνώριζα αρκετά καλά τους στόχους τους και επίσης είχα παλαιότερη εμπειρία από τους «Γκρίζους Λύκους», οπότε μου ήταν κατανοητό γιατί αυτή η αναιμική παρουσία των δέκα-δεκαπέντε Γκρίζων Λύκων κάθε άλλο παρά προβλημάτισε τους ρωμιούς διοργανωτές, ούτε βέβαια τους συνεργάτες του Οικουμενικού Πατριάρχη. Προεξοφλώντας όμως λόγω εμπειρίας, ότι κυρίως οι δημοσιογράφοι των καναλιών θα έπεφταν πάνω στην εικόνα, δηλαδή στους «Γκρίζους Λύκους», προσπάθησα να πείσω τους συναδέλφους ότι δεν πρέπει να πέσουμε στην παγίδα και να μην μεταδώσουμε άλλες ειδήσεις από την πολύ σημαντική συνάντηση. Μόνο ένας πείστηκε. Έτσι, την άλλη μέρα, τα ΝΕΑ και το Εθνος είχαν εκτενή κάλυψη των εργασιών και μόνο σ' ένα μικρό ένθετο μέσα στο ρεπορτάζ υπήρχε η είδηση της κινητοποίησης της ολιγάριθμης ομάδας των Γκρίζων Λύκων. Θυμάμαι μάλιστα πως εγώ είχα συνεννοηθεί με τον τότε διευθυντή μου, τον Παντελή Καψή, και του είχα ζητήσει να δημοσιευτεί κι ένα μικρό σχόλιό μου για τον τρόπο με τον οποίο έπεφτε στην παγίδα του εύκολου εντυπωσιασμού μέρος των εκπροσώπων του ελληνικού Τύπου. Ο Καψής κατάλαβε, συμφώνησε και, επίσης, εκτός από το σχόλιό μου, που το δημοσίευσε σε περίοπτη θέση, πουθενά δεν υπήρχε τίτλος από «Γκρίζους Λύκους». Αντίθετα, δώσαμε τότε έμφαση στα αποτελέσματα της πρώτης απογραφής των Ρωμιών στην Πόλη, που είχε διοργανωθεί από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας. Και στη συζήτηση που έγινε πολύ διεξοδικά για το πολιτικό και νομικό ζήτημα του βακουφικού ζητήματος, από τα κεντρικά προβλήματα της ελληνικής μειονότητας στην Πόλη. Θυμάμαι ακόμη πόσο μεγάλη ικανοποίηση ένιωσα μαζί με τη συνάδελφο από το Έθνος, όταν την επομένη γίναμε αποδέκτες της χαράς των συνέδρων από τη σοβαρή στάση των δύο ελληνικών εφημερίδων. Αυτοί ηξεραν ποια ήταν τα πραγματικά τους προβλήματα. Η πρώτη συνάντηση της Πόλης δεν ήταν μια τυχαία συνάντηση. Ήταν μια προσεκτικά σχεδιασμένη κίνηση από μια ομάδα Ρωμιών, νέων ή σχετικά νέων στην ηλικία, οι οποίοι εκτιμούσαν πως αν η μειονότητα συνέχισε να ζει όπως τις τελευταίες δεκαετίες, δηλαδή σχεδόν αποκλειστικά εξαρτημένη από το ελληνικό προξενείο στην Πόλη, τότε πολύ σύντομα οι 2.000 Ρωμιοί θα εξαφανίζονταν στην Πόλη των 11.000.000. Ήταν κοινό μυστικό ήδη από τότε, πως η ρωμέικη κοινότητα στηριζόταν στους ορθόδοξους Χατάι, ορθόδοξους αραβικής καταγωγής από την περιοχή της Αλεξανδρέττας, οι οποίοι βέβαια δεν μιλούσαν ελληνικά αλλά ελλείψει ρωμιών ήταν η δεξαμενή που προμήθευε ιερείς στο πατριαρχείο και παιδιά στα ρωμέικα σχολεία της Πόλης. Για να σωθουν τα προσχήματα και να κρατηθούν οι αριθμοί της μειονότητας σε κάποιο ευπρόσωπο νούμερο. Η κίνηση των νέων ρωμιών υπηρετούσε μια ουσιαστική ανάγκη: να πάψουν να εξαρτώνται από τους κατά καιρούς τοποτηρητές του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών και να υπάρξει μια σχετική διαφάνεια στη διαχείριση των μεγάλων περιουσιών, τις οποίες για δεκαετίες νέμονταν κι ακόμη νέμονται σπείρες ρωμιών μέσω της συμμετοχής τους στα Διοικητικά Συμβούλια των κληροδοτημάτων. Μάλιστα, μια διάρρηξη στα γραφεία της οργανωτικής επιρτροπής και μερικούς μήνες αργότερα μια μαφιόζικη επίθεση σε ρωμιό δημοσιογράφο αποδόθηκαν και πάλι στους Γκρίζους Λύκους, αλλά οι νέοι ρωμιοί γνώριζαν πως ρωμιοί κι όχι Τούρκοι βρίσκονταν πίσω από αυτές τις ενέργειες. Με λίγα λόγια, η προσπάθεια ήταν να μην συνθλιβούν ανάμεσα στους μηχανισμούς της Ελλάδας και της Τουρκίας, αλλά να χαράξουν μια νέα πορεία ενίσχυσης της μειονότητας, συσπειρωμένης πλέον γύρω από τον συμβολισμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου κι όχι από τις διαθέσεις του κάθε άσχετου Έλληνα ή Τούρκου γραφειοκράτη. Τις εντάσεις άλλωστε, μεταξύ των δύο χωρών η ρωμέικη μειονότητα τις πλήρωσε με την αιμοραγία μιας άλλοτε ανθηρής κοινότητας. Μπορεί να έφταιγαν περισσότερο οι Τούρκο, ή οι Αμερικάνοί, ή ο διεθνής σιωνισμός, ή ό,τι άλλο θέλετε, το γεγονός όμως ήταν ότι τη νύφη κάθε φορά την πλήρωνε η ρωμέικη μειονότητα. Κι αυτό είναι γεγονός. Οι νέοι ρωμιοί, λοιπόν, ουσιαστικά αυτοπροβλήθηκαν τότε, το 2006, σαν νέοι συνομιλητές απευθείας με Ελλάδα και Τουρκία κι όχι αποκλειστικά μέσα από τους διαδρόμους του ελληνικού ΥΠΕΞ, σ' ένα σπασμένο τηλέφωνο με την τουρκική νομαρχία. Δεν ήθελαν να κόψουν ρίζες, ήθελαν να καλλιεργήσουν νέες ρίζες με την Ελλαδα. Να συνυπολογίζονται κι όχι να χρησιμοποιούνται, έστω και με το αζημίωτο. Η κίνηση αυτή έχει δώσει πολλά αποτελέσματα. Η ρωμέικη μειονότητα σήμερα βρίσκεται σε σχετική ασφάλεια και πολύ συχνά καλωσορίζει νέους από την Ελλάδα και την Κύπρο, που φοιτούν ή διδάσκουν στα πολύ καλά ιδιωτικά πανεπιστήμια της Πόλης. Κάποιοι από αυτούς μένουν ήδη από τότε στην Πόλη. Η όσμωση με Τούρκους καθηγητές και φοιτητές έχει πλουτίσει τη ρωμέικη κοινότητα με ένα πολύτιμο κοινωνικό κεφάλαιο. Δεν ήταν τυχαία η ανακοίνωση στο συνέδριο έρευνας της γνωστής σήμερα, νέας τότε, Τουρκάλας καθηγήτριας, της Ντιλέκ Γκιουβέν για τα Σεπτεμβριανά του 1955. Η Γκιουβέν είχε τεκμηριώσει με φωτογραφίες και μαρτυρίες την οργάνωση των επεισοδίων εναντίον των Ρωμιών από το τουρκικό βαθύ κράτος. Αυτή η καθηγήτρια, όπως και πολλλοί άλλοι Τούρκοι ακαδημαϊκοί και δημοσιογράφοι προσέφεραν και προσφέρουν πολλά στη ρωμέικη μειονότητα. Κι αυτό συνέβη όταν πείστηκαν πως οι συνομιλητές τους δεν ήταν κάποια φερέφωνα του ΥΠΕΞ ή των ελληνικών μυστικών υπηρεσιών, αλλά σύγχρονοι άνθρωποι με τα βιογραφικά τους γνωστά και χτισμένα μεταξύ άλλων σε ελληνικά και τουρκικά πανεπιστήμια. Από κεί ξεπήδησαν νέες κοινές ομάδες, είτε από μουσικούς, είτε από δημσιογράφους, είτε από επιχειρηματίες. Ουσιαστικά η επιχείρηση αυτή θα μπορούσε να ονομαστεί «Αφήστε με να δω τον άλλο». Κι έχει φέρει αποτελέσματα. Μακριά από τις τηλεοπτικές κάμερες αλλά έτσι δεν συμβαίνει και με την πραγματική ζωή; Προφανώς δεν σβήνονται με μονοκοντυλιά οι περασμένες άγριες δεκαετίες. Ούτε οι εθνικισμοί θα πάψουν να αποτελούν καταφύγιο αυτών που δεν έχουν δικαιώματα στην κοινωνία που ζουν. Εκτός αν χαραχτεί κι ένας τρίτος, πιο σύνθετος, δρόμος και εμπλουτιστεί με νέους συνομιλητές από τον ενδιάμεσο χώρο που αφήνουν υπουργεία εξωτερικών και μυστικές υπηρεσίες. Όχι για άλλο λόγο αλλά γιατί απέτυχαν. Στην Πόλη η ρωμέικη παρουσία αργοπεθαίνει και στην Ελλάδα η μειονότητα ακόμη ζει σε συνθήκες οθωμανικών θεσμών. Αποτυχία και για τις δύο πλευρές. Με θύματα αποκλειστικά τον αριθμό η το επίπεδο ζωής των μειονοτήτων. Αυτόν τον τρίτο χώρο που ανθεί στις δύο μειονότητες τα τελευταία χρόνια, επιχείρησαν πολίτες σαν τον Δημήτρη Χριστόπουλο να περιφρουρήσουν. Δυστυχώς, η ελαφρότητα του ΣΥΡΙΖΑ σε ζητήματα που δεν γνωρίζει αλλά και δεν ρωτάει, αυτή η ελαφρότητα έφερε ένα υπαρκτό ζήτημα, ένα σημερινό πραγματικό ζήτημα, αλλά το έφερε δυστυχως με άκομψο τρόπο και με θυμα μια νέα γυναίκα, τη Σουλεϊμάν. Από κει και πέρα, στη συνέχεια δυστυχώς ξαναχωριστήκαμε στα προσφιλή μέρη του πολιτικού μας και τηλεοπτικού μας διαλόγου: ποιος είναι πράκτορας και ποιος δεν είναι, ποιος ειναι Τούρκος και ποιος δεν είναι, ποιος είναι Ρομά και ποιος δεν είναι. Και βγαίνουν πολιτικοί, με μεγάλη ευθύνη σ' όλα αυτά, για να ξεπλυθούν με την απλοϊκότητα και τη ρηχότητα προαιώνιων αληθειών και δογμάτων. Υ.Γ.:Προφανώς, υπάρχουν κι άλλες μειονότητες. Οι Πομάκοι (κι απ' τις δύο πλευρές της Ροδόπης -μην το ξεχνάμε) και βέβαια οι Ρομά. Αλλά η ταμπακιέρα -νομίζω- στη συγκεκριμένη υπόθεση είναι αλλού. http://www.protagon.gr/33448 http://www.protagon.gr/33448 ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
