Παρέμβαση του Θανάση Σκόκου για το Δημόσιο Χρέος σε εκδήλωση τού “Δικτύου για τη μεταρρύθμιση” στις 8 Ιουλίου 2014.
«Βιώσιμο» χρέος; Είναι δόκιμο να χαρακτηρίζουμε ένα χρέος βιώσιμο; Βιώσιμες μπορούν να χαρακτηρίζονται οικονομίες ή και εταιρείες, όμως, όλοι μας θα θέλαμε να δούμε τα χρέη μας να πεθαίνουν κι όχι να επιβιώνουν. Ακόμη και το «διατηρήσιμο» (sustainable) εν μέρει αποδίδει την ουσία. Δεν επιδιώκω να σας ζαλίσω με ετυμολογικές εμμονές. Προσπαθώ να βάλω τα πράγματα από την αρχή σε μια ορθότερη ή πιο ορθολογική, κατά τη γνώμη μου φυσικά, βάση. Αυτό που ενδιαφέρει τους πιστωτές, τους επενδυτές είναι κυρίως αν κάποιο χρέος μπορεί να εξυπηρετείται σ’ ένα ορατό μέλλον. Αν, δηλαδή, είναι εξυπηρετήσιμο ή, αν προτιμάτε, διαχειρίσιμο. Έχοντας κάνει αυτές τις διευκρινίσεις, η απάντηση στο αν, με τα σημερινά δεδομένα, το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι διαχειρίσιμο, είναι προφανής: δεν είναι, και λόγω του ύψους του και λόγω της κατάστασης της οικονομίας μας. Τι σημαίνει διαχειρίσιμο κρατικό χρέος; Δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν υπάρχει ένας μοναδικός οικονομικός τύπος που να το προσδιορίζει. Ο λόγος είναι ότι τα κράτη, τα κρατικά χρέη και οι οικονομίες δεν μοιάζουν μεταξύ τους. Για παράδειγμα, ο περίφημος δείκτης Χρέος/ΑΕΠ δίνει μια πολύ σχετική εικόνα κάτω από την οποία μπορούν να κρύβονται πολύ διαφορετικά πράγματα. Το παράδειγμα της Ιαπωνίας είναι πολύ χαρακτηριστικό. Έτσι, δύσκολα μπορεί ν’ απαντήσει κανείς στο ερώτημα γιατί το ελληνικό χρέος θα είναι διαχειρίσιμο αν είναι 124% του ΑΕΠ το 2020 και 110% το 2022 και όχι 115 ή 130 ή… Είναι μια σχετικά αυθαίρετη σύμβαση, ή έστω μια γενική κατεύθυνση, που μπορεί να υιοθετήθηκε και γι’ άλλους λόγους που δεν έχουν να κάνουν μόνο με τη χώρα μας. Τα καλά κι εύκολα διαχειρίσιμα χρέη είναι εκείνα που τα χρηματοδοτούν πρόθυμα και χαμηλότοκα οι αγορές. Υπάρχει κι ένας γενικώς αποδεκτός, από οικονομικούς αναλυτές, ορισμός που εκφράζεται από την ανισότητα Τ< Α. Όπου Τ οι ετήσιοι τόκοι εξυπηρέτησης του χρέους, ως ποσοστό του ΑΕΠ, και Α η ετήσια ποσοστιαία αύξηση του ΑΕΠ. Η ετήσια, δηλαδή, εξυπηρέτηση του χρέους να είναι μικρότερη από την οικονομική μεγέθυνση. Όπως και να το εξετάσει κάποιος, το κρίσιμο ζήτημα είναι, αν η οικονομία αναπτύσσεται, αν η χώρα παράγει. Πλέον, βεβαίως, τη μικρή βοήθεια που μπορεί να σου δώσει ένα χαμηλός πληθωρισμός. Πρώτα το σχέδιο για βιώσιμη οικονομία και χώρα Στο Ποτάμι πιστεύουμε ότι η κουβέντα θα πρέπει να ξεκινάει αλλιώς. Από το πώς, δηλαδή, θα καταστεί βιώσιμη η χώρα μας και η οικονομία της. Τι θα πρέπει να κάνουμε, ώστε να παράγουμε ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες. Σε αυτά τα πλαίσια θα πρέπει να δούμε τα εμπόδια, μεγάλα ομολογουμένως, που δημιουργεί το δημόσιο χρέος. Αυτή θα έπρεπε να ήταν η κύρια κουβέντα από το 2009, αν όχι πολύ νωρίτερα. Η κρίση χρέους το 2010 ξεκίνησε με αφορμή τη δημοσιοποίηση του τερατώδους ελλείμματος που κρύβαμε με διακομματική συναίνεση. Το ύψος του χρέους ήταν και τότε μεγάλο, αλλά από μόνο του δεν τρόμαζε τους δανειστές. Τότε, όμως, κατάλαβαν οριστικά ότι επρόκειτο για μια οικονομία που σπαταλούσε, χωρίς να παράγει και το κυριότερο: δεν έδειχνε καμιά διάθεση ν’ αλλάξει. Αν δεν αναλογιστούμε τι συνέβη και φτάσαμε ως εδώ, δεν θα συνεννοηθούμε για το τι θα πρέπει να γίνει για το μέλλον. Στα έξι χρόνια της οικονομικής κρίσης και στα πάνω από τέσσερα της χρεοκοπίας το πολιτικό σύστημα στάθηκε ανίκανο να αντιδράσει σωστά, με αποτέλεσμα την πρωτοφανή, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες που μπήκαν σε πρόγραμμα, ύφεση κατά το ? του ΑΕΠ, παραγωγική αποδιοργάνωση και τερατώδη ανεργία. Όλα αυτά τα χρόνια αυτοί που κυβέρνησαν και κυβερνούν, βολεύτηκαν με την αναγκαστική διαχείριση της πτώχευσης μέσω της Τρόικας, χωρίς ποτέ να καταφέρουν να αντιτάξουν το δικό τους πρόγραμμα, τη δικιά τους «ορθή συνταγή» στη «λάθος συνταγή», όπως συχνά ισχυρίστηκαν, των δανειστών. Αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν τις περισσότερες φορές την όποια αναγκαία μεταρρύθμιση, όπως τα παιδάκια το μουρουνέλαιο. Από την άλλη, η αντιπολίτευση αλίευσε και αλιεύει ισχύ μέσα από τον λαϊκισμό και την υπόσχεση για μια γρήγορη επιστροφή στον χαμένο παράδεισο. Δεν υπάρχουν χαμένοι παράδεισοι στο παρελθόν. Οι δρόμοι προς το παρελθόν είτε κατέρρευσαν, είτε οδηγούν σε γκρεμούς. Στο Ποτάμι πιστεύουμε ότι η χώρα μπορεί να έχει ένα ελπιδοφόρο μέλλον μέσα από τις μεγάλες αλλαγές που έχουν καθυστερήσει. Χρειάζεται ένα τολμηρό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων στην οικονομία, τη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη. την εκπαίδευση, το πολιτικό σύστημα. Ένα πρόγραμμα λύσεων που θα στηρίζεται από μια ευρύτατη πολιτική και κοινωνική συμμαχία. Αυτό ετοιμάζουμε από την πρώτη εμφάνισή μας στον πολιτικό στίβο, γι’ αυτό άλλωστε κατεβήκαμε στην πολιτική. Η εφαρμογή ενός τέτοιου προγράμματος θα οδηγήσει στην ποιοτική παραγωγή, στην αύξηση των εξαγωγών, στην προσέλκυση μεγάλων άμεσων επενδύσεων από το εξωτερικό, στην εσωτερική επιχειρηματική άνθηση, στη μείωση της ανεργίας και της φτώχειας. Αυτά θα φέρουν μια πραγματική και διατηρήσιμη μεγέθυνση της οικονομίας μας, που είναι και ο πρωταρχικός παράγοντας για να καταστεί το χρέος μας διαχειρίσιμο. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να καταργήσει την αναγκαστική διαχείριση της χώρας από τρίτους. Αυτό θα μας καταστήσει ισχυρούς και αξιόπιστους στους εταίρους μας, τόσο στη διαπραγμάτευση για το χρέος, όσο και για τις αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν στην Ευρωζώνη και στην Ε.Ε. Πολιτική αξιοπιστία-θεσμική σταθερότητα Ελάχιστοι σοβαροί επενδυτές επιλέγουν το ρίσκο μιας χώρας με πολιτική αστάθεια, θεσμική χαλαρότητα και ασυνέχεια στη διοίκηση. Το ίδιο ισχύει και για τον κρατικό δανεισμό και την επιμέτρηση του κινδύνου του, ο οποίος επηρεάζει άμεσα και το κόστος του. Η διαχρονική πολιτική του «όταν έρθουμε στην κυβέρνηση θα τα καταργήσουμε» μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη, αλλά ζημιώνει τη χώρα. Εκτός αυτού, σε τελική ανάλυση, μάλλον υπονομεύουν και τη θέση αυτού που πρόκειται να διαδεχτεί μια κατάσταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να αμφισβητείς ή και ν’ αλλάξεις σαν κυβέρνηση προηγούμενες επιλογές. Σημαίνει ότι, από την πολιτική βεντέτα, θα πρέπει να περάσουμε στην ουσιαστική πολιτική αντιπαράθεση θέσεων κι όταν αυτό είναι χρήσιμο για τη χώρα, στην πολιτική συνεννόηση. Τι ζητάμε για το δημόσιο χρέος Τα 240 από τα 320 δις ευρώ του χρέους μας τα οφείλουμε στους εταίρους μας στην Ευρωζώνη και διακρατικούς οργανισμούς. Είναι αυτονόητο ότι πρόκειται για ένα πλεονέκτημα σε ότι αφορά τη διαχείρισή του. Στο Ποτάμι πιστεύουμε ότι στην παρούσα φάση θα ήταν αντιπαραγωγική, ατελέσφορη και μη ρεαλιστική μια διεκδίκηση της ονομαστικής μείωσης μεγάλου μέρους του χρέους. Αντιθέτως, πιστεύουμε ότι τώρα είναι δυνατόν να μειωθεί εμμέσως το χρέος μας, μέσω της δραστικής μείωσης των επιτοκίων και της μεγάλης επιμήκυνσης των ωριμάνσεων των δανείων. Ίσως, σημαντικότερο και από τη μείωση των επιτοκίων θα ήταν η μετατροπή τους σε σταθερά, έστω και στο σημερινό τους ύψος. Στη συζήτηση μπορούν να μπουν και τα 30 δις της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών και η ανάληψή τους από τον ESM. Σε κάθε περίπτωση, ο νέος διακανονισμός με στόχο την ελάφρυνση και διαχειρισιμότητα του χρέους είναι «το μάθημα των εταίρων μας» και θα πρέπει να το κάνουν. Το δικό μας μάθημα, το πρόγραμμα παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας, ο αναπτυξιακός προσανατολισμός, οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί και τα πλεονάσματα (όχι βέβαια στο μη ρεαλιστικό ύψος που προβλέπει το πρόγραμμα), έχει κι αυτό ένα σημαντικό κομμάτι που αφορά στους εταίρους, όπως για παράδειγμα εκείνο των ενισχυμένων ευρωπαϊκών ροών για επενδύσεις. Το Ποτάμι θα δημοσιοποιήσει στους επόμενους μήνες μια εμπεριστατωμένη μελέτη για το χρέος, την προέλευσή του και προτάσεις για τη διαχειρισιμότητά του. Οι όποιες διευθετήσεις γίνουν σήμερα για το χρέος, δεν σημαίνει ότι κλείνουν οριστικά το θέμα. Αν η χώρα θεμελιώσει μια αναπτυξιακή και μεταρρυθμιστική πορεία, θα είναι σε θέση να επιδιώξει στο μέλλον μια πιο ευνοϊκή και ίσως οριστική συμφωνία. Στην όλη αυτή πορεία θα γίνεται όλο και πιο εύκολη η πρόσβαση της χώρας στον έστω περιορισμένο ελεύθερο δανεισμό με καλύτερους όρους, ενώ το κλίμα εμπιστοσύνης θα διευκολύνει την επιστροφή καταθέσεων στις τράπεζες, τον δανεισμό των επιχειρήσεων και τις άμεσες επενδύσεις. Μια πανευρωπαϊκή συνδιάσκεψη για το χρέος; Δεν θα θέλαμε να το αποκλείσουμε, αρκεί να έχουμε στο νου ότι συνδιασκέψεις προκαλούμε όταν: α) γνωρίζουμε τι επιδιώκουμε με ακρίβεια β)γνωρίζουμε λίγο-πολύ το αποτέλεσμα γ) προσδοκούμε βάσιμα να είναι ευνοϊκό για εμάς ή τουλάχιστον ότι δεν μας βλάπτει. Έχουν οι «χώρες του χρέους» κοινές απόψεις και επιδιώξεις; Έχουμε έστω συζητήσει και καταλήξει μεταξύ μας; Θα δεχτούν οι «ενάρετες χώρες» κάτι τέτοιο; Χρειάζεται να διανυθεί κάποιος σημαντικός δρόμος, εκτός αν εξαιρετικά γεγονότα, όπως πχ μια κρίση χρέους της Ιταλίας, επισπεύσουν κάτι τέτοιο, κάτι που μάλλον πρέπει να απευχόμαστε. http://www.topotami.gr ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
