Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝOΣ
ΣΤΙΣ ΒΑΣΣΕΣ
ΗΛΕΙΑ
Ο ναός του Επικουρίου Απόλλωνος βρίσκεται σε απόσταση 14 χλμ. νότια
της Ανδρίτσαινας, σε υψόμετρο 1.130 μ., επάνω στο όρος Κωτίλιο. Στην τοποθεσία
αυτή, που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Βάσσες (μικρές κοιλάδες), οι κάτοικοι της
γειτονικής Φιγάλειας είχαν ιδρύσει, από τον 7ο αιώνα π.Χ., ιερό του Απόλλωνος
Βασσίτα, τον οποίο και λάτρευαν με την προσωνυμία του Επικουρίου - συμπαραστάτη
στον πόλεμο ή στην αρρώστια.
Ο ναός του Απόλλωνος στο ιερό των Βασσών αποτελεί ένα από τα
καλύτερα σωζόμενα μνημεία της κλασικής αρχαιότητας. Χτίστηκε το 420- 400 π.Χ.
στη θέση ενός παλαιότερου, αρχαϊκού ναού.
Ο περιηγητής Παυσανίας, που επισκέφτηκε και θαύμασε το μνημείο στα
μέσα περίπου του 2ου αιώνα μ.Χ., αναφέρει ως αρχιτέκτονά του τον Ικτίνο.
Η θέση που κατέχει ο ναός στην ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής
είναι ξεχωριστή, καθώς συνδυάζει με ιδιοφυή τρόπο τα αρχαϊστικά στοιχεία, που
υπαγόρευε η τοπική θρησκευτική παράδοση, με τις τολμηρές ανανεωτικές ιδέες του
δημιουργού του. Είναι δωρικός περίπτερος, με προσανατολισμό Bορειοανατολικό και
διαστάσεις 14,48 επί 38,24 μ. στο επίπεδο του στυλοβάτη. Η υπερβολικά
στενόμακρη κάτοψη της περίστασης, ο αριθμός των κιόνων (6 επί 15 αντί του
κανονικού για την εποχή 6 επί 13) και η διάταξή τους (μεγαλύτερα μετακιόνια
διαστήματα στις στενές πλευρές) είναι αρχαϊκά χαρακτηριστικά και παραπέμπουν σε
συγκεκριμένο πρότυπο: το μεγάλο ναό του Απόλλωνος στους Δελφούς. Συνυπάρχουν
όμως αρμονικά με προοδευτικά γνωρίσματα της ώριμης κλασικής αθηναϊκής
αρχιτεκτονικής, όπως είναι η λεπτότητα των κιόνων, το χαμηλό ύψος της κρηπίδας
και του θριγκού και η ευρυχωρία του προδόμου και του οπισθοδόμου.
Η μεγάλη πρωτοτυπία του μνημείου έγκειται στη διαμόρφωση του
εσωτερικού του. Στο σηκό υπάρχει η ιδέα της κιονοστοιχίας κατά τις τρεις
πλευρές, όπως στον Παρθενώνα και το ναό του Ηφαίστου (Θησείο) στην Αθήνα, όμως
οι κίονες στις μακρές πλευρές δεν είναι ελεύθεροι. Εκφύονται από τους τοίχους
ως λεπτά εγκάρσια χωρίσματα (ανάλογα με εκείνα του αρχαϊκού ναού της Ήρας στην
Ολυμπία), που απολήγουν σε ιωνικούς ημικίονες με ιδιότυπα κιονόκρανα και
βάσεις. Στη στενή πλευρά του σηκού, απέναντι από την είσοδο, ο ελεύθερος κίονας
(ίσως και οι δυο τελευταίοι, στην ίδια γραμμή με αυτόν, ημικίονες) έφερε το
πρώτο στην ιστορία της αρχιτεκτονικής κορινθιακό κιονόκρανο.
Η κιονοστοιχία στήριζε ιωνικό θριγκό με ανάγλυφη ζωφόρο, που
περιέτρεχε εσωτερικά και τις τέσσερις πλευρές του σηκού. Είχε μήκος 31 μ. και
οι 23 πλάκες της, με σκηνές αμαζονομαχίας και κενταυρομαχίας, βρίσκονται από το
1814 στο Βρετανικό Μουσείο. Πίσω από τον ελεύθερο κορινθιακό κίονα, στη θέση
του κλειστού αδύτου άλλων ναών, διαμορφώνεται ένας μικρός χώρος, που
επικοινωνεί μεν ελεύθερα με το σηκό, «βλέπει# όμως για θρησκευτικούς λόγους
προς ανατολάς, με μια πόρτα που ανοίγεται προς το ανατολικό πτερό.
Όλα αυτά τα στοιχεία συνέτειναν στην ανάδειξη του εσωτερικού χώρου
και αποτέλεσαν καινοτομίες που έμελλε να επηρεάσουν αποφασιστικά την εξέλιξη
της αρχιτεκτονικής στους επόμενους αιώνες.
Ο ναός είναι χτισμένος από τοπικό ασβεστόλιθο.
Μαρμάρινα ήταν τα κιονόκρανα του σηκού, ορισμένα μέρη της οροφής
και της στέγης και ο γλυπτός διάκοσμος. Η ερείπωση άρχισε από τα ρωμαϊκά
χρόνια, πρώτα από τους ανθρώπους και ύστερα από τους σεισμούς. Σήμερα, ο ναός
διατηρείται στη μορφή που έλαβε με τις εργασίες αναστήλωσής του από την
Αρχαιολογική Εταιρεία, στις αρχές του αιώνα.
Από το 1965, και συστηματικά από το 1982, το Υπουργείο Πολιτισμού
έχει αναλάβει το δύσκολο έργο της συντήρησης και προστασίας του μνημείου.
Το στέγαστρο, που προστατεύει το ευαίσθητο οικοδομικό υλικό από τις
ακραίες καιρικές συνθήκες της περιοχής, το αντισεισμικό ικρίωμα και οι άλλες
εγκαταστάσεις είναι προσωρινά, για όσο διάστημα απαιτήσουν οι σωστικές εργασίες.
Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝOΣ
ΣΤΙΣ ΒΑΣΣΕΣ
ΗΛΕΙΑ
Ο ναός του Επικουρίου Απόλλωνος βρίσκεται σε απόσταση 14 χλμ. νότια
της Ανδρίτσαινας, σε υψόμετρο 1.130 μ., επάνω στο όρος Κωτίλιο. Στην τοποθεσία
αυτή, που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Βάσσες (μικρές κοιλάδες), οι κάτοικοι της
γειτονικής Φιγάλειας είχαν ιδρύσει, από τον 7ο αιώνα π.Χ., ιερό του Απόλλωνος
Βασσίτα, τον οποίο και λάτρευαν με την προσωνυμία του Επικουρίου - συμπαραστάτη
στον πόλεμο ή στην αρρώστια.
Ο ναός του Απόλλωνος στο ιερό των Βασσών αποτελεί ένα από τα
καλύτερα σωζόμενα μνημεία της κλασικής αρχαιότητας. Χτίστηκε το 420- 400 π.Χ.
στη θέση ενός παλαιότερου, αρχαϊκού ναού.
Ο περιηγητής Παυσανίας, που επισκέφτηκε και θαύμασε το μνημείο στα
μέσα περίπου του 2ου αιώνα μ.Χ., αναφέρει ως αρχιτέκτονά του τον Ικτίνο.
Η θέση που κατέχει ο ναός στην ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής
είναι ξεχωριστή, καθώς συνδυάζει με ιδιοφυή τρόπο τα αρχαϊστικά στοιχεία, που
υπαγόρευε η τοπική θρησκευτική παράδοση, με τις τολμηρές ανανεωτικές ιδέες του
δημιουργού του. Είναι δωρικός περίπτερος, με προσανατολισμό Bορειοανατολικό και
διαστάσεις 14,48 επί 38,24 μ. στο επίπεδο του στυλοβάτη. Η υπερβολικά
στενόμακρη κάτοψη της περίστασης, ο αριθμός των κιόνων (6 επί 15 αντί του
κανονικού για την εποχή 6 επί 13) και η διάταξή τους (μεγαλύτερα μετακιόνια
διαστήματα στις στενές πλευρές) είναι αρχαϊκά χαρακτηριστικά και παραπέμπουν σε
συγκεκριμένο πρότυπο: το μεγάλο ναό του Απόλλωνος στους Δελφούς. Συνυπάρχουν
όμως αρμονικά με προοδευτικά γνωρίσματα της ώριμης κλασικής αθηναϊκής
αρχιτεκτονικής, όπως είναι η λεπτότητα των κιόνων, το χαμηλό ύψος της κρηπίδας
και του θριγκού και η ευρυχωρία του προδόμου και του οπισθοδόμου.
Η μεγάλη πρωτοτυπία του μνημείου έγκειται στη διαμόρφωση του
εσωτερικού του. Στο σηκό υπάρχει η ιδέα της κιονοστοιχίας κατά τις τρεις
πλευρές, όπως στον Παρθενώνα και το ναό του Ηφαίστου (Θησείο) στην Αθήνα, όμως
οι κίονες στις μακρές πλευρές δεν είναι ελεύθεροι. Εκφύονται από τους τοίχους
ως λεπτά εγκάρσια χωρίσματα (ανάλογα με εκείνα του αρχαϊκού ναού της Ήρας στην
Ολυμπία), που απολήγουν σε ιωνικούς ημικίονες με ιδιότυπα κιονόκρανα και
βάσεις. Στη στενή πλευρά του σηκού, απέναντι από την είσοδο, ο ελεύθερος κίονας
(ίσως και οι δυο τελευταίοι, στην ίδια γραμμή με αυτόν, ημικίονες) έφερε το
πρώτο στην ιστορία της αρχιτεκτονικής κορινθιακό κιονόκρανο.
Η κιονοστοιχία στήριζε ιωνικό θριγκό με ανάγλυφη ζωφόρο, που
περιέτρεχε εσωτερικά και τις τέσσερις πλευρές του σηκού. Είχε μήκος 31 μ. και
οι 23 πλάκες της, με σκηνές αμαζονομαχίας και κενταυρομαχίας, βρίσκονται από το
1814 στο Βρετανικό Μουσείο. Πίσω από τον ελεύθερο κορινθιακό κίονα, στη θέση
του κλειστού αδύτου άλλων ναών, διαμορφώνεται ένας μικρός χώρος, που
επικοινωνεί μεν ελεύθερα με το σηκό, «βλέπει# όμως για θρησκευτικούς λόγους
προς ανατολάς, με μια πόρτα που ανοίγεται προς το ανατολικό πτερό.
Όλα αυτά τα στοιχεία συνέτειναν στην ανάδειξη του εσωτερικού χώρου
και αποτέλεσαν καινοτομίες που έμελλε να επηρεάσουν αποφασιστικά την εξέλιξη
της αρχιτεκτονικής στους επόμενους αιώνες.
Ο ναός είναι χτισμένος από τοπικό ασβεστόλιθο.
Μαρμάρινα ήταν τα κιονόκρανα του σηκού, ορισμένα μέρη της οροφής
και της στέγης και ο γλυπτός διάκοσμος. Η ερείπωση άρχισε από τα ρωμαϊκά
χρόνια, πρώτα από τους ανθρώπους και ύστερα από τους σεισμούς. Σήμερα, ο ναός
διατηρείται στη μορφή που έλαβε με τις εργασίες αναστήλωσής του από την
Αρχαιολογική Εταιρεία, στις αρχές του αιώνα.
Από το 1965, και συστηματικά από το 1982, το Υπουργείο Πολιτισμού
έχει αναλάβει το δύσκολο έργο της συντήρησης και προστασίας του μνημείου.
Το στέγαστρο, που προστατεύει το ευαίσθητο οικοδομικό υλικό από τις
ακραίες καιρικές συνθήκες της περιοχής, το αντισεισμικό ικρίωμα και οι άλλες
εγκαταστάσεις είναι προσωρινά, για όσο διάστημα απαιτήσουν οι σωστικές εργασίες.
________
Orasi mailing list
για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
και στο θέμα γράψτε unsubscribe
Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας
στείλτε email στην διεύθυνση
[email protected]
διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα
http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net
Για το αρχείο της λίστας
http://www.mail-archive.com/[email protected]/
παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011)
http://www.freelists.org/archives/orasi
__________
NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού
http://www.nvda-project.org/
__________
Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο
ρεπερτόριο επισκεφθείτε το
http://www.isobitis.com
______________
