Ο κορβανάς κι ο Κουρμπανάς
Ο κορβανάς είναι μια λέξη που ακούγεται συχνά όποτε γίνεται λόγος για το δημόσιο ταμείο, το ταμείο που είναι μείον όπως το θέλει το έμμετρο ευφυολόγημα. Τις προάλλες, ας πούμε, ο Πάνος Θεοδωρίδης έγραφε: Το ποσό που κατ’ εκτίμηση θα χρειαστεί ο κορβανάς για να καλύψει άμεσες ανάγκες, μοιάζει άπιαστο και μπερδεμένο. Ακούσαμε από 2 έως και πάνω από 40 δισεκατομμύρια. Ωστόσο, συνήθως η λέξη συνοδεύεται από επίθετο, συνήθως κρατικός («ο κρατικός κορβανάς είναι άδειος«) ή δημόσιος («θα ωφεληθούν τόσο οι εισοδηματίες όσο και ο δημόσιος κορβανάς«), σπανιότερα οικογενειακός («ο οικογενειακός κορβανάς είναι άδειος«) ή από άλλον προσδιορισμό («πιο σφιχτός ο κορβανάς του νέου ΕΣΠΑ«). Πράγματι, ο κορβανάς είναι το ταμείο, αλλά, σχεδόν πάντα, όχι οποιοδήποτε ταμείο. Στη μεγάλη πλειοψηφία των χρήσεων, ο κορβανάς χρησιμοποιείται για τα ταμεία του κράτους, ή έστω για κάποιο κοινό ταμείο -δεν νομίζω ότι θα το έλεγε, ας πούμε, ένας επιχειρηματίας για το ταμείο της επιχείρησής του. Ούτε νομίζω πως το λέμε ποτέ (κι ας επιμένει το λεξικό Μπαμπινιώτη) για «τον χώρο, το κιβώτιο, όπου φυλάσσονται χρήματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα», δηλαδή για ένα απτό, υλικό, συγκεκριμένο αντικείμενο -δεν θα λέγαμε «Άνοιξε τον κορβανά και βάλε μέσα την είσπραξη». Όχι, λέμε θησαυροφυλάκιο, κάσα, θυρίδα. Το Χρηστικό Λεξικό επισημαίνει ότι ο όρος είναι λαϊκός και συχνά χρησιμοποιείται ειρωνικά, μια επισήμανση που τα άλλα λεξικά δεν την κάνουν, αλλά μπορεί και να ισχύει σε κάποιες περιπτώσεις. Πάντως, δεν είναι επίσημη, θεσμική λέξη, αν και μπορεί να εμφανιστεί και σε κείμενα επισημότερου ύφους π.χ. απ’ ό,τι ο μπεζαχτάς, που έχει περίπου την ίδια σημασία (αλλά ο μπεζαχτάς είναι κυρίως το ταμείο μαγαζάτορα, ενώ επίσης έχει φτάσει να σημαίνει και τα λεφτά, το μεγάλο χρηματικό ποσό). Ο μπεζαχτάς είναι τούρκικης προέλευσης -μήπως κι ο κορβανάς; Γιατί, για τρισχιλιετής ελληνικός δεν ακούγεται. Τρισχιλιετής όχι, αλλά τα δυο χιλιάδες χρόνια τα πλησιάζει. Ο κορβανάς είναι λέξη των Ευαγγελίων, εβραϊσμός θα λέγαμε. Πιο σωστά, απαντά μία και μόνη φορά στην Καινή Διαθήκη, στο κατά Ματθαίον, εκεί που οι αρχιερείς, μετά τη μεταμέλεια του Ιούδα που τους επιστρέφει τα τριάντα αργύρια, βρέθηκαν με πρωτογενές πλεόνασμα αλλά δεν μπορούσαν να δεχτούν τα χρήματα αυτά στο παγκάρι, στο θησαυροφυλάκιο του ναού, επειδή ήταν μιαρά: Οὐκ ἔξεστιν βαλεῖν αὐτὰ εἰς τὸν κορβανᾶν͵ ἐπεὶ τιμὴ αἵματός ἐστιν. (Ματθ. 27.6). Ο κορβανάς του Ευαγγελίου αποδίδει το εβραϊκό qorban, που η πρώτη του σημασία είναι «προσφορά, δώρο». Άλλη μια φορά στα Ευαγγέλια, στο κατά Μάρκον, παρουσιάζεται η εβραϊκή λέξη μεταγραμμένη: Εὰν εἴπῃ ἄνθρωπος τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί͵ Κορβᾶν͵ ὅ ἐστιν͵ Δῶρον͵ ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς (Μάρκ. 7.11). Η εβραϊκή λέξη εμφανίζεται πολλές φορές στην Παλαιά Διαθήκη, και από τους Εβδομήκοντα αποδίδεται δώρον, θυσία ή προσφορά. Ανάγεται στην τριγράμματη ρίζα q-r-b, που βρίσκω πως σημαίνει «κοντά, βρίσκομαι κοντά σε κάποιον» -άρα το δώρο και η προσφορά φέρνουν τον προσφέροντα κοντύτερα στον αποδέκτη. Χάρη σε αυτή τη μία και μοναδική αναφορά, που όμως τυχαίνει σε σημαδιακό σημείο των Ευαγγελίων, ο κορβανάς μπήκε στη γλώσσα μας, καθώς ακουγόταν στην εκκλησία στις λειτουργίες της Μεγαλοβδομάδας. Γι’ αυτό και η διάδοσή του είναι λαϊκή μάλλον παρά λόγια. Κι άλλες λέξεις εβραικής προέλευσης έχουν μπει στη γλώσσα μας από τη Βίβλο -ίσως αξίζει κάποτε ένα άρθρο, αλλά προς το παρόν δείτε το νήμα της Λεξιλογίας. Εγώ παλιά όποτε άκουγα «κορβανάς» γέλαγα από μέσα μου, γιατί θυμόμουν τον Νίκο Κουρμπανά, τον αμυντικό της Παναχαϊκής και του Παναθηναϊκού (τώρα είναι προπονητής). Ωστόσο, ο κορβανάς και ο Κουρμπανάς κατά κάποιον τρόπο συνδέονται, εννοώ ετυμολογικά. Είναι απλό. Ο Κουρμπανάς κατά πάσα πιθανότητα ετυμολογείται από το κουρμπάνι. Είναι δε κουρμπάνι το ζώο που προσφέρεται σαν σφάγιο σε θυσία, και κουρμπάν μπαϊράμι είναι η μεγάλη οθωμανική γιορτή, όπου θυσιάζουν και ζώα -αλλά κουρμπάνι λέγεται και το ζώο που θυσιάζεται στα μεγάλα (χριστιανικά πια) πανηγύρια, ενώ κουρμπάνια λέγονται και οι πλειστηριασμοί για την αγορά του ζώου αυτού. Κατ’ επέκταση και τα πανηγύρια αυτά λέγονται κουρμπάνια, όπως το ονομαστό πανηγύρι του ταύρου, στην Αγία Παρασκευή της Λέσβου. Από εκεί πρέπει να έχει βγει και η κουρμπανιά, η λέξη που χρησιμοποιείται στο λάχνισμα, όταν «τα βγάζουν» τα παιδιά στα παιχνίδια τους. Το κουρμπάνι είναι το τουρκικό kurban και το αραβικό guraban, αλλά η απώτερη προέλευσή του είναι η σημιτική ρίζα q-r-b, που απ’ αυτήν προέρχεται και ο κορβανάς. Άρα, ο Κουρμπανάς είναι ανιψάκι ετυμολογικό του κορβανά! ΥΓ Καθώς έγραφα το άρθρο, άρχισε να μου δημιουργείται η φριχτή υποψία ότι αυτά τα έχουμε ξανασυζητήσει. Είχα και δεν είχα δίκιο, διότι ναι μεν τα έχουμε κουβεντιάσει (όχι όμως όλα), αλλά σε σχόλια ενός περυσινού πασχαλινού άρθρου, που ελπίζω να μην το θυμάστε όλοι. About these ads https://sarantakos.wordpress.com/2015/03/05/qorban/ https://sarantakos.wordpress.com/2015/03/05/qorban/ Στάλθηκε από το iPad μου ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
