Φρούτσου φρούτσου το φουστάνι, πάρτε μας Αμερικάνοι
Στην ποιητική συλλογή «Οργή λαού», που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Κώστα Βάρναλη σε επιμέλεια του Γ. Π. Σαββίδη, και που περιέχει ποιήματα που έγραψε ο Βάρναλης την τελευταία δεκαετία της ζωής του, σχεδόν όλα μέσα στη δικτατορία της 21ης Απριλίου, και ειδικότερα στην ενότητα «Άλλα σατιρικά της εφταετίας», υπάρχει και το εξής ποίημα, με τίτλο «Παρωδία». Ήρθανε, ωραία κόρη, ήρθαν οι Αμερικάνοι… Φρούτσου, φρούτσου το φουστάνι, πάρτε μας, Αμερικάνοι… (Δημοτικό μανιάτικο) Πέσανε χιλιάδες γλάροι στ’ αχαμνούλι μας τομάρι, οι συμμάχοι Αμερικάνοι, δεν αφήσανε λιμάνι. Πήρανε βουνά και δάση για τον Έχτο Στόλο βάση («διευκόλυνση» αιωνία, έτσι λέγ’ η «συμφωνία»!) Καθανείς τη φαμελιά του, τα παιδιά και τα σκυλιά του. Θα μασάνε ολημερίς κι άμε διώχ’ τους, αν μπορείς. Θα σ’ αρπάξουν απ’ τ’ αυτί να σε διώξουν σένα αυτοί. Θα σε μπαγλαρώσουν και «Άι σιχτίρ, βαλκανικέ!» Οι τροχοί τους θα σαρώνουν κι ούτε σέντσι θα πλερώνουν. Τώρα στων θεών το χώμα με τα νύχια, με το στόμα σκάψε για χιλιάδες πάτους άλλες τόσες αποπάτους. Σε λιγάκι θα μιλάς Τέξας γλώσσα, αρχαία Ελλάς και δε θα ρωτά κανείς πού ’ναι η χώρα η ελληνίς. Κι άμα ρίξουν πρώτες οι ΗΠΑ όλη θα γενείς μια τρύπα! Δεν θα αναλύσω το ποίημα, αν και μπορείτε βέβαια να το σχολιάσετε. Θα σταθώ στο μότο, στο τετράστιχο που προτάσσει ο Βάρναλης στο ποίημά του, που το επαναλαμβάνω εδώ: Ήρθανε, ωραία κόρη, ήρθαν οι Αμερικάνοι… Φρούτσου, φρούτσου το φουστάνι, πάρτε μας, Αμερικάνοι… (Δημοτικό μανιάτικο) Μπορεί να πέφτω έξω, αλλά προσέχω πως το ποίημα τιτλοφορείται Παρωδία. Και διαβάζοντάς το ξανά, μου δημιουργείται η εντύπωση πως ίσως ο Βάρναλης θεωρούσε το ποίημά του παρωδία του προοιμιακού τετράστιχου, που, όπως ο ίδιος σημειώνει, είναι «δημοτικό μανιάτικο». Ρυθμικά άλλωστε το ποίημα δεν διαφέρει από το τετράστιχο. Να σημειωθεί ότι το τετράστιχο ασφαλώς είναι απόσπασμα από μεγαλύτερο τραγούδι -και τα αποσιωπητικά μετά τον δεύτερο στίχο υποβάλλουν την ιδέα ότι ίσως να μεσολαβούν στίχοι ανάμεσα στα δυο δίστιχα. Το τετράστιχο αυτό, παρόλο που είναι δημοτικό, μπορείτε να το βρείτε στο Διαδίκτυο να αποδίδεται στον ίδιο τον Βάρναλη, μια παρεξήγηση που ξεκίνησε όταν ο Θωμάς Μπακαλάκος μελοποίησε το συγκεκριμένο ποίημα του Βάρναλη (όχι όλες τις στροφές) και στη μελοποίηση συμπεριέλαβε και τους στίχους του μότο. Ο Βάρναλης πρέπει να έγραψε το ποίημα «Παρωδία» γύρω στο 1969, αλλά το μανιάτικο δημοτικό τραγούδι τον είχε απασχολήσει πολύ νωρίτερα, όπως θα δείτε, κάτι που, απ’ όσο ξέρω, για πρώτη φορά δημοσιεύεται εδώ. Συγκεκριμένα, σε ένα χρονογράφημά του στην εφημερίδα Πρωία το 1939, με τίτλο «Ποιος είναι ο γλωσσικός νομοθέτης», ο Βάρναλης εξετάζει το εξής ερώτημα: τι θα γίνει με τις λόγιες λέξεις που αναπόφευκτα θα χρησιμοποιήσει η καλλιεργημένη δημοτική γλώσσα. Το χρονογράφημα αυτό ίσως το παρουσιάσω κάποτε, γιατί έχει αρκετό ενδιαφέρον -τώρα όμως δεν το βάζω, είναι αρκετά μεγάλο. Η απάντηση του Βάρναλη είναι πως οι λόγιες λέξεις θα ενταχθούν στη δημοτική υποτασσόμενες στο τυπικό της, μια άποψη που ασφαλώς δικαιώθηκε σε γενικές γραμμές, αν και όχι χωρίς εξαιρέσεις. Και για να το τεκμηριώσει αυτό, ο Βάρναλης παίρνει υλικό από τη συλλογή «Μανιάτικα μοιρολόγια και τραγούδια» του Σπήλιου Πασαγιάννη, που περιλάμβανε νεότερα δημοτικά τραγούδια, δημιουργημένα μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, και στον εικοστό ακόμα αιώνα, που είχαν ενσωματώσει στο λεξιλόγιό τους λόγιες λέξεις που δεν τις γνώριζε το δημοτικό τραγούδι της εποχής του ξεσηκωμού του 1821. Και στη συνέχεια ο Βάρναλης γράφει: Είναι αληθινό ξανάσαμα να διαβάζει κανείς τα μανιάτικα μοιρολόγια και τραγούδια και μάλιστα τα νεότερα. Και παραθέτει δύο σατιρικά δημοτικά τραγούδια, «για να πάρει μιαν ιδέα ο αναγνώστης τού πώς αντιμετωπίζει ο Μανιάτης (και προ πάντων οι Μανιάτισσες) και τα πιο πεζά πράγματα της καθημερινής ζωής». Το ένα σατιρικό είναι παρμένο από τη συλλογή του Πασαγιάννη. Το άλλο, που ο Βάρναλης γράφει πως δεν θυμάται πού το διάβασε, είναι αυτό που μας ενδιαφέρει, που το παραθέτω ολόκληρο πια: Ήρθανε, ωραία κόρη, ήρθαν οι Αμερικάνοι. Ήρθαν οι Αμερικάνοι μέρα νύχτα στο σεργιάνι. Με γαρούφαλο στο πέτο, για να παντρευτούνε φέτο. Τα κορίτσια τα καημένα βγαίνουν έξω στολισμένα. Φρούτσου φρούτσου το φουστάνι, πάρτε μας Αμερικάνοι. Μη γυρεύετε παράδες, του διαβόλου κερατάδες! Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως οι Αμερικάνοι δεν είναι οι ιμπεριαλιστές ή ο έκτος στόλος, είναι οι ελληνοαμερικάνοι, είναι ειδικότερα οι Μανιάτες που είχαν μαζικά μεταναστεύσει στην Αμερική στις αρχές του 20ού αιώνα («άδειασε η Πελοπόννησος», λέγανε) και που μερικά χρόνια αργότερα, αφού είχαν κάπως πιαστεί οικονομικά, γύριζαν τα καλοκαίρια στη γενέτειρά τους για να βρουν γυναίκα να την πάρουν μαζί τους στην καινούργια πατρίδα. (Ο μετανάστης που είχε φύγει στην Αμερική και παλιννοστούσε, μόνιμα ή προσωρινά, λεγόταν «Αμερικάνος», όχι «Ελληνοαμερικάνος» -θυμηθείτε και το διήγημα του Παπαδιαμάντη, που τόχουμε παρουσιάσει εδώ). Θεωρώ πως είναι πολύ δυνατό τραγούδι, περιγράφει πολύ παραστατικά την κατάσταση: πώς η μάνα θέλει βέβαια να βρει η κόρη της Μπρούκλη άντρα και να κάνει την τύχη της, και γι’ αυτό την ενθαρρύνει να βγει στολισμένη στο σεργιάνι με το φουστάνι της να θροΐζει -αλλά όχι και να ζητήσουν και προίκα οι κερατάδες, που παίρνουν κορίτσι σαν τα κρύα τα νερά! Και βέβαια ο Βάρναλης, ποιητική αδεία, παρέθεσε δύο μόνο δίστιχα, παίζοντας με τους (ελληνο-)Αμερικάνους και τους βεριτάμπλ Αμερικάνους της εφταετίας, ώστε να μην έρχονται πια στο μυαλό οι μετανάστες αλλά, μάλλον, τα ναυτάκια τα ζουμπουρλούδικα που έλεγε κι εκείνη η ταινία. Κι επειδή στο Διαδίκτυο τα βρίσκεις όλα, πετυχαίνω το ίδιο δημοτικό τραγούδι σε άρθρο (άσχετο με τον Βάρναλη) του φίλου μου του Γιώργου Ζεβελάκη, ο οποίος αναφέρει ότι το βρήκε σε εργασία του Φ. Κουκουλέ. Κατά πάσα πιθανότητα, από εκεί θα το είχε διαβάσει και ο Βάρναλης. Γκουγκλίζοντας, βρίσκω μια παραλλαγή του ίδιου δημοτικού, από βιβλίο της λαογράφου Αθηνάς Ταρσούλη: Ήρθανε, καλέ κορίτσια, ήρθαν οι Αμερικάνοι, ήρθαν οι Αμερικάνοι, κι όλοι βγήκαν στο σεργιάνι. Με γαρούφαλο στο πέτο για να παντρευτούνε φέτο. Με δοντάκια χρυσαφένια και πουγγιά μαλαματένια. Βρε κορίτσια, βρε καημένα, βγήτε όξω στολισμένα! Φρούστου, φρούστου το φουστάνι, πάρτε μας, Αμερικάνοι!…» Δεν τίθεται θέμα αυθεντικότητας, και οι δυο παραλλαγές (του Κουκουλέ και της Ταρσούλη) είναι εξίσου αυθεντικές και εξίσου δυνατές. Και μια ανθυπολεπτομέρεια: Ο Ζεβελάκης και η Ταρσούλη γράφουν «φρούστου φρούστου» ενώ ο Βάρναλης «φρούτσου φρούτσου». Με βάση την αρχή του lectior difficilior (γύρευε τώτα ποιος Ρωμαίος ήταν αυτός :) ) το αυθεντικό θα είναι «φρούστου», που μπορεί επίσης να σταθεί. Αλλά πιο φυσικό βρίσκω το φρούτσου-φρούτσου. Στα γερμανικά δεν ξέρω πώς είναι βέβαια. About these ads https://sarantakos.wordpress.com/2015/03/15/froutsou/ https://sarantakos.wordpress.com/2015/03/15/froutsou/ Στάλθηκε από το iPad μου ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
