Του Αντώνη Σκορδίλη Η κατανόηση, η νοηματοδότηση του σύμπαντος, αδιαμεσολάβητα αποδίδεται και εκτίθεται μέσα από τη διαδικασία της τέχνης και μόνο. Η αναγνώριση των αντικειμένων που συνθέτουν την πρώτη ύλη για την απόδοση νοημάτων και εννοιών, μπορεί να ιδωθεί ως διαδικασία πρωθύστερη, ως προαπαιτούμενο για τη διαδικασία της τέχνης. Τα προγράμματα εκπαίδευσης στην τέχνη της κεραμικής για παιδιά και ενηλίκους με απώλεια όρασης, που με αξιοζήλευτο επαγγελματισμό υλοποιούνται στη Σχολή Τυφλών «Άγιος Βαρνάβας» της Λευκωσίας, συνδέουν το προαπαιτούμενο (αναγνώριση των αντικειμένων) και τη διαδικασία της τέχνης (νοηματοδότηση) με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο.
Από την αναγνώριση στο γλυπτικό ταλέντο Περίπου 35 άνθρωποι, παιδιά και ενήλικοι, συμμετέχουν στα ετήσιας διάρκειας προγράμματα, σε τμήματα των 3-4 ατόμων. Ανάμεσά τους κάποιοι έχουν γεννηθεί με ολική απώλεια όρασης, κάποιοι άλλοι είναι πρώην βλέποντες, ενώ διαρκές «παρών» δίνουν και έξι εκπαιδευόμενοι με τυφλοκώφωση. Παρακολουθούν τα προγράμματα ερχόμενοι από κάθε γωνιά της Κύπρου, έως και από το Δασάκι της Άχνας. Όπως μας ενημερώνει με πεποίθηση εκ μέρους της Σχολής η εκπαιδευτικός Μαρία Κυριάκου, «η απόσταση δεν λειτουργεί αποτρεπτικά, ούτε στο ελάχιστο δεν επηρεάζει τη ροή της παρακολούθησης». Κάπως έτσι, άλλωστε, συμβαίνει πάντοτε όταν η εκπαίδευση προσδίδει περιεχόμενο και προσθέτει ουσία στην ενυπάρχουσα ουσία των ανθρώπων. Στα επί της ουσίας εστιάζοντας, κυρίαρχο στοιχείο εξοικείωσης των εκ γενετής τυφλών με τη γλυπτική είναι η απτική εικόνα. Στην περίπτωσή τους, η διαδικασία της αναγνώρισης του αντικειμένου είναι κατ’ εξοχήν διαδικασία «γνώσης του σύμπαντος», διαρκούς ανακάλυψης και εξερεύνησης συνάμα της πραγματικότητας μέσα από το σχήμα της και αντίστροφα. Για τους πρώην βλέποντες, η διαδικασία εμπεριέχει την ενεργοποίηση της οπτικοποιημένης μνήμης, αφού η διά της τέχνης νοηματοδότηση σημαίνει πιθανότατα και την εκ νέου αναγνώριση σχημάτων και απόδοσης εννοιών. Εξ ορισμού τα προγράμματα εκπαίδευσης στην τέχνη, και ειδικά στην κεραμική, για ανθρώπους με απώλεια όρασης έχουν έναν κοινωνικοποιητικό ή και ψυχοθεραπευτικό χαρακτήρα, μιας και προσφέρουν δημιουργικές διεξόδους σε εποχές που οι τελευταίες δεν πλεονάζουν. Κατά μείζονα λόγο, όμως, είναι προγράμματα συστηματικής μύησης στη διαδικασία της τέχνης, που επίσης εξ ορισμού γεννούν «ανθρώπους της τέχνης». Έστω κι αν, ώς σήμερα, οι μετέχοντες κανέναν τέτοιο ρόλο δεν έχουν επιχειρήσει να διεκδικήσουν. Δεν είχαμε την τύχη να γνωριστούμε προσωπικά με την ψυχή των προγραμμάτων, την καθηγήτρια τέχνης Μαρία Σιακαλή, η οποία διά τηλεφώνου απέφυγε να ξεχωρίσει ονομαστικά ταλέντα ανάμεσα στους δεκάδες που έχει συναντήσει από το 2004, όταν ξεκίνησε τη συνεργασία της με τη Σχολή Τυφλών. Επιμένοντας, εκμαιεύσαμε από τα χείλη της την κρίσιμη απάντηση: «Υπάρχουν σημαντικά ταλέντα, έργα τέχνης που μπορούν και δικαιούνται να αποτελέσουν το υλικό για μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα έκθεση». Δημοσιοποιούμε την τελευταία φράση μετεξελίσσοντάς την σε πρόταση/προτροπή προς κάθε είδους αρμόδιο... Εν έτει 1981, στα 28 του χρόνια, ο απόφοιτος της Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Ρώμης, 57χρονος σήμερα, Πέτρος Ρουκουτάκης, από τα Χανιά της Κρήτης, απώλεσε την όρασή του. Χαρισματικός και πολλά υποσχόμενος ζωγράφος μέχρι τότε, αναζήτησε νέες εκφραστικές διεξόδους και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη γλυπτική. Τον κατέκτησε και την κατέκτησε. Είκοσι πέντε μεγάλες εκθέσεις σε Ελλάδα και χώρες της Ευρώπης, αναρίθμητες διακρίσεις και βραβεία (ανάμεσά τους το τιμητικό βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 1994), τον ορίζουν δικαιωματικά ως τον κορυφαίο διεθνώς τυφλό γλύπτη των σύγχρονων καιρών. Ο Π. Ρουκουτάκης ανήκει στη σπάνια εκείνη ράτσα των διακεκριμένων καλλιτεχνών που δεν «τρέφονται» από την αναγνώριση και την προβολή. Άνθρωπος υψηλού κοινωνικού ήθους, χορταίνει τον νου και την ψυχή του επικοινωνώντας και διοχετεύοντας τα μυστικά της γλυπτικής «από τα κάτω». Από το 1982, έναν χρόνο μετά την απώλεια της όρασής του, διδάσκει τάξεις παιδιών στο Κέντρο Εκπαίδευσης Αποκατάστασης Τυφλών Καλλιθέας, ακούραστα και ακατάπαυστα. Λίγο μετά τα μέσα του φετινού Σεπτεμβρίου, προσκεκλημένος της Σχολής Τυφλών «Άγιος Βαρνάβας», ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τους Κύπριους με απώλεια όρασης, μυώντας τους στα στοιχειώδη αλλά και σημαίνοντα της γλυπτικής τέχνης. Στο πέρασμά του, ο κορυφαίος γλύπτης δεν παρέλειψε κανέναν, αφού δίδαξε μία προς μία όλες τις ομάδες των 3-4 ατόμων, ενηλίκους, ανηλίκους, ανθρώπους με τυφλοκώφωση. Πρώτη ύλη του ο χαρτοπολτός, εύχρηστος για ποικίλους λόγους που δεν είναι της παρούσης. Ο σκελετός των γλυπτών από αλουμινόχαρτο ντυμένο με βινυλική κόλλα. Διέγνωσε αξιοπρόσεκτα ταλέντα ο υψηλός αισθητικός πήχυς του Ελλαδίτη τυφλού γλύπτη; «Φυσικά», η μονολεκτική κάθετη απάντησή του. «Και κάμποσα στον αριθμό», συμπλήρωσε με την αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που έχει αίσθηση της βαρύτητας των λόγων του. Ο Ρουκουτάκης είναι κάθετος στον λόγο του, όπως άμεσος και συγκρουσιακός είναι κατά μείζονα λόγο και στα έργα τέχνης του. Δεν λειαίνει τα μηνύματα, δεν αμβλύνει το συγκρουσιακό υπόβαθρο των ισορροπιών. Δικαιούται και με το παραπάνω δύο πρόσθετες φράσεις εξοικείωσης με τα πώς και τα γιατί της τέχνης του. Τις διατυπώνει ο ίδιος: «Ζούμε σε συγκρουσιακές κοινωνίες, σε συγκρουσιακές εποχές. Η αληθινή, η κοινωνικοποιημένη τέχνη είναι δεσμευμένη από τις βαθιές κοινωνικές ανάγκες, πρέπει να αποδίδει και να κοινωνεί τα συγκρουσιακά σημαίνοντα των ισορροπιών». Η επόμενη φράση κωδικοποιεί τον έρωτα, το βαθύτερο ίσως εκφραστικό κίνητρο: «Είναι αληθινός μόνο όταν έχει πρόσωπο. Και το πρόσωπο του έρωτα δεν μπορεί παρά να είναι ένα και μοναδικό, ώστε ένα και μοναδικό να είναι και το νόημα της απόδοσής του». Σχεδόν τρεις δεκαετίες τώρα, ο εκλεκτός γλύπτης σμιλεύει με τρόπο υπέροχα προκλητικό τον έρωτα σαν πράξη, σαν έμπνευση, σαν σύγκρουση και δικαίωση μαζί, με ένα και μοναδικό γυναικείο μοντέλο, τη μόνιμη σύντροφο της ζωής του, Γωγώ, «την απαρέγκλιτα μία και μοναδική μούσα μου», όπως με εμφανή πληρότητα τη χαρακτηρίζει. Το εκκρεμές δύο εκθέσεων Η Λευκωσία είναι μία από τις (λίγες) ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που δεν έχουν φιλοξενήσει έκθεση έργων του Ρουκουτάκη. Αίτημα σχετικό αναμένεται σύντομα να κατατεθεί από τη Σχολή Τυφλών «Άγιος Βαρνάβας», μας ενημερώνει ο Χρίστος Νικολαΐδης, πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Τυφλών. Στο πιο πάνω αίτημα, εν αναμονή της διατύπωσής του, προσθέτουμε και το εκκρεμές για έκθεση με επιλεγμένα έργα γλυπτικής των μετεχόντων στα σχετικά προγράμματα της Σχολής. Συνειδητή ανάδειξη της τέχνης που, βήμα-βήμα, σμίλευμα το σμίλευμα, κατανοείται και νοηματοδοτείται ολοκληρώνοντας τους συντελεστές της. Υποχρέωση, αν μη τι άλλο, μίας πολιτείας που μπορεί να αναγνωρίσει αυτούς που αναγνωρίζουν σχήματα και διαδικασίες πριν τους αποδώσουν νόημα και περιεχόμενο... Από το περιοδικό "Κ" http://www.kathimerini.com ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
