Υστερία - Πραγματικότητα ή απομεινάρι μιας αυταρχικής πατριαρχικής κοινωνίας;
Posted January 7, 2015 by Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D. in Συναισθηματικές καταστάσεις Γενικά Αν βλέπαμε έναν άνδρα να φωνάζει, να βρίζει, να γίνεται εριστικός ή ακόμα και επιθετικός και, γενικώς, «να βγαίνει από τα ρούχα του» -πράγμα πολύ συνηθισμένο- οι περισσότεροι από εμάς θα το θεωρούσαμε ως κάτι το «φυσιολογικό» ή, σε κάθε περίπτωση, όχι ως κάτι το αξιοπερίεργο ή ανησυχητικό. Αντίθετα, αν ήταν μία γυναίκα στη θέση ενός τέτοιου άνδρα, οι περισσότεροι θα τη θεωρούσαν ως «προβληματική», πως δεν «στέκει καλά» ή ως «υστερική». Το ακριβώς αντίθετο θα συνέβαινε στην περίπτωση που ένας άνδρας έκλαιγε δημόσια. Μία τέτοιου είδους αντίδραση θα τραβούσε την προσοχή των περισσοτέρων ως ασυνήθιστη ή/και προβληματική, σε αντίθεση με το αν ήταν μία γυναίκα στη θέση του. Βλέπουμε, λοιπόν, πως η ίδια ακριβώς συμπεριφορά εκτιμάται και ερμηνεύεται συνηθέστατα με εντελώς διαφορετικό τρόπο στα δύο φύλα. Ο άνδρας -που θεωρείται ως εγκρατής και αυτοελεγχόμενος-, για να φωνάζει ή να κλαίει, θα πρέπει να έχει σοβαρό λόγο, ενώ η γυναίκα, για τους ίδιους ακριβώς λόγους, χαρακτηρίζεται συχνά ως «υστερική» και «(υπερ)ευαίσθητη». Αυτή η διαφορετική θεώρηση, όμως, έχει και πρακτικές, συνήθως, επιπτώσεις. Οι έντονες συναισθηματικές εκδηλώσεις του άνδρα φαίνεται πως λαμβάνονται πολύ πιο σοβαρά υπόψη, σε αντίθεση με αυτές της γυναίκας που, στην καλύτερη περίπτωση, αντιμετωπίζονται με τη συγκατάβαση την οποία οφείλουμε να δείχνουμε απέναντι σε ένα «αδύναμο», «ευάλωτο» και «μη επαρκώς αυτοελεγχόμενο» άτομο, στη δε χειρότερη(;) με ένα αδιαμφισβήτητο «θα της περάσει» ή με κάποια κλασσικού τύπου έκφραση όπως «.της γυναίκας η καρδιά είναι μια άβυσσος.». Οι ιστορικές καταβολές της υστερίας Από την αρχαιότητα και μέχρι πρόσφατα, έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες για τις αιτίες που οδηγούν στην εμφάνιση της υστερίας. Το κοινό σημείο όλων ήταν πως πρόκειται για μια γυναικεία ψυχική διαταραχή. Τα συνηθέστερα συμπτώματα της υστερίας που αναφέρονται στο διάβα των αιώνων είναι τα εξής: ανορεξία, βουλιμία, νευρικότητα, δραματοποιήσεις, εκρήξεις γέλιου ή κλάματος, επιληπτικές και λιποθυμικές κρίσεις, ωχρότητα, υπνηλίες, πονοκέφαλοι, προσωρινή απώλεια όρασης, μνήμης ή ομιλίας, και προσωρινή παράλυση. Ιστορικές αναφορές για την υστερία και τα διάφορα σωματικά, κυρίως, συμπτώματά της υπάρχουν ήδη από το 2.000 περίπου π.Χ., και συγκεκριμένα στην Αίγυπτο. Εκεί αλλά και στην αρχαία Ελλάδα αργότερα, τα συμπτώματα αυτά θεωρούνταν ως εκδηλώσεις κάποιου είδους σεξουαλικής δυσλειτουργίας και ιδιαίτερα στον τρόπο λειτουργίας της μήτρας. Τόσο ο Ιπποκράτης όσο και ο Πλάτωνας -ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον- θεωρούσαν πως τα διάφορα συμπτώματα που εμφανίζουν οι γυναίκες έχουν ως αιτία την υπερδραστηριότητα της υστέρας (μήτρας) και την μετακίνησή της μέσα στο σώμα. Ο Πλάτωνας παρομοιάζει τη μήτρα με ζώο που θα πρέπει να τιθασευτεί διαμέσου της αναπαραγωγής. Σε αντίθετη περίπτωση, η μήτρα εξαγριώνεται και αρχίζει να μετακινείται μέσα στο σώμα, προσβάλλοντας το αναπνευστικό σύστημα και προκαλώντας, με τον τρόπο αυτό, δύσπνοια, αίσθημα ασφυξίας και τα διάφορα σωματόμορφα συμπτώματα της υστερίας. Ως μοναδικός τρόπος αποκατάστασης της ηρεμίας μιας τέτοιας απεγνωσμένης γυναίκας θεωρούνταν πως είναι η γονιμοποίησή της. Από την αρχαιότητα έως σήμερα, η υστερία επιχειρήθηκε να γίνει κατανοητή διαμέσου διαφόρων μοντέλων που αφορούν στο ρόλο της μήτρας. Το μοντέλο του Πλάτωνα περί μετακινούμενης μήτρας είναι το πρώτο από αυτά. Το δεύτερο έχει ως πατέρα τον Γαληνό (2ο αιώνα π.Χ.) ο οποίος θεωρούσε πως η υστερία οφείλεται στη σεξουαλική στέρηση, δηλαδή σε μια ανικανοποίητη σεξουαλικότητα, που έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση αίματος και γυναικείων υγρών στη μήτρα. Η θεραπεία που πρότεινε ήταν, για τις μεν παντρεμένες γυναίκες, το σεξ, για τις δε χήρες και ανύπαντρες, το πυελικό μασάζ που περιλάμβανε και χάιδεμα των γεννητικών οργάνων. Δηλαδή, στην ουσία, επρόκειτο για αυνανισμό. Το μασάζ αυτό, που εφαρμόστηκε κατόπιν σε όλη την Ευρώπη από γιατρούς για πολλούς αιώνες μέχρι και τον 19ο αιώνα, αποσκοπούσε στην πρόκληση του λεγόμενου «υστερικού παροξυσμού», με άλλα λόγια, στην πρόκληση οργασμού. Την εποχή εκείνη, είτε επειδή δεν πίστευαν στην ύπαρξη του γυναικείου οργασμού είτε επειδή, αν υπάρχει, είναι μόνον κολπικός και όχι κλειτοριδικός, είτε επειδή η βικτωριανή ηθική θεωρούσε τον γυναικείο οργασμό ως σύμπτωμα της υστερίας, αποκαλούσαν τις αντιδράσεις της γυναίκας, μετά από ένα πυελικό μασάζ, ως «υστερικό παροξυσμό». Η σπουδή για τη θεραπεία της γυναικείας υστερίας είχε και τα θετικά της καθώς έγινε αφορμή να ανακαλυφθεί, στα τέλη του 19ου αιώνα, ο περίφημος, και δεόντως τιμούμενος μέχρι και τις μέρες μας, δονητής. Τον 17ο αιώνα, αναπτύχθηκε ένα τρίτο μοντέλο, το αποκαλούμενο νευροπαθολογικό, που θεωρούσε πως η ασθένεια έχει ως έδρα της τον εγκέφαλο και ως αιτία την καταπιεσμένη σεξουαλικότητα. Μέχρι και τα μέσα του 19ου αιώνα, διατυπώθηκαν διάφορες θεωρίες που όλες τους είχαν ως πηγή έμπνευσης τα παραπάνω μοντέλα, με επικρατέστερη αυτήν που θεωρούσε πως η ασθένεια έχει ως προέλευση τη μήτρα. Οι δεκαετίες που μεσολάβησαν μεταξύ του 1870-1920 θεωρούνται ως η χρυσή εποχή της υστερίας. Οι περισσότερες περιπτώσεις της ασθένειας αναφέρθηκαν στη Γαλλία, όπου και έγιναν οι πιο συστηματικές μελέτες και έρευνες γύρω από τις αιτίες της. Για το λόγο αυτό, σε κάποιες χώρες, όπως π.χ. στη Γερμανία, η υστερία θεωρούνταν ως γαλλική ασθένεια! Η αποκαλούμενη «χρυσή εποχή» της υστερίας συμπίπτει με την άνθηση των ιδεωδών της αστικής τάξης περί ελέγχου και πειθαρχίας του σώματος. Η αυτοπειθαρχία και ο έλεγχος της «ζωώδους φύσης» μας αναδείχθηκε ως ύψιστο ιδανικό και έκφραση καλής υγείας, η δε απώλεια αυτοελέγχου ως απαρχή μιας φθίνουσας υγείας και εκδήλωσης βίαιων συμπτωμάτων όπως αυτών της υστερίας που, όπως προαναφέραμε θεωρούνταν ως γυναικεία ασθένεια. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως ακόμα και μέχρι σήμερα, αν κάποια γυναίκα είναι εκνευρισμένη, λέγεται συχνά πως πρέπει να είναι «αγάμητη». Αυτός που ουσιαστικά απομακρύνθηκε από τις θεωρίες περί άμεσης συσχέτισης της υστερίας με διαταραχές της μήτρας είναι ο γάλλος γιατρός Jean Martin Charcot που θεώρησε, αρχικά, την υστερία ως νευρολογική πάθηση -που ως τέτοια μπορεί να πλήξει όχι μόνο γυναίκες αλλά ακόμα άνδρες και παιδιά- και, προς το τέλος της ζωής του, ως ψυχολογική διαταραχή. Αυτός, όμως, που πήρε ουσιαστικά αποστάσεις από τις διάφορες θεωρίες συσχετισμού υστερίας-μήτρας και που άρχισε να αντιμετωπίζει την υστερία ως αμιγώς ψυχική διαταραχή ήταν ο Sigmund Freud. Θεώρησε πως οι αιτίες της υστερίας, όπως και διαφόρων άλλων αγχωδών διαταραχών, οφείλονται σε απωθημένες και άρα υποσυνείδητες συγκρούσεις ανάμεσα σε σεξουαλικές επιθυμίες και εσωτερικές απαγορεύσεις που εκπορεύονται από την οιδιπόδεια φάση. Ο Freud πίστευε πως διαμέσου της ψυχανάλυσης είναι δυνατή η θεραπεία των όποιων υστερικών σωματικών συμπτωμάτων και η συνολική επίλυση της υστερικής νεύρωσης που τα προκαλεί. Τέλος Α μέρους Γιώργος ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
