Υστερία συνέχεια μέρος Β Όμως, οι θεωρίες περί υστερίας δεν σταματούν εδώ. Υπάρχουν και κάποιοι, όπως ο γάλλος φιλόσοφος Michel Foucault, που θεωρούν την υστερία ως αποτέλεσμα της καταπιεστικής πατριαρχικής κοινωνίας αλλά και ως αντίδοτο ή «εξέγερση» απέναντι σε αυτήν.
Από το 1980 και εξαιτίας της αρνητικής κυρίως χροιάς που απέκτησε ο όρος «υστερία», η χρήση της στην κλινική πράξη αποδυναμώθηκε και έχει πάψει να υφίσταται, ως διάγνωση, στο Εγχειρίδιο ταξινόμησης ψυχιατρικών διαταραχών (DSM), έχοντας αντικατασταθεί από τον όρο «Διαταραχή μετατροπής» που ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των αποκαλούμενων «Σωματόμορφων διαταραχών». Όταν η γυναικεία κακοπέραση θεωρούνταν ως ισοδύναμο ασθένειας Μέχρι και πριν από μερικές δεκαετίες, πολλές γυναίκες, που δεν ένιωθαν ευχαρίστηση στο γάμο τους, θεωρούνταν πως είναι νευρωσικές. Ως εκ τούτου, η νοσηλεία τους σε κάποια ψυχιατρική κλινική κρίνονταν συχνά ως αναγκαία για την «αποκατάσταση» αυτής της «ανωμαλίας» ώστε να είναι και πάλι σε θέση να ανταποκριθούν στον προσδοκώμενο από αυτές ρόλο τής καλής συζύγου, μητέρας και νοικοκυράς. Πέραν, λοιπόν, της όποιας «ευαισθησίας» ή «ευερεθιστότητας» μιας γυναίκας -που αποτελούσαν συχνά κριτήρια ύπαρξης υστερίας- ακόμα και οι διάφορες δυσκολίες που μπορεί να αντιμετώπιζε στο γάμο της δεν θεωρούνταν ως αιτία των διαφόρων συμπτωμάτων της αλλά ως αποτέλεσμα της ψυχικής της ασθένειας. Η τυχόν επαναφορά της γυναίκας από μια κατάσταση δυσαρέσκειας για το γάμο της σε μια κατάσταση όπου να επιθυμεί και πάλι να συνεχίσει να συμμετέχει σε αυτόν θεωρούνταν ως «ευτυχής κατάληξη» και «ίαση» της «ασθένειάς» της. Ανάλογες δυσκολίες σε άνδρες δεν αναφέρονται σχεδόν ποτέ. Ως εκ τούτου, ο ρόλος των πολιτισμικών επιρροών φαίνεται πως έπαιζε σημαντικότατο ρόλο εδώ. Πολλές ανάλογες δυσκολίες σήμερα θα μπορούσαν πιθανότατα να οδηγήσουν είτε στο γραφείο κάποιου οικογενειακού συμβούλου είτε -στη χειρότερη(;) περίπτωση- σε ένα διαζύγιο. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα και ιδίως προς το τέλος του, η αστική τάξη της Ευρώπης έμοιαζε κυριολεκτικά αφηνιασμένη με τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Η αμφιθυμική της στάση απέναντι σε αυτήν ήταν κάτι παραπάνω από εμφανής. Από τη μία πλευρά έμοιαζε να την αρνείται, δηλαδή σαν να μην υπάρχει, από την άλλη, όμως, έμοιαζε να θεωρεί τη γυναίκα ως ον με ακόρεστες σεξουαλικές ανάγκες, που εύκολα αποπλανεί και, ως εκ τούτου, αποτελεί μόνιμη απειλή για τον ανδρικό πληθυσμό. Η απορριπτική και τιμωριτική, στην ουσία, στάση της κοινωνίας απέναντι σε κάθε έκφραση της γυναικείας σεξουαλικότητας ανάγκασε τις γυναίκες να απωθήσουν εντελώς αυτές τους τις ανάγκες, χωρίς, όμως, να έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε άλλου είδους αντισταθμιστικές μορφές έκφρασης (καλλιτεχνικές, διανοητικές, άσκηση εξουσίας κ.ά.) που να τις δίνουν τη δυνατότητα μιας αίσθησης εσωτερικής ισορροπίας. Η απουσία άλλων επιλογών κατέστησε την υιοθέτηση του ρόλου της ασθενούς ως τον μοναδικό τρόπο μιας πιο «ελεύθερης» προσωπικής έκφρασης αλλά και τροφοδότησης μιας αίσθησης ταυτότητας. Από το να είναι η γυναίκα ένα άτομο ανύπαρκτο, χωρίς ανάγκες και σώμα που αισθάνεται, δηλαδή ένας ΚΑΝΕΝΑΣ, η υιοθέτηση του ρόλου της ασθενούς, που φροντίζεται από ειδικούς και οικογενειακό περιβάλλον, της έδινε μια (ψευδ)αίσθηση πως είναι κάποια, έστω μία «νευρασθενής» ή «υστερική». Επίλογος Η υστερία είναι ένα τυπικό παράδειγμα μιας, σε μεγάλο βαθμό, πολιτισμικά καθορισμένης διάγνωσης που έλαβε, για μερικές δεκαετίες και σε ορισμένες χώρες, σχεδόν διαστάσεις επιδημίας για να ατονήσει κατόπιν δραματικά η συχνότητα εμφάνισής της. Επειδή, από ορισμένους κύκλους, όπως είναι το φεμινιστικό κίνημα, υπάρχει μια τάση «ρομαντικοποίησης» της ασθένειας αυτής, θα πρέπει να τονίσουμε πως στη διάρκεια της αποκαλούμενης «χρυσής εποχής» της υστερίας, δηλαδή από τα τέλη του 19ου έως και την αρχή του 20ου αιώνα, υπήρξαν πολλά άτομα που πραγματικά βίωναν πολύ μεγάλο ψυχικό πόνο εξαιτίας της ασθένειάς τους. Μπορεί να μην έχουμε ακόμα μια τελείως ξεκάθαρη εικόνα για το ποια είναι τα σαφή όρια ανάμεσα στην υστερία ως διάγνωση, ως συμπεριφορά και ως αλληγορία αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πως δεν υπάρχει κάποια παθολογική οντότητα πίσω από τα συμπτώματα που παρατηρούμε, ασχέτως πως την ονοματίζουμε. Τα συμπτώματα της υστερίας δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στις μέρες μας. Οι λόγοι για αυτό είναι πολλοί και διάφοροι. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να έχουν να κάνουν με το ότι ο σύγχρονος άνθρωπος -ασχέτως φύλου- διαθέτει πλέον περισσότερους και διαφορετικούς τρόπους συναισθηματικής, και όχι μόνον, έκφρασης, προσωπικές επιλογές καθώς και μεγαλύτερη σεξουαλική ελευθερία. Ίσως κάποια από τα αποκαλούμενα «υστερικά συμπτώματα» να μπορούν πλέον να ερμηνευθούν, να κατανοηθούν και να αποδοθούν σε συγκεκριμένες σωματικές ασθένειες, όπως π.χ. η σκλήρυνση κατά πλάκας, η επιληψία κ.ά., αλλά και σε άλλες ψυχικές διαταραχές όπως η διαταραχή μετατροπής, διάφορες διαταραχές προσωπικότητας κ.τ.λ. Πάντα υπήρχαν και συνεχίζουν να υπάρχουν και στις μέρες μας διάφορες, περισσότερο ή λιγότερο, μη επαρκώς κατανοητές ασθένειες και ασαφείς διαγνώσεις που ερμηνεύονται συχνά ως αντίδραση του οργανισμού μας απέναντι στο στρες και το άγχος, όπως η ινομυαλγία η οποία, επιπρόσθετα, συνδέεται στενά με το φύλο. Δεν πρέπει ποτέ να λησμονούμε πως, στη διάρκεια των χρόνων ύπαρξης της ψυχιατρικής ως επιστήμης, πολλές είναι οι διαγνώσεις και οι θεραπευτικές μέθοδοι που καθορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από πολιτισμικούς παράγοντες, στιγματίζοντας ή/και καταστρέφοντας για μεγάλα χρονικά διαστήματα ή και εφόρου ζωής εκατομμύρια ασθενών (όπως π.χ. η ομοφυλοφιλία ως σεξουαλική διαστροφή, η ταξιδιωτική ψύχωση, η αρκτική υστερία των γυναικών της Γροιλανδίας, πρόσφατα το σύνδρομο Asperger, η λοβοτομή, η αναγκαστική στείρωση, τα ηλεκτροσόκ, ο ζουρλομανδύας κ.ά.). Τέλος, θα πρέπει να τονίσουμε και να έχουμε πάντα υπόψη πως, αν και οι περισσότερες ψυχιατρικές διαταραχές ισχύουν σε όλα τα μέρη του κόσμου, εκφράζονται και ερμηνεύονται συνηθέστατα με διαφορετικό τρόπο στην κάθε χώρα. Για παράδειγμα, η κατάθλιψη περιγράφεται συχνά με φυσικούς όρους στις υπό ανάπτυξη χώρες και ήταν μια πολύ ασυνήθιστη διάγνωση στην Ιαπωνία μέχρι και τη δεκαετία του 1990. Αυτό σημαίνει πως η χώρα που κάποιος διαμένει καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που θα διαγνωσθεί και η όποια τυχόν μετακόμισή του σε άλλη χώρα μπορεί να εμπεριέχει κινδύνους. Μια μικρή τελική επισήμανση: οι εκδηλώσεις λατρείας των νεαρών κοριτσιών κυρίως -τόσο στην εποχή που μεσουρανούσαν οι Beatles, οι Rolling Stones κ.ά., αλλά και απέναντι σε πολλά σύγχρονα είδωλα της νεολαίας- χαρακτηρίζονταν/χαρακτηρίζονται ως «υστερικές εκδηλώσεις». Οι πολύ χειρότερες, αλλόφρονες και εξεζητημένες ανδρικές εκδηλώσεις στη διάρκεια ενός ποδοσφαιρικού αγώνα ή κατά τη διάρκεια της οδήγησης, συνήθως, δεν σχολιάζονται ή θεωρούνται ως «φυσιολογικές». Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D., Κλινικός Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης Φιλικά Γιώργος ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
