το παιδι αντιμετωπο με την οικονομικη κριση
Οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες που πλήττουν χιλιάδες οικογένειες στην χώρα μας εκτός από τις αλλαγές που φέρνουν στο βιοτικό επίπεδο, επιφέρουν και μια ψυχολογική αστάθεια στην οικογένεια, με πρώτα θύματα τα παιδιά, με πολλούς τρόπους. Τα παιδιά εισπράττουν το κύμα των αλλαγών στον τρόπο ζωής της οικογένειας τους και τα αρνητικά συναισθήματα των γονιών που έχουν χάσει ή φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους. Η οικονομική κρίση ως γεγονός ενεργοποιεί αυτόματα σκέψειςκαι πεποιθήσεις όπως «δεν θα καταφέρουμε να επιβιώσουμε», «κανείς δεν νοιάζεται για κανένα», «οι άνθρωποι κάνουν τα πάντα για το χρήμα», δημιουργώντας εσφαλμένα πρότυπα στα παιδιά, τα οποία νιώθουν αβοήθητα σε περιόδους δύσκολων οικονομικών συνθηκών. Πώς λοιπόν βιώνουν τα παιδιά στην πιο τρυφερή τους ηλικία την περιρρέουσα ατμόσφαιρα οικονομικών στερήσεων; Ποιες οι ψυχοσωματικές επιπτώσεις στα παιδιά; Και πως οι γονείς μπορούν να φροντίσουν την ψυχική σταθερότητα των παιδιών με υγιείς τρόπους ερμηνείας της οικονομικής κρίσης; Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Όταν η δυσμενή οικονομική κατάσταση των γονιών δεν επιτρέπει να ανταποκριθούν πολλές φορές και στα στοιχειώδη που χρειάζεται ένα παιδί τότε πλήττεται η ψυχική του ακεραιότητα και ασφάλεια. Η παρατεταμένη οικονομική κρίση και η ανέχεια έχει χτυπήσει την πόρτα στα μισά σχεδόν ελληνικά νοικοκυριά, αφού σύμφωνα με τα στοιχεία του 2013 της ΓΣΕΒΕΕ το 50% των νοικοκυριών αδυνατούν να ανταποκριθούν σε πάγιες ανάγκες. Τα πρώτα θύματα είναι τα παιδιά καθώς οι γονείς νιώθουν ανίσχυροι στο αθώο βλέμμα του παιδιού που δεν μπορεί να καταλάβει γιατί αυτό που βλέπει στην βιτρίνα δεν μπορεί να το έχει ή γιατί δεν μπορεί να έχει θέρμανση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης της Ελληνικής Επιτροπής της UNICEF το 2010, το ποσοστό της παιδικής φτώχειας στην Ελλάδα άγγιζε το 23% (σήμερα το ποσοστό υπολογίζεται ότι αυξάνεται ραγδαία), ενώ αντίστοιχα το σύνολο της Ευρώπης είναι 20,5%, ενώ. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία η στενότητα χώρου και η έλλειψη βασικών αναγκών είναι παράγοντες που αυξάνουν την πίεση και τo ψυχολογικό στρες στα παιδιά. Έτσι, αυτές οι συνθήκες ψυχικής αποδόμησης της οικογένειας είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε παραμέληση ή ακόμα και σε πιο βίαιες αντιδράσεις από την πλευρά των γονέων προκαλώντας ψυχοσωματικές βλάβες στα παιδιά. Ο ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Τα παιδιά είτε μέσω των αλλαγών στην ψυχολογική κατάσταση των γονέων (π.χ. άγχος, φοβίες, εκρήξεις θυμού), είτε μέσω των αλλαγών στην καθημερινότητάς τους (π.χ. διακοπή κοινωνικών ή αθλητικών δραστηριοτήτων), είτε μέσω μηνυμάτων ιδιαίτερα από τα ΜΜΕ, βιώνουν τα ίδια αγχώδη συναισθήματα με τους ενήλικες, έχοντας όμως πιο έντονο το συναίσθημα της ανασφάλειας και της αδυναμίας. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των παιδιών που όταν αισθάνονται ότι οι γονείς τους είναι ψυχικά ευάλωτοι για τα οικονομικά, π.χ. «ο μπαμπάς στενοχωριέται» ή «η μαμά κλαίει γιατί θα φύγει από την δουλειά», εμφανίζουν έντονες κρίσεις πανικού και διαταραχές άγχους. Πράγματι, πολλά παιδιά συχνά καταλήγουν να υιοθετούν ενοχικά το ρόλο του γονιού και να «γονεοποιούνται» στην πιο τρυφερή ηλικία τους, στην προσπάθεια να βοηθήσουν την κατάσταση. Συχνά, τα παιδιά νιώθουν υπεύθυνα για τις οικονομικές ελλείψεις και αισθάνονται ότι πρέπει να κάνουν κάτι να σώσουν την οικογένεια. Σε περιόδους έντονης οικονομικής κρίσης, το παιδί είναι ο πιο «θετικός αγωγός» των αρνητικών συναισθημάτων των γονιών τους, απορροφούν και μεγεθύνουν το αίσθημα φόβου, με συνέπεια να αναπτύσσουν ψυχικές διαταραχές (π.χ. άγχος, φοβίες, ενοχές, κατάθλιψη) και βαθύτατα ψυχοσωματικά νοσήματα όπως διαταραχές ύπνου, πονοκεφάλους, διατροφικές διαταραχές κ.α.. Οι καταθλιπτικές διαθέσεις ακόμα και αν δεν εκφράζονται από τους ενήλικες προσλαμβάνονται και μεγεθύνονται από τα παιδιά. Όπως αναφέρει η αμερικανίδα συγγραφέας Louise L. Hay, η γενιά της που μεγάλωσε στην περίοδο της βαθιάς ύφεσης της Αμερικής, έγιναν ενήλικοι με έντονο άγχος για τα οικονομικά και ισχυρές πεποιθήσεις έλλειψης ακόμα και όταν η κατάσταση βελτιώθηκε. Επίσης, τα παιδιά λαμβάνουν τα μηνύματα της ανθρώπινης απαξίωσης όταν βλέπουν συμμαθητές τους να λιποθυμούν από υποσιτισμό ή όταν βλέπουν άστεγους να πεινάνε, με αποτέλεσμα να νοηματοδοτούν την κρίση ως έλλειψη αξιών, αγάπης και δικαιοσύνης, κάτι που τα πληγώνει ψυχικά και σωματικά.. Επιπλέον, μελέτες τονίζουν ότι υπάρχει στενή σύνδεση μεταξύ της ψυχικής νόσησης στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή, με το κόστος των προβλημάτων ψυχικής υγείας ενός ενηλίκου να είναι δέκα φορές υψηλότερο στην περίπτωση που είχε παρόμοια προβλήματα ως παιδί. Μία χαρακτηριστική επίπτωση της οικονομικής κρίσης στα παιδιά είναι η ανάπτυξη της αίσθησης του αβοήθητου (learned helplessness). Πρόκειται δηλαδή, για το βίωμα που σταδιακά γίνεται πεποίθηση ότι το παιδί θα υποστεί την επίθεση ανεξάρτητα από τις δικές του πράξεις. Επίσης, η κακή συναισθηματική κατάσταση και τα αυξημένα επίπεδα άγχους στην παιδική ηλικία σχετίζονταν με αυξημένο κίνδυνο σε καρδιακά νοσήματα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η επιρρέπεια στο στρες στην ηλικία των επτά ετών συσχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου μετέπειτα στην ενήλικη ζωή. ΨΥΧΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Οι σημερινοί έφηβοι δεν έχουν να παλέψουν μόνο με το θηρίο της «εφηβείας» αλλά να αντιμετωπίσουν και τις δραματικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με έρευνες, το μεγάλο μέρος του μαθητικού πληθυσμού της χώρας μας εμφανίζει προβλήματα ψυχικής υγείας και προβλήματα συμπεριφοράς όπως επιθετικότητα, κοινωνική απόσυρση, βία, χρήση ουσιών κ.ά. Έτσι, η οικονομική αστάθεια στην εφηβεία μπορεί να επιφέρει προβλήματα στις σχέσεις με συνομηλίκους, στις σχολικές επιδόσεις, βίαιες συμπεριφορές, συναισθηματικές διαταραχές, όπως κρίσεις πανικού και κατάθλιψη. Ειδικά οι έφηβοι, οι οποίοι αντιλαμβάνονται περισσότερο την κατάσταση, συμμετέχουν άμεσα στα προβλήματα. Σύμφωνα άλλωστε με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 10-20% των παιδιών και των εφήβων λόγω της οικονομικής κρίσης παρουσιάζουν διαταραχές συναισθήματος, συμπεριφοράς και ανάπτυξης, με σημαντικές επιπτώσεις στην κοινωνική, διανοητική και συναισθηματική ανάπτυξή τους. Γεγονός είναι ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια της ζωής, με τις αυτοκτονίες να αποτελούν μία από τις τρεις κύριες αιτίες θανάτου των νέων. ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ: Οι γονείς θα πρέπει να αποφεύγουν να εκστομίζουν εκφράσεις φόβου μπροστά στα παιδιά, π.χ. «τι θα απογίνουν», «θα μας καταστρέψουν», «σε λίγο δεν θα έχουμε να φάμε» κλπ.Μπορούν να εκφράσουν τον φόβο τους σε κάποιον ενήλικα που τους καταλαβαίνει και μπορεί να τους στηρίξει Είναι σημαντικό τα παιδιά να μη βλέπουν τους γονείς εκτός ελέγχου. Για τα παιδιά, οι γονείς είναι η ασπίδα προστασίας τους και αυτοί που τους δίνουν ασφάλεια. Οι γονείς οφείλουν να παίρνουν πρωτοβουλίες και να δραστηριοποιούνται μαζί με τα παιδιά τους σε εθελοντικές οργανώσεις. Αυτό θα κάνει τα παιδιά να νιώσουν ασφαλή, να αναπτύξουν το αίσθημα αλληλεγγύης, γιατί βλέπουν ανθρώπους να λειτουργούν συλλογικά και τα κάνει να νιώθουν δυνατά. Αν προκύψουν πρακτικές αλλαγές στη ζωή του παιδιού, οι γονείς πρέπει να συζητήσουν μαζί του ότι η αλλαγή είναι μέρος της ζωής κι ότι με κάθε αλλαγή ανοίγονται νέες ευκαιρίες Οι γονείς δεν πρέπει να δείχνουμε αδυναμία κι άγχος μπροστά στα παιδιά, γιατί μπορεί να νιώσουν τα παιδιά υπεύθυνα να βοηθήσουν την οικογένεια και δεν τους αναλογεί αυτός ο ρόλος. Τα παιδιά, ακόμα και αν έχουν τα απολύτως απαραίτητα, μπορούν να ζήσουν ευτυχισμένα σε μια οικογένεια, όπου υπάρχει το ψυχικό απόθεμα αγάπης και αισιοδοξίας από τους γονείς Τα παιδιά είναι ευπροσάρμοστα, συνεπώς οι γονείς που διαβλέπουν μελλοντικά οικονομικά προβλήματα στην οικογένεια πρέπει ομαλά και έγκαιρα να τροποποιούν τον τρόπο ζωής τους αλλά καλύπτοντας τον με ποιοτικό χρόνο https://www.google.gr/search?site=&source=hp&q=%CE%9F%CE%B9%CE%BA% Γιώργος ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
