Εξουσία, ηγεμονία και αναγκαιότητα μέρος 1ο
Με τον όρο εξουσία ταυτίζεται συνήθως η έννοια της καταπίεσης, της απαγόρευσης και της επιβολής. Η καταπιεστική ωστόσο οπτική της εξουσίας, δεν θα μπορούσε να διατηρήσει την αρχή της επί ατόμων ή/και συνόλων, μόνο σε πλαίσια απαγόρευσης. Αυτό που προσδίδει στην εξουσία μία συνεκτική αποδοχή από την πλευρά του ατόμου ή/και των συνόλων, δεν είναι απλά και μόνο η επιβολή και η καταπίεση αλλά το γεγονός πως λειτουργεί μεταξύ άλλων και ¨παραγωγικά¨. Με αυτό θέλω να υπογραμμίσω το γεγονός, ότι η εξουσία προωθείται και διεισδύει σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας, από την παραγωγική διαδικασία έως την παραγωγή λόγου, την δημιουργία και συντήρηση ιδεολογιών, προσιτών κάθε φορά στα εξυπηρετούμενα συμφέροντα. Πρόκειται για σύμπλεγμα/τα εξουσιών/μικροεξουσιών, που διαπερνούν το κοινωνικό σώμα και η καταπιεστική πλευρά τους είναι μία μόνο πτυχή των λειτουργιών, την υλοποίηση των οποίων αναλαμβάνουν που ωστόσο ανάλογα με τις συνθήκες αποκτά πρωταρχικό χαρακτήρα1. Η ίδια η έννοια της εξουσίας δεν μπορεί να μελετηθεί στην ολότητά της, αν ταυτοχρόνως δεν προσεγγιστούν και αναλυθούν οι έννοιες του συμπλέγματος μικροεξουσιών που συναποτελούν την κυρίαρχη δομή της εξουσίας. Είναι απλή και εύκολη η διαδικασία αποδόμησης περιεχομένων και εννοιών σε λέξεις και δημιουργίας εντυπώσεων, χωρίς την περαιτέρω εμβάθυνση στις σχέσεις που αυτή εκφράζει και χωρίς την αναφορά στις υπο-εξουσίες που διακλαδώνονται στο σώμα της κοινωνίας και οι οποίες στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν έχουν άμεση οικονομική σημασία, ωστόσο είναι πολύ σημαντικές για την λειτουργία της ίδιας της εξουσίας2. Στην παραπάνω διατύπωση, μία πολιτική του κράτους, είναι η <<κωδικοποίηση ενός αριθμού σχέσεων εξουσίας>>3. Οι σχέσεις εξουσίας και τα συμπλέγματα εξουσιών, επανακαθορίζονται στις διαταξικές κρίσεις, στην ολότητα της ταξικής πάλης ή αναδιαμορφώνονται στο βαθμό που νέες σχέσεις εξουσιών αφήνουν άθικτες τις παλιές σχέσεις. Οι σχέσεις αυτές και ο ρόλος των σχηματισμών εξουσίας ρυθμίζονται, προσαρμόζονται ή/και ανατρέπονται εκ βάθρων ανάλογα με τον τύπο εξουσιών που αναδύονται στο προσκήνιο. Είναι χαρακτηριστικό πώς τον 17ο και 18ο αιώνα, σχέσεις παραγωγής του κοινωνικού πλούτου και οι αντίστοιχες υπηρεσίες αυτών, αναδύθηκαν ως νέα μορφή εξουσιών. Νέα μορφή εξουσιών, ο ρόλος των οποίων απόκτησε ιστό και θεμελιώθηκε στο βαθμό που εισχώρησε στον καθημερινό βίο των μη-προνομιούχων, στον τρόπο έκφρασης, σκέψης, συμπεριφοράς, στις πράξεις και τις στάσεις τους απέναντι στα τεκταινόμενα. Στη βάση αυτή και δεδομένου ότι από τον 17ο αιώνα, η συσσώρευση κεφαλαίου απαίτησε την υπερεκμετάλλευση των παραγωγών, η εξουσία οργανώνεται με διοικητικό τρόπο, ώστε να καταστεί λειτουργική μέσω του ελέγχου και της καθοδήγησης/διαπαιδαγώγησης των μαζών4. Η κρατική δομή και διάρθρωση, εκλαμβάνοντας το κράτος με την πολιτική του έννοια, αποτελεί τύπο οργάνωσης συμφερόντων, στον οποίο εσωκλείονται αντιφάσεις που παίρνουν τη μορφή αντιθέσεων στα συμπλέγματα εξουσιών. Στη διάρθρωση της κρατικής δομής στην αστική κοινωνία, διασταυρώνονται κόμβοι και δίκτυα εξουσίας, όπου κάθε ένα από αυτά διατηρεί την δική του εξουσία στους μηχανισμούς του κράτους, στον οποίο αποκρυσταλλώνονται τα συμφέροντα μιας ορισμένης μερίδας. Ιδεολογικοί μηχανισμοί και κατασταλτικοί μηχανισμοί, υπουργεία, οργανισμοί, διοίκηση, εκπροσωπούν τάσεις και ρεύματα εξουσιών ή συμπλέγματα αυτών, με τα αντίστοιχα συμφέροντά τους (μονοπωλιακοί όμιλοι, μη-μονοπωλιακοί όμιλοι, γαιοκτήμονες, βιομήχανοι, τράπεζες, έμποροι). Επομένως, οι ομάδες εξουσιών που συναθροίζονται στον κορμό του κράτους, το αντιλαμβάνονται ως στρατηγικό κόμβο και πεδίο ολοκλήρωσης και προώθησης των ¨δικών¨ τους συμφερόντων5. Τα αντιφατικά και σε αρκετές περιπτώσεις αντιθετικά συμφέροντα των συμπλεγμάτων εξουσίας, δεν λειτουργούν άναρχα στην κρατική δομή ακολουθώντας κάθε μία τον δικό της αυτόνομο δρόμο αλλά συγκεντρώνονται στον γραφειοκρατικό-διοικητικό μηχανισμό, βασισμένο στην διαφοροποίηση χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας και της διάστασης του κράτους από τις σχέσεις παραγωγής. Σημαντικό επίσης ρόλο διαδραματίζει ο συσχετισμός δυνάμεων που καθορίζει τα συμφέροντα ποιού συμπλέγματος εξουσιών θα εκπροσωπηθούν από θέση ισχύος. Η αστική εξουσία που δεν μπορεί να υπάρξει έξω από τα πλαίσια του κράτους, διαμορφώνεται από τον συνασπισμό εξουσιών που λειτουργεί κάθε φορά, βάση της δυνατότητας ηγεμονίας με κοινό γνώρισμα που συνενώσει τα αντιφατικά τους συμφέροντα, τον έλεγχο και αντιμετώπιση του ταξικού εχθρού, της εργατικής τάξης6. Στο σημείο αυτό, ας μου επιτραπεί μία παρεκτροπή της έως τώρα εκφρασμένης σκέψης προκειμένου να σκιαγραφήσω την έννοια της ηγεμονίας, για την υπόθεση της σοσιαλδημοκρατίας και των κοινωνικών δυνάμεων που πρέπει να εκφράσει. Πρόκειται για ηγεμονία, η πολιτική της οποίας είναι πολύπλευρη καθώς απαιτεί όχι την προσαρμογή στις δεδομένες σχέσεις εξουσίας και μικροεξουσιών, αλλά αντιθέτως την εκ βάθρων ανατροπή κυριαρχικών σχέσεων από τη μία και τον μετασχηματισμό ή την υπέρβαση σχέσεων εξουσίας από την άλλη. Ανατροπή των κυριαρχικών σχέσεων αφορά τις μέχρι τώρα ισχύουσες οικονομικές σχέσεις με την διαμόρφωση νέου δομικού πλέγματος, νέας πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης, ενώ ο μετασχηματισμός των σχέσεων εξουσίας αφορά τους ιδεολογικούς μηχανισμούς και τον πολιτιστικό προσανατολισμό της νέας εξουσίας, της πλειοψηφίας του εργαζόμενου λαού, αυτή τη φορά. Πρόκειται για σχέση όχι αντιφατική αλλά συμπλήρωσης και επέκτασης καθώς η ηγεμονία της εργατικής τάξης δεν έχει μόνο συνέπειες στην υποδομή, στην οικονομική δηλαδή βάση αλλά και στον πολιτικό τομέα, καθώς επίσης και στην σκέψη, την ηθική, τη γνώση, στάσεις και συμπεριφορές7. <<Από την αλλαγή της βάσης προκύπτει μία αλλαγή του τρόπου του σκέπτεσθαι και της συνείδησης, η ηγεμονία του προλεταριάτου (δικτατορία του προλεταριάτου) που μετασχηματίζει την κοινωνία, αλλάζει επίσης τον τρόπο του σκέπτεσθαι. Επομένως, η θεωρία και η πραγμάτωση της ηγεμονίας, είναι ένα μεγάλο φιλοσοφικό γεγονός. Η συνεισφορά του Λένιν στη φιλοσοφία δεν συνίσταται μόνο στη θεωρητική επεξεργασία της έννοιας –δικτατορία του προλεταριάτου- αλλά και στην πραγμάτωσή της. Πρόκειται για τη φιλοσοφική αξία της αλλαγής, του μετασχηματισμού της κοινωνίας. Είναι η φιλοσοφία που δεν πηγάζει απλά και μόνο από τις έννοιες με ένα είδος παρθενογένεσης αυτών των ίδιων των εννοιών, αλλά από την οικονομική δομή, από τις αλλαγές που συντελούνται στις σχέσεις παραγωγής, σε μία σχέση διαλεκτική, σύνδεση ανάμεσα στην οικονομική βάση, την κοινωνική δομή και τη συνείδηση των ανθρώπων>>8. Ο Γκράμσι μεταχειρίζεται τη σχέση δομής-υπερδομής σε ένα σύνολο αλληλεπίδρασης. Η δομή επιδρά στην υπερδομή και από τη σχέση αυτή αποκτά νέο ρόλο η σχέση φιλοσοφίας και πολιτικής. Όπου η φιλοσοφία αποκτά πολιτικό ρόλο από τη στιγμή κατά την οποία, η μετασχηματιζόμενη κοινωνία επεκτείνει τις αλλαγές της σε όλες τις πτυχές οργάνωσης της νέας εξουσίας ( όχι όμως και των συμπλεγμάτων εξουσίας). Η οργάνωση της νέας εξουσίας προϋποθέτει τη δυνατότητα καθοδήγησης απτήν ηγεμονεύουσα τάξη, την εργατική τάξη, δημιουργία ταξικών συμμαχιών, συμπλεγμάτων εξουσίας καθώς και την ικανότητα εξασφάλισης κοινωνικής βάσης9. Η ηγεμονία στο νέο συσχετισμό δυνάμεων αποκτά τα χαρακτηριστικά όχι κυριαρχίας αλλά καθοδήγησης με σκοπό την ιδεολογική και πολιτική ενοποίηση σε ένα κοινό σύνολο μικροεξουσιών που δεν είναι ομοιογενές αλλά παρουσιάζει ταξικές αντιφάσεις. Η ηγεμονία, ως πολιτική μορφή της εξουσίας, παραμένει ισχύουσα όσο διατηρεί σε συνοχή την ιδεολογικοπολιτική και πολιτιστική σύζευξη ετερογενών δυνάμεων και δημιουργεί αναχώματα στις αντιφάσεις που ενυπάρχουν μεταξύ των συμπλεγμάτων εξουσίας, αντιφάσεις που αν διοχετευτούν στο σώμα της κοινωνίας, τείνουν να μετατραπούν σε αντιθετική κρίση της κυρίαρχης ηγεμονίας, κρίση που οδηγεί σε άρνηση αποδοχής του έως τότε πρωτοπόρου τμήματος του συνασπισμού εξουσίας10. Η ηγεμονία στο συνασπισμό εξουσίας με πρωτοπόρο τμήμα της την εργατική τάξη, έχει παράλληλα παιδαγωγικό χαρακτήρα. Τείνει να διαμορφώσει νέα σχέση ανάμεσα στο συνασπισμό εξουσίας και τις μάζες. (οι τελευταίες δεν εμφανίζονται εκτός του κοινωνικού συνόλου αλλά ετεροκαθορίζονται από τον ρόλο που καλείται το κάθε άτομο ξεχωριστά να διαδραματίσει στον κοινωνικό ιστό εντασσόμενο σε μικροεξουσίες στο σώμα της κοινωνίας. Δηλαδή το άτομο μπορεί να είναι ταυτόχρονα εργάτης, σύζυγος, πατέρας, μέλος του κόμματος, του συνδικάτου, σπουδαστής κ.α. ή συνδυασμός ιδιοτήτων. Επομένως, εντάσσεται στη μάζα ως σύνολο των ιδιαιτεροτήτων του αυτών και όχι ως ιδιότητα ξεχωριστά παρμένη.) Παραφράζοντας τον Γκράμσι ο οποίος αναφέρεται στη σχέση της φιλοσοφίας ως εκφραστή μιας ολόκληρης εποχής και ενός ολόκληρου κοινωνικού συνόλου θα τολμούσα να ισχυριστώ πως η εξουσία και τα συμπλέγματα αυτής, κορυφώνονται σε μία καθορισμένη κατεύθυνση και στην οποία κορύφωση, η συλλογική δράση γίνεται κανόνας11. 1Μισέλ Φουκώ, Εξουσία, γνώση, ηθική, εκδόσεις Ύψιλον, Αθήνα, 1987, σελ 21 2στο ίδιο, σελ 18 3 στο ίδιο, σελ 25 4στο ίδιο, σελ 27 5Νίκος Πουλαντζάς, Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός, εκδόσεις, Θεμέλιο, Αθήνα, 2008, σελ 190 6στο ίδιο, σελ 196 7Λουτσιάνο Γκρούππι, Η έννοια της ηγεμονίας στον Γκράμσι, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα, 1977, σελ 13 8 στο ίδιο, σελ 15, 9 στο ίδιο, σελ 16 10 στο ίδιο, σελ 84 11 στο ίδιο, σελ 93 Κοινοποιήστε: Σχολιασμός Σχόλια http://metarithmisi.gr/%ce%b5%ce%be%ce%bf%cf%85%cf%83%ce%af%ce%b1-%ce%b7%ce%b3%ce%b5%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b3%ce%ba%ce%b1%ce%b9%cf%8c%cf%84%ce%b7%cf%84%ce%b1-%ce%bc%ce%ad/ http://metarithmisi.gr/εξουσία-ηγεμονία-και-αναγκαιότητα-μέ/ Στάλθηκε από το iPhone μου ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
