Οι αστοί του Γκόρκι με το ύφος του Τσέχοφ
Η παράσταση του Γκόρκι στο Θέατρο Τέχνης είναι νομίζω αληθινή κατάκτηση για το θέατρό μας. Πέρα από το έργο που γνωρίζουμε τώρα, ενδυναμώνοντας περισσότερο –αν ήταν ποτέ δυνατόν– την εκτίμησή μας στον Ρώσο συγγραφέα, είναι η ίδια η προσέγγιση από τον Νίκο Μαστοράκη του τσεχοφικού θεάτρου που μας κάνει όχι μόνο πλουσιότερους, αλλά και σοφότερους. Πράγματι, έργα σαν τα «Παιδιά του ήλιου» αποδεικνύουν ότι το θέατρο του Τσέχοφ δεν είναι τελικά δραματουργία, αλλά είδος, ύφος, τόπος θεάτρου. Η αλήθεια είναι πως για εμάς, με την απόσταση που μας χωρίζει από τη φοβερή ρωσική παραγωγή του Ρεαλισμού στο γύρισμα του 19ου αιώνα, απόσταση όχι μόνο χρονική, όλα εμπίπτουν τελικά σε αυτόν: όλοι οι συγγραφείς σε αυτόν οδηγούν, και από αυτόν εκκινούν. Ασφαλώς ο Τσέχοφ υπήρξε η ψηλότερη κορυφή μιας ολόκληρης οροσειράς, και το πιο συχνά επισκεπτόμενο θέρετρό της. Για να την κατακτήσεις, όμως, οφείλεις να διασχίσεις συχνά και τις άλλες, τις τριγύρω, τοποθεσίες. Ο οραματιστής Παβέλ Το άγνωστο μέχρι πρότινος έργο του Γκόρκι θεωρήθηκε δικαίως μια α λα Τσέχοφ προσέγγιση της αστικής τάξης, που καταρρέει από την ίδια της την ακινησία, εν μέσω γενικότερης αναταραχής. Ο Τσέχοφ δίνει στον φίλο του την ατμόσφαιρα αλλά και το εργαλείο ανατομίας: με αυτό ανατέμνεται μια πραγματικότητα που κοιμάται μακάρια κάτω από επτά παπλώματα προστασίας, κυρίως κάτω από την ασπίδα της σαλονάτης, διανοουμενίστικης, εκτονωτικής και ναρκισσιστικής άποψής της για το μέλλον. Εχει και μια πολύ ενδιαφέρουσα διάσταση που πιθανόν μας διαφεύγει σήμερα. Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Παβέλ – ένας επιστήμονας μονομανής με τη Χημεία, μεθυσμένος από το κρασί της νέας επιστήμης που ανατέλλει, κοντά τέλη του αιώνα, και η οποία μοιάζει ικανή να κουβαλήσει στη ράχη της ένα ακόμα μεγαλύτερο όραμα: το όραμα ενός νέου ανθρώπου, οραματική εξαγγελία στην οποία συμμετείχαν όλοι σχεδόν οι διανοούμενοι της εποχής. Αλλιώς είναι σήμερα δύσκολο να καταλάβουμε από πού αντλεί τόση πίστη κι αυτοπεποίθηση, τέτοιο ρομαντικό πάθος ο Παβέλ. Και μαζί ίσως είναι δύσκολο να κατανοήσουμε γιατί τέλος πάντων αυτός ο αγαθός και συναισθηματικά απενεργοποιημένος ερευνητής –με υπόθεση εργασίας παρακαλώ τη γέννηση νέας ζωής!– ασκεί τέτοια γοητεία στους γύρω του, πώς τέλος πάντων γίνεται να είναι κατά βάθος ερωτευμένες μαζί του όλες οι γυναίκες της σκηνής ταυτόχρονα! Ο Παβέλ, για εκείνη την εποχή και τάξη ήταν ο θαυμαστός οδηγός, ο πλέον ικανός να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε ένα νέο μέλλον. Ηταν ο «επιστήμονας», κάτι κοντινό στον προφήτη και ποιητή μιας νέας εποχής για την ανθρωπότητα. Αλλά ας αφήσουμε κατά μέρος το έργο, αυτό που ενδιαφέρει είναι η παράσταση του Τέχνης. Αν άλλωστε έμεινα έκπληκτος με «Τα παιδιά», οφείλεται στο ανέβασμα του Νίκου Μαστοράκη. Το γεγονός ότι συμβαίνει στο Υπόγειο, τον χώρο με την περισσότερο συμπυκνωμένη ευθύνη θεάτρου ανά τετραγωνικό εκατοστό στην επικράτεια, είναι μια σπουδαία επιτυχία. Σάτιρα αλλά και συμπάθεια Κατά πρώτον, η διασκευή και διδασκαλία του Μαστοράκη αναρωτιέται για το εξής: Αν μέχρι τώρα βλέπαμε τον Γκόρκι με τα μάτια του Τσέχοφ, μήπως είναι κάποτε καιρός να δούμε και αντίστροφα, τον Τσέχοφ μέσα από τον Γκόρκι; Αυτό ακριβώς το ύφος, το περίεργο τρικύμισμα από την κωμωδία και τη φάρσα (τόσες σύντομες σκηνές…) προς τη μελαγχολική κατάπτωση, το ξάφνιασμα και το ξαφνικό βύθισμα του δράματος, όπως ξαφνικά μοιάζουν όλα θέατρο και γίνονται αληθινά... όλα είναι τη μια αστεία και την άλλη σοβαρά…, έτσι συμβαίνει και πρέπει να συμβαίνει σε αυτά τα έργα. Το να τα δούμε σαν «κωμωδίες» εξαρτάται όχι από τη μελωδία αλλά από το κούρδισμα. Και εδώ, πράγματι, ο Μαστοράκης, έχει κουρδίσει το όργανο της σκηνής, ώστε να βγάζει τον περίεργο λυγμό που ακούγεται από μακριά σαν σάτιρα, κοροϊδία και εμπάθεια. Και που όσο πλησιάζεις γίνεται αναστεναγμός, κατανόηση, συμπάθεια... Είναι λοιπόν κρίμα να δούμε την παράσταση μόνο σαν «στρατευμένο Τσέχοφ». Είναι αυτόνομη μεταφορά του ίδιου ρίγους που διαπερνά τους καιρούς, πυκνή ώστε να τρέχουμε από πίσω της για να την ερμηνεύσουμε, είτε πίσω, στα 1905, είτε πρόσφατα, στα 2008. Αυτή η παράσταση κάνει και μια άλλη θαυμάσια παρατήρηση: οι θεατές του Θεάτρου Τέχνης τώρα στην Αθήνα, και τότε στη Μόσχα, βρισκόμαστε στο ίδιο καράβι με τα «παιδιά του ήλιου». Αρκεί να ακούσουμε για λίγο τα κύματα να χτυπάνε τα ύφαλα για να καταλάβουμε ότι ο φόβος είναι κοινός. Και εμείς όπως εκείνοι συζητούμε ανερμάτιστα για την «κρίση», διακρινόμαστε σε μηδενιστές, ελιτιστές, σοσιαλιστές, ουτοπιστές, ψυχωτικούς, δυσανεκτικούς (στο κόκκινο), αλλοιωμένους από τον κυνισμό και την μοιρολατρία. Κινούμαστε ανάμεσα σε εύθραυστα πατώματα (κυριολεκτικά προσέχοντας «μη σπάσουμε αυγά») και σαν αλχημιστές αναζητούμε μια νέα πολιτική θεωρία, όταν έξω βουίζει ο τόπος από τη χολέρα. Το θαυμαστό είναι όμως το πώς αυτό δίνεται στην πράξη. Τόσο «λιωμένη», χωνεμένη, δοσμένη στον ρυθμό του συνόλου παράσταση, χτισμένη στις σιωπές και ανάσες μεταξύ των λέξεων… Και τόσο μελετημένη! Τίποτα δεν πάει χαμένο Πόσο ποτό βάζει άραγε η Γέλενα στα ποτήρια της; Πόσες μέρες μένει άπλυτος ο Παβέλ; Πώς καπνίζει το τσιγάρο του ο Ντιμίτρι; Τι γράφει στα χέρια της αυτή η Κασσάνδρα της ιστορίας, η Λίζα; Τίποτα δεν πάει χαμένο στην παράσταση του Τέχνης, κανένα λεπτό δεν δίνεται τζάμπα. Στο μέσον βέβαια ο Παβέλ του Χάρη Φραγκούλη, ένας ποιητής της επιστήμης, αυτιστικός και ερωτεύσιμος. Στην ευάλωτη αδελφή του, Λίζα, μπορείς να διακρίνεις ακόμα και την ασθένεια – τόσο λεπτομερής είναι η ερμηνεία της Κωνσταντίνας Τάκαλου. Η Γέλενα της Μαρίας Καλλιμάνη είναι μια ταραγμένη, αποπροσανατολισμένη γυναίκα. Θαυμάσιος ελιτιστής ο Ντιμίτρι του Γιάννη Κότσιφα. Σπουδαίος τσεχοφικός γιατρός (ειρωνικά εκφυλισμένος εδώ σε «κτηνίατρο»), δολοφονημένος από τον ίδιο τον κυνισμό του, ο Κλέων Γρηγοριάδης. Γεμάτη ενέργεια η «Νταντά» Ιωάννα Μαυρέα – παρούσα πάντα στη σκηνή, γιατί από αυτήν τρέφονται οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας. Οι Αδριανός Γκάτσος και Αρης Ντελία κάνουν μια θαυμάσια παρέμβαση στο σύνολο: Ο ένας βάφει τους τοίχους στο πράσινο χρώμα «της ελευθερίας και του σοσιαλισμού» – ξορκίζοντας βέβαια το Κόκκινο της Κυριακής, στα 1905. Ο άλλος δίνει τη σύντομη περίληψη του ακαθοδήγητου όχλου που έχει γίνει ο αληθινός φορέας της χολέρας. Μια μεγάλη επιτυχία για το Τέχνης: Το κοινό σπεύδει σε ένα συγγραφέα, όχι πια από τους πιο εύκολους, διαμορφώνει μια κοινή εντύπωση, με συμμετοχή και περίσκεψη… Η αληθινή παράδοση του Υπογείου. http://www.efsyn.gr/arthro/oi-astoi-toy-gkorki-me-yfos-toy-tsehof http://www.efsyn.gr/arthro/oi-astoi-toy-gkorki-me-yfos-toy-tsehof ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθώνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ __________ Για καλή Ελληνική και ξένη μουσική, Θεατρικά έργα από το ελληνικό και παγκόσμιο ρεπερτόριο επισκεφθείτε το http://www.isobitis.com ______________
