Μιχάλη εξερετικό. Ελπίζω να μην το φάει το σύνδρομο του ντιλίτ. Σπύρος
1 Ιουλ 2018, 07:17, ο χρήστης «Μιχάλης Λάσπας <[email protected]>» έγραψε: > > Το φθινόπωρο του 2013 επισκέφθηκα την «Βόρεια», (Severna) Μακεδονία – τότε > ακόμη «Μακεδονία», στην πράξη, για άπαντες εκτός ελληνικών συνόρων. Σε > διάστημα > εννέα ημερών γυρίσαμε μέρος της χώρας, συνομιλώντας με απλούς πολίτες κάθε > ηλικίας και εθνοτικής καταγωγής. Αναχωρήσαμε πονοκεφαλιασμένοι, με πολύ > περισσότερα > ερωτήματα από όσα είχαμε πριν φθάσουμε και με μια έντονη ανησυχία... > Χρόνος ανάγνωσης: > 26 > ' > Πέμπτη 28 Ιουνίου 2018 > Κείμενο & Φωτογραφίες > Αλέξανδρος Μασσαβέτας > > Η βαρκελωνέζα συνάδελφος Μάρτα Ρίβας μου τηλεφώνησε στις 10 το πρωί. Δεν είχα > ξυπνήσει καλά καλά – σε αντίθεση με εκείνη δεν είμαι πρωινός τύπος. Ζούσα, > τότε ακόμη, στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν άνοιξη του 2013, λίγο πριν από τα > γεγονότα του ΓκεζίΔιαδηλώσεις του 2013 στην Τουρκία. > Με καλούσε από την εφημερίδα της. Κάτι συνέβη, σκέφτηκα. Θα μου ανακοίνωνε > όλο χαρά, πίστεψα, κάποιο κατόρθωμα του καταλανικού εθνικισμού, του οποίου > εκείνη > είναι ένθερμος υποστηρικτής και εγώ, έχοντας ζήσει κατά διαστήματα στην > Βαρκελώνη, θανάσιμος πολέμιος. Γρουσουζιά, να ξεκινήσει με καβγά η μέρα... > > «Μη μου πεις όχι! Πάμε στην Μακεδονία!» είπε σχεδόν παρακλητικά. Καθώς δεν > είναι ούτε Ελληνίδα ούτε αρχαιολόγος, κατάλαβα πάραυτα πως δεν εννοούσε > εκδρομή > στην Θεσσαλονίκη, την Καστοριά και την Καβάλα. Την Μάρτα την γνώρισα στην > Αιθιοπία, αφού την ξενύχιασα μες στο ποδοπάτημα της οχλοβοής > των ΘεοφανείωνΣήμερα τα Φώτα, στα υψίπεδα της Αιθιοπίας > κάνοντάς την να αφήσει μια σπαρακτική κραυγή στα καταλανικά. Μαζί ταξιδέψαμε > σε μερικά από τα λιγότερο συμβατικά μέρη του πλανήτη. «Πάμε σε παρακαλώ! > Δεν υπάρχει πιο cult μέρος! Θέλω οπωσδήποτε να δω τα Σκόπια!». Να πάμε, > πρότεινε, και στην Αλβανία. > > Είχα ακούσει για την «ανάπλαση» των Σκοπίων με το πρόγραμμα > Skopje 2014«Πάμε να φύγουμε, βρε Άτσε». > Με έτρωγε η περιέργεια να γνωρίσω την χώρα και – κυρίως – τους κατοίκους της. > Η Μάρτα ήθελε να κάνει χάζι τα αγάλματα. «Δεν σε εξιτάρει η ιδέα μιας χώρας > που έχει ξαναγράψει την ιστορία όπως ήθελε και ζει στον κόσμο της;» «Το ίδιο > έχετε κάνει και σεις με το σύμπαν του καταλανισμού», είπα. Το ότι το > προσπέρασε > χωρίς να με βρίσει έδειχνε πόσο αποφασισμένη ήταν να πάει. > > «Για την Αλβανία καμία αντίρρηση» είπα. Χρόνια σχεδίαζα να πάω. «Στην άλλοτε > γιουγκοσλαβική Μακεδονία, όμως, δεν θα πάμε ουρανοκατέβατοι. Είμαι σίγουρος > πως τα αγάλματα αφήνουν ασυγκίνητο μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Η χώρα έχει > προβλήματα – θυμάσαι ότι κόντεψε να κατρακυλήσει σε > διακοινοτικό εμφύλιοΟ εμφύλιος προ των πυλών στα Σκόπια | Η Καθημερινή > το 2001; Θα καθίσουμε να διαβάσουμε». > > uckmacedonia000_app2001051547813.jpg > Αντάρτες του UCK επιστρέφουν στην πόλη Σλούπτσανε στον βορρά της ΠΓΔΜ μετά > από μάχη, τον Μάιο του 2001. [Eric Feferberg/AFP] > > Ψάξαμε γνωστούς στην «άλλη» Μακεδονία – παραδόξως, μαζεύτηκαν αρκετοί. > Φτιάξαμε, όπως πριν από κάθε ταξίδι, «λίστα ανάγνωσης». Εγώ ξαναδιάβασα τα > περί > Μακεδονίας κομμάτια του > Black Lamb and Grey FalconBlack Lamb and Grey Falcon, > αριστουργήματος της Rebecca West (1941), αλλά και το εξόχως πληροφοριακό > Wild EuropeWild Europe: The Balkans in the Gaze of Western Travellers > του Σλοβένου Božidar Jezernik. Εκείνη διάλεξε το > People of the Storm GodPeople of the Storm God: Travels in Macedonia > του Will Mayer (2005), που δεν μου γέμισε το μάτι. Και μοιραστήκαμε δεκάδες > άρθρα. > > Μετά από δέκα ημέρες και πολλές εκπλήξεις στην Αλβανία, στα μέσα Σεπτεμβρίου > πήραμε από την Θεσσαλονίκη το πρωινό λεωφορείο για τα Σκόπια. Θα μας > υποδεχόταν > στον σταθμό ο Στέφαν, προγραμματιστής Η/Υ, που είχε ξετρυπώσει η Μάρτα μέσα > από τα χαώδη δίκτυα επαφών της. > > Οι πρώτες συναντήσεις > > Περιμέναμε τον Στέφαν – που είχε ξεχάσει την μια ώρα διαφορά με την Ελλάδα! – > σε ένα καφέ κοντά στον σταθμό ονόματι Glamour. Τόσο το καφέ όσο και η περιοχή > απείχαν πάρα πολύ από το φιλόδοξο όνομα. Το καφέ ήταν άδειο και η Ίβα, η > νεαρή σερβιτόρα, είχε στήσει αυτί. Δεν αναγνώριζε την γλώσσα που μιλούσαμε. > Δεν > άντεξε, μας ρώτησε. «Καταλανικά», είπε η Μάρτα, «είμαι από την Βαρκελώνη…». > «Α, Ισπανίδα» είπε η Ίβα. «Η άσχετη, νόμισα πως μιλούσατε σλαβική γλώσσα...». > Η σκηνή θα επαναλαμβανόταν συχνά, όποτε μιλούσαμε στα καταλανικά και όχι στα > ισπανικά. «Εγώ είμαι από την Ελλάδα» είπα. > > Η Ίβα στράφηκε προς εμένα. «Δεν έχω πάει ποτέ. Ντροπή ε; Θα μου πείτε, δίπλα > είναι... Θέλω πολύ να πάω στα νησιά. Είναι το όνειρό μου χρόνια τώρα. Εμείς > θάλασσα δεν έχουμε, ξέρετε, μόνο λίμνες...». Την κοιτάξαμε ενθαρρυντικά. > «Αλλά πρέπει να μαζέψω λεφτά. Είμαι φοιτήτρια αρχιτεκτονικής και, όπως > φαντάζεστε, > η νησιωτική ελληνική αρχιτεκτονική με συνεπαίρνει. Προς το παρόν δουλεύω στο > καφέ για να πληρώνω το νοίκι μου, πού χρήματα για ταξίδια!». Ήταν από το > Κουμάνοβο > και είχε έλθει στην πρωτεύουσα για σπουδές. > > Η Μάρτα την ρώτησε την γνώμη της για το Skopje 2014. Καθώς δεν υπήρχε άλλος > πελάτης, η Ίβα κάθισε στο τραπέζι μας. «Ντρέπομαι. Ως Μακεδόνισσα και ως > αρχιτέκτων. > Εσείς πώς θα αισθανόσασταν αν βλέπατε την πρωτεύουσα της χώρας σας να > διαφημίζεται ως “η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα του κιτς”; Ποτέ τα Σκόπια δεν ήταν > όμορφα. > Ούτε το Κουμάνοβο, όπου μεγάλωσα. Άλλο όμως το άχαρο και άλλο το να γελά ο > κόσμος μαζί σου...». > > Όταν η Μάρτα είπε πως είμαστε δημοσιογράφοι, η Ίβα άρχισε να μιλά > ακατάπαυστα, με οργή. Επέμενε πως οι περισσότεροι νέοι Σλαβομακεδόνες είναι > κατά όχι > μόνο του Skopje 2014, αλλά της όλης πολιτικής «εξαρχαϊσμού» (антиквизација) > της κυβέρνησης Γκρούεφσκι, που τότε κυβερνούσε με σιδηρά πυγμή. «Ξέρετε πόσες > εκατοντάδες ευρώ έχουν δαπανηθεί γι’ αυτήν την σαχλαμάρα; Σε μια χώρα φτωχή, > όπου οι νέοι δεν βρίσκουν δουλειά και φεύγουν μαζικά στο εξωτερικό; Με τέτοιες > γελοιότητες η κυβέρνηση έχει κατορθώσει να εξοργίσει τις δύο ακριβώς χώρες με > τις οποίες πρέπει να έχουμε καλές σχέσεις, την Ελλάδα και την Βουλγαρία...». > > Μας είπε να προσέξουμε τα γκραφίτι στο κέντρο της πόλης, όπου νέοι street > artists διαμαρτύρονται για την καταστροφή της. «Μην στέλνετε μόνο φωτογραφίες > από τα τερατουργήματα! Μιλήστε και για όσους διαμαρτυρόμαστε!». > > 5severna.jpg > Ένα από τα πολλά γκραφίτι διαμαρτυρίας ενάντια στο Skopje 2014, στο κέντρο > της πόλης. > > Καθώς έφθανε ο Στέφαν, η Ίβα μας έδινε τα στοιχεία συμφοιτητών της, > ακτιβιστών κατά του «εξαρχαϊσμού» και της κυβέρνησης. > > Η Jugonostalgija > > Είχαμε κλείσει δωμάτιο σε ένα δίπατο σπίτι κοντά στο κέντρο. Ο Στέφαν μας > πληροφόρησε πως θεωρείται η πιο in γειτονιά της πόλης. Απογοητεύτηκα. Δεν > υπήρχαν > καταστήματα, ούτε καφέ, ούτε ψυχή ζώσα στον δρόμο. Σπίτια και πολυκατοικίες > χαμηλής δόμησης και κάκιστης αισθητικής. > > Όταν φθάσαμε, ο ιδιοκτήτης είδε το ελληνικό μου διαβατήριο και άρχισε να μου > μιλά με άνεση στα ελληνικά. Ο Χρίστο ήταν δάσκαλος ιστορίας στο λύκειο και > μόλις συνταξιοδοτήθηκε άρχισε να ασχολείται με τον τουρισμό. «Δεν θυμάμαι πώς > ακριβώς έμαθα ελληνικά. Λίγο από ταξίδια στην Ελλάδα, λίγο από τους τουρίστες > εδώ, λίγο από την τηλεόραση...». Μας σέρβιρε τούρκικο καφέ και λικέρ βύσσινο > στον κήπο, μια μικρή ολάνθιστη όαση. «Κι εγώ ξέρω ελληνικά» είπε ο Στέφαν. > «Η οικογένειά μου είναι από το Μοναστήρι και ο πατέρας μου έχει ελληνική > καταγωγή. Θα σας τα πω αναλυτικά...». > > «Μα τι θα κάνετε τέσσερις μέρες στα Σκόπια;» ρώτησε ο Χρίστο. «Δυστυχώς δεν > είναι όμορφη πόλη. Ατυχήσαμε, ξέρετε. Πρώτα ο σεισμός του ’61 χάλασε ό,τι > ωραίο > υπήρχε. Μετά η ανοικοδόμηση με μπρουταλιστικά κτίρια. Και σήμερα το χειρότερο > όλων, αυτό το γύψινο τσίρκο. Στην Ελλάδα μας λένε “Σκοπιανούς”, λες και > είμαστε > όλοι από τα Σκόπια» γέλασε προς το μέρος μου. «Εγώ, Σκοπιανός γέννημα θρέμμα, > αισθάνομαι πως η πόλη μου βιάστηκε από την τωρινή κυβέρνηση. Με τι σκοπό; > Να μπουν στην μύτη των Ελλήνων με την οικειοποίηση της αρχαιότητας, και των > Βουλγάρων με την οικειοποίηση των ηρώων του Ίλιντεν. Και τι αποτέλεσμα; Να > γίνουμε περίγελως των πάντων...». > > Για τον «ιστορικό ρεβιζιονισμό», τον αποτυπωμένο σε γύψο και σίδηρο, έφταιγε, > είπε, αποκλειστικά το εθνικιστικό > VΜRΟVMRO-DPMNE. > Πιο συγκεκριμένα, έφταιγε η «ομηρεία» του κόμματος και της πολιτικής ζωής του > τόπου από μία κάστα > απογόνων προσφύγωνΗ τελευταία πληγή του εμφυλίου | iospress > από την Ελλάδα. «Ο Γκρούεφσκι είναι γιος προσφύγων από χωριό της Φλώρινας, > που έφυγαν κατά τον ελληνικό εμφύλιο. Δεν είναι ο μόνος. Πολλά στελέχη του > VMRO κατάγονται από πρόσφυγες της “Μακεδονίας του Αιγαίου”. Τους λέμε Egejski > – “Αιγαιάτες”. Αυτοί διατηρούν μεγάλη μνησικακία απέναντι στην Ελλάδα. Αλλά > δεν αντιπροσωπεύουν όλους τους Σλαβομακεδόνες. Το άλλο πρόβλημα είναι η > διασπορά. Οι Egejski έχουν πολύ μεγάλη εκπροσώπηση, ιδίως στις μακεδονικές > παροικίες > της Αυστραλίας και των ΗΠΑ. Παράλληλα, όσοι μεγάλωσαν ή γεννήθηκαν εκεί δεν > έχουν επαφή με τα πραγματικά προβλήματα της χώρας μας. Αισθάνονται ότι > προέρχονται > από μία χώρα ξεχασμένη, που ακούγεται μόνο για τους λάθος λόγους. Έτσι, > πέφτουν εύκολα θύματα κάθε αφηγήματος που υπόσχεται δόξα...». > > 19severna.jpg > Η Μάρτα και η αρχαιότητα σε «ιν» καφέ στο Τέτοβο. > > Ο ίδιος αισθανόταν «Μακεδόνας»; Ναι, μας είπε, με την έννοια του Σλάβου που > κατοικεί στην γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας. «Αν όμως με ρωτήσετε τι > αισθάνομαι, > και έχω όλη την ελευθερία να απαντήσω με το χέρι στην καρδιά, ξέρετε τι θα > πω; Γιουγκοσλάβος. Αισθάνομαι Γιουγκοσλάβος πρώτα και κύρια, και σήμερα πια, > εκτός χρόνου, χαμένος». Ο Στέφαν συμφώνησε. Έπασχαν και οι δύο, είπαν, από > Jugonostalgija – κοινωνικό φαινόμενο που παρατηρείται σε όλες τις πρώην > γιουγκοσλαβικές > δημοκρατίες. > > «Στην Γιουγκοσλαβία ανήκαμε όλοι σε μια μίνι-αυτοκρατορία» είπε ο Χρίστο. «Με > τις ιδιαιτερότητές του ο καθένας και, όσο θυμάμαι, χωρίς ιδιαίτερη καταπίεση. > Δεν ξυπνούσαμε ούτε κοιμόμασταν με το ερώτημα ποια είναι η ταυτότητά μου; > Είμασταν μονιασμένοι. Και σήμερα; Τι παρουσία, τι φωνή, τι κύρος έχει στο > διεθνές > πεδίο η Κροατία, η Σερβία ή το Μαυροβούνιο; Για να μην πω για την > κομματιασμένη Βοσνία. Ή για μας, εδώ, ένα κράτος παρία...». > > Ο Στέφαν έγνεφε καταφατικά. Ο Χρίστο μας είπε πως τον μεγαλύτερο γιο του τον > είχε βαπτίσει Αλεξάνταρ. «Όχι από τον Μέγα Αλέξανδρο» είπε γελώντας. «Αυτά > υπάρχουν στο μυαλό μονάχα του VMRO και κάποιων της διασποράς. Προς τιμήν του > Αλεξάνδρου της Γιουγκοσλαβίας, που τον δολοφόνησε στην Μασσαλία ένας Βούλγαρος > κομιτατζής. Η οικογένειά μου ήταν ανέκαθεν φιλοσέρβοι και αντι-βούλγαροι» > εξήγησε. «Η καρδιά μας ήταν πάντα με την Σερβία – και αργότερα με την > Γιουγκοσλαβία. > Χωρίς παρεξήγηση» είπε στον Στέφαν, που απήντησε «κανένα πρόβλημα». «Ποτέ δεν > ξέρεις τι σκέφτεται ο άλλος σε αυτήν την χώρα ή αν θα αρπαχτεί» δικαιολογήθηκε > ο Χρίστο. > > Η περίπτωση του Στέφαν αποδείχθηκε πολύ πιο ενδιαφέρουσα από ό,τι θα είχαμε > τολμήσει να φανταστούμε. «Ο πατέρας μου γεννήθηκε στην Ελλάδα. Ο παππούς μου > έφερε την οικογένειά του στην Μακεδονία την δεκαετία του 1970, για πολιτικούς > λόγους. Εγκαταστάθηκαν στο Μοναστήρι. Η μητέρα μου, πάλι, είναι από τα Σκόπια, > Μακεδόνισσα. Εγώ έχω και τις δύο ταυτότητες και παρά τα όσα ακούω από εδώ κι > από εκεί, δεν αντιμετώπισα ποτέ πρόβλημα ως “Έλληνας” εδώ. Μόνο μία φορά, > λίγο μετά το > ελληνικό βέτοΔέκα χρόνια από το βέτο της Ελλάδας στα Σκόπια για το ΝΑΤΟ | > news247 > στο Βουκουρέστι το 2008, έβαψαν βρισιές με σπρέι στο σπίτι μας στο > Μοναστήρι». Μας είπε ότι για τον ίδιον, η γιουγκοσλαβική ταυτότητα στην οποία > εντασσόταν > δεν ήταν “εθνική”, αλλά πολιτική και πολιτιστική. «Ακόμη στην Μακεδονία > υπάρχει μεγάλος σεβασμός για τους Σέρβους» παρατήρησε. «Αν, ας πούμε, σε μία > παρέα > βρίσκεται ένας Σέρβος και όλοι οι άλλοι είναι Μακεδόνες, οι τελευταίοι, από > ευγένεια, θα μιλήσουν σερβικά...». > > Τον ρωτήσαμε πώς έβλεπε εκείνος την ταυτότητα των Σλαβομακεδόνων. «Είμαστε > Σλάβοι, οι οποίοι κατοικούμε σε μια περιοχή όπου πριν, στην αρχαιότητα, > κατοικούσαν > άλλοι. Μου φαίνεται απλό. Όλα αυτά περί “εξαρχαϊσμού” είναι γελοία, πρέπει να > φύγουν μαζί με το VMRO!». Μας είπε πως ήθελε να μετακομίσει στο Βελιγράδι. > «Γιατί; Θα το καταλάβετε και μόνοι σας. Τα Σκόπια είναι ένα χωριό. Δεν έχουν > σημαντική πνευματική ζωή, ούτε καν νυχτερινή!». > > «Αλήθεια, σας ενδιαφέρει το ζήτημα της σλαβομακεδονικής ταυτότητας;» ρώτησε ο > Χρίστο. Γνέψαμε καταφατικά. «Λοιπόν, θα διαπιστώσετε πως πρόκειται για θέμα > ρευστό, όσο και φλέγον. Ξέρετε, έχω συγγενείς στην Οχρίδα, που αισθάνονται > Βούλγαροι! Μία ανιψιά μου είναι μάλιστα μέλος του εκεί βουλγαρικού συλλόγου. > Πολλές σλαβομακεδονικές οικογένειες έχουν χωριστεί στο θέμα της ταυτότητας. > Όλες οι ταυτότητες, νομίζω, είναι κάπως φτιαχτές. Διαλέγεις και παίρνεις». > > Η πλατεία του «Έφιππου Πολεμιστή» > > Ο Στέφαν μας άφησε στην κεντρική Πλατεία Μακεδονίας. Προτού τραβήξει την > προσοχή μου το ανώνυμο αλλά κολοσσιαίο άγαλμα του «Έφιππου Πολεμιστή», δηλαδή > του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την είχε τραβήξει η γιγάντια πινακίδα του Υahya Kemal > College. Φέρει το όνομα του επιφανούς Τούρκου ποιητή, συγγραφέα, πολιτικού > και διπλωμάτη Υahya Kemal Beyatlı, που γεννήθηκε στα Σκόπια (πρωτεύουσα τότε > του βιλαετίου Κοσόβου) το 1884. Το σχολείο, όπως τα περισσότερα τουρκικά στην > αλλοδαπή, ανήκε (και παραμένει) στο κίνημα > HizmetGülen movement > του εξόριστου Τούρκου ιεροκήρυκα Φετουλλάχ Γκιουλέν. Τότε ακόμη o Γκιουλέν > ήταν σύμμαχος του Έρντογαν και τα σχολεία του λειτουργούσαν με τις ευλογίες > της κυβέρνησης. > > 21190186.jpg > Tο Υahya Kemal College. > > Ιερή αποστολή τους η διάδοση του τουρκικού εθνικισμού και (στους > μουσουλμανικούς πληθυσμούς) της σουνιτικής ευσέβειας, ιδίως σε «ευαίσθητες» > περιοχές όπως > τα Βαλκάνια. Είχαμε συναντήσει γκιουλενικά σχολεία και στην Αλβανία, κυρίως > στα Τίρανα. Βλέποντας όμως τούτο το κτίριο στην κεντρικότερη πλατεία της > πρωτεύουσας, > συνειδητοποίησα πάραυτα και το επίπεδο της διείσδυσης του τουρκικού soft > power στην χώρα. Δεν εξεπλάγην όταν διάβασα στο διαδίκτυο πως το Υahya Kemal > υπήρξε > το πρώτο της ιδιωτικό λύκειο και εκείνο με το μεγαλύτερο κύρος. Η διδασκαλία > γίνεται στα σλαβομακεδόνικα, τα αλβανικά, τα τουρκικά και τα αγγλικά, ενώ > οι περισσότεροι μαθητές είναι Σλαβομακεδόνες. > > Το αστικό τοπίο που μας περιέβαλλε έβγαζε μάτι. Η μία πλευρά της πλατείας > έβγαζε στον ποταμό Βαρδάρη (Αξιό) και το πέτρινο γεφύρι, τις δύο μόνες > αιωνόβιες > σταθερές ενός πολλάκις ταλαιπωρημένου πανοράματος. Στην απέναντι όχθη, ο > ιστορικός τουρκομαχαλάς και το σέρβικο-οθωμανικό κάστρο στον λόφο του > κρύβονταν > πίσω από ογκώδεις προσόψεις κτιρίων που θα ήθελαν να είχαν γεννηθεί > νεοκλασικά, σε κάποιο ένδοξο αστικό παρελθόν που ουδέποτε υπήρξε. Γύψινες > προσόψεις > με αετώματα, μετόπες, αγάλματα και κιονοστοιχίες έκρυβαν εσωτερικά από φιμέ > γυαλί και σίδερο. Τρούλοι μολυβοσκέπαστοι και γυαλιστεροί σε κάθε γωνιά, > σειρές > τα αγάλματα στις γέφυρες. Και μπροστά στο γύψινο Αρχαιολογικό Μουσείο, > τσιμεντένιες γαλέρες (!) κολλημένες στην κοίτη του Βαρδάρη. > > «Αν δεν το δεις, είναι αδύνατο να το φανταστείς!» είπε η Μάρτα έκθαμβη. Το > ίδιο το άγαλμα του Αλεξάνδρου δε, είναι φιναλίστ για τα βραβεία κακοτεχνίας. > Τι να πεις όμως για την βάση με τα γύψινα ανάγλυφα, που θυμίζουν ελληνική > ταβέρνα σε παρηκμασμένη γειτονιά της Μελβούρνης; Τι για το μαρμάρινο άγαλμα > του > Ιουστινιανού, που παρίσταται να κρατά κάτι σαν γιγάντια μυγοσκοτώστρα; > > 2severna.jpg > Μπροστά στο οθωμανικό γεφύρι των Σκοπίων, το άγαλμα του Ιουστινιανού (τμήμα > του Skopje 2014), ο οποίος μοιάζει να κρατά μία τεράστια μυγοσκοτώστρα. > > Η για εκείνο του Τσάρου Σαμουήλ, που, συνοφρυωμένος, φορά πέδιλα με κάλτσες; > > 1severna.jpg > Άγαλμα του τσάρου Σαμουήλ (μέρος του Skopje 2014), τον οποίο διεκδικούν ως > ένδοξο πρόγονό τους τόσο οι Βούλγαροι όσο και οι Σλαβομακεδόνες. > > Τι, πάλι, για την θριαμβική αψίδα (Porta Macedonia), πάνω στην Πλατεία > Πέλλας, που έχει σκαλισμένα στον γύψο «την Άρτα και τα Γιάννενα» και > λειτουργεί > και ως πωλητήριο σουβενίρ, εκτός από οπτικό αριστούργημα; > > 3severna.jpg > Η Porta Macedonia, τμήμα του σχεδίου Skopje 2014. > > Μπροστά στην αψίδα, η Μάρτα ψέλλισε ζαλισμένη «η πορνογραφία του γύψου» και > «πάμε να φύγουμε από εδώ». Αποφασίσαμε να χαθούμε στα στενά του ιστορικού > τουρκομαχαλά, > με το παζάρι, τα χάνια και τα ανατολίτικα καφενεία του. Μόλις όμως περάσαμε > το οθωμανικό γεφύρι, μας υποδέχθηκε το άγαλμα του Φιλίππου, κι αυτό ανώνυμο > υποτίθεται. Με ζοχαδιασμένο ύφος και υψωμένη γροθιά θυμίζει Ζωή > Κωσταντοπούλου στα καλύτερά της, ενώ κάθεται σε κάτι που μοιάζει με γιγάντιο, > μαρμάρινο, > ολοσκάλιστο και αναποδογυρισμένο πιγκάλ. > > 6severna.jpg > Το επισήμως ανώνυμο άγαλμα του Φιλίππου βρίσκεται στην είσοδο του παλιού > τουρκομαχαλά, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των κατοίκων του. > > Μια παρέα Αλβανών φωτογραφιζόταν μπροστά του. «Ω, Μακεδόνες, ω αρχαίοι > Μακεδόνες οι πρόγονοί μας!» φώναξε περιπαικτικά ένας από αυτούς, > προσποιούμενος > πως κρατούσε ασπίδα και σάρισα και γελώντας εκκωφαντικά. Ξεκαρδίστηκαν και οι > άλλοι. Κάποιοι αστυνομικοί παραδίπλα, Σλαβομακεδόνες θεωρήσαμε, τους κοιτούσαν > με αηδία. > > «Ας πάνε στην Ελλάδα, στη Βουλγαρία οι “Μακεδόνες”» > > Ψιχάλιζε. Καθίσαμε σε ένα φαγάδικο, γεμάτο άνδρες. Κάποιοι ηλικιωμένοι > έπαιζαν τάβλι, κάποιοι νέοι μιλούσαν ζωηρά για ποδόσφαιρο. Γυναίκα καμία – > όταν > μπήκαμε τα βλέμματα, χωρίς καμία προσποίηση τακτ, έπεσαν πάνω στην Μάρτα. > Μιλούσαν όλοι τουρκικά. Στα τουρκικά παρήγγειλα. «Πώς σας φαίνεται η Üsküp;» > με ρώτησε ένας νέος από το διπλανό τραπέζι. Με θεώρησε, βέβαια, Τούρκο. «Από > την Ιστάνμπουλ έρχεστε;» «Μάλιστα». «Ναι, έχετε την προφορά της... Και η > κυρία;» > «Ισπανίδα». «Ήλθατε να δείτε τα αγάλματα;» > > Στην ερώτηση οι άλλοι χασκογέλασαν. Ήταν μια παρέα έξι νεαρών. «Περιηγούμαστε > την χώρα» είπα ευγενικά. «Να πάτε στο Τέτοβο. Είναι το πιο ωραίο μέρος. > Παραδοσιακό. > Και στην Οχρίδα. Πολλούς Τούρκους έχει εκεί». «Μα στο Τέτοβο είναι κυρίως > Αλβανοί» είπα. «Αλβανοί Ξαλβανοί, μουσουλμάνοι είναι, όπως εμείς. Εδώ στα > Σκόπια > έχουμε γεμίσει γκιαούρηδες» πετάχτηκε ένας άλλος της παρέας. «Άκου να δεις!» > είπα ειρωνικά. «Μα... τα δύο τρίτα της χώρας είναι Χριστιανοί». «Αυτά είναι > ψέματα, παραποιούν τις απογραφές τους» είπε ο πρώτος. «Εμείς είμαστε > περισσότεροι. Οι Μακεδόνες δεν κάνουν παιδιά. Εμείς, δόξα τω Θεώ, πολλά. Στα > σχολεία, > τα περισσότερα παιδάκια είναι αλβανάκια και τουρκάκια. Σε μια γενιά θα τους > έχουμε πετάξει έξω – θα έχουμε ξαναπάρει ό,τι έχασαν οι πρόγονοί μας». «Πρώτα > με την μήτρα, μετά με τα όπλα» πρόσθεσε ο άλλος. > > Ο Εράι, Τούρκος φίλος με καταγωγή από τα Σκόπια, με είχε προειδοποιήσει: > «όπου σταθείς μεταξύ μουσουλμάνων στα Βαλκάνια, θα ακούσεις να αναφέρονται > στους > “προγόνους μας” εννοώντας τους Οθωμανούς». Τα ίδια περί «ανάκτησης» είχα > ακούσει από Τούρκους στην Βουλγαρία. «Και πού, λοιπόν, θα πάνε οι Μακεδόνες;» > ρώτησα τους νεαρούς. «Και τι μας νοιάζει;» απήντησε ένας από αυτούς. «Ας πάνε > στην Ελλάδα, στην Βουλγαρία». Γέλασαν. Τους ρώτησα για τον μαχαλά των Ρομά. > Είναι ο μεγαλύτερος, μου είχαν πει, στα Βαλκάνια, και μας είχαν προτείνει να > πάμε. «Απαπαπα, να μην πάτε. Οι τσιγγάνοι δεν είναι άνθρωποι. Θα σας βλάψουν». > «Μα μουσουλμάνοι δεν είναι κι αυτοί;» ρώτησα. «Όχι. Δεν είναι άνθρωποι» > επανέλαβε ο ένας από τους νέους και γύρισε στην συζήτηση για ποδόσφαιρο. > Μετέφρασα > στην Μάρτα που έμεινε σύξυλη. Φάγαμε γρήγορα και φύγαμε. > > Η «τερατογένεση» του Skopje 2014 > > Ούτε ο τουρκομαχαλάς είχε ιδιαίτερη χάρη. Καλέσαμε την Λιλιάνα, συμφοιτήτρια > της Ίβα. Μας έδωσε ραντεβού σε καφενείο της περιοχής. «Στο κέντρο δεν πάω > ποτέ, μόνο για διαδηλώσεις. Δεν αντέχω να βλέπω πώς έγινε, με πιάνουν τα > κλάματα. Οι τουρίστες μπορούν να περνούν και να γελούν. Εμείς όμως ζούμε εδώ. > Μπορείτε να φανταστείτε τι σημαίνει να ζεις μες στο κιτσαριό; Όταν τα Σκόπια > καταστράφηκαν από σεισμό, το 1963, έπεσαν τόσοι επιφανείς αρχιτέκτονες απ’ > όλον τον κόσμο να μας φτιάξουν μια μοντέρνα πόλη, με την αισθητική της > εποχής. Πρωτοφανής κίνηση διεθνούς αλληλεγγύης. Τώρα, μαφιόζοι έχουν πέσει να > την > κάνουν ρεντίκολο της υφηλίου». > > 7severna.jpg > Θέα των νέων κτιρίων από το κάστρο (Καλέ) των Σκοπίων. > > Η Λιλιάνα έβλεπε το Skopje 2014, που είχε ήδη ξεπεράσει τα 500 εκατ. ευρώ, > αλλά και το όλο εγχείρημα του εξαρχαϊσμού, ως εντελώς ξένο με την «μακεδονική» > ταυτότητα. «Όλη αυτή η στροφή στους αρχαίους Μακεδόνες, πέραν του ότι είναι > αβάσιμη – οι πρόγονοί μας ήταν Σλάβοι που έφθασαν εδώ πολύ αργότερα – είναι > και πολύ πρόσφατη. Στο σχολείο μας μίλησαν για μια αρχαία νοτιο-σλαβική > ταυτότητα, δεμένη από τον έκτο-έβδομο αιώνα με την γη της Μακεδονίας. Είμαστε > Μακεδόνες > γιατί ζούμε σε κομμάτι της γεωγραφικής Μακεδονίας. Ο εξαρχαϊσμός και τα έργα > δεν πείθουν παρά μια μικρή μειονότητα με απύθμενο κόμπλεξ κατωτερότητας. Έναν > κόσμο άξεστο που σκέφτεται “γιατί να μην έχουμε μεγαλοπρεπή μνημεία, σαν το > Παρίσι, την Ρώμη, την Βιέννη; Γιατί να μην έχουμε μια Πύλη του Βραδεμβούργου, > μια Αψίδα του Θριάμβου, μια Piazza di Spagna; Να φτιάξουμε, έστω από γύψο και > σε μικρογραφία! Έτσι, οι ξένοι θα μας υπολογίζουν περισσότερο! Αφού δεν μας > έλαχε τέτοιο παρελθόν, ας το κατασκευάσουμε!”». > > Μας εξήγησε πως «η τερατογένεση» του Skopje 2014 υπήρξε η τέλεια ευκαιρία για > τον Γκρούεφσκι και τους περί αυτόν να εισπράξουν τεράστιες μίζες. «Εσάς, > που είστε Έλληνας, θα σας θυμίσει πολλά. Τα περισσότερα έργα ξεπέρασαν το > αναμενόμενο κόστος δύο και τρεις φορές. Τα ποσά από τις μίζες, όπως > ακούγονται, > θα μπορούσαν να λύσουν το πρόβλημα της δημόσιας περίθαλψης σε ολόκληρη την > χώρα, εάν ξοδεύονταν στα νοσοκομεία! Ξέρετε ότι όλα γίνονται με δάνεια από το > ΔΝΤ; Στην Ελλάδα χρεοκοπήσατε και θα περάσουν χρόνια μέχρι να ξεπληρώσετε. > Εμείς οδεύουμε ταχύτατα στον ίδιο δρόμο. Αν αυτή η κυβέρνηση δεν φύγει, θα μας > διαλύσει. Τα έργα δεν θα ολοκληρωθούν, βέβαια, το 2014, αλλά θα συνεχίσουν – > αν δεν τα σταματήσουμε – ως το 2016 τουλάχιστον. Η Μακεδονία είναι πολύ > φτωχότερη > από την Ελλάδα, ενώ δεν έχει την ΕΕ να την βοηθήσει αν πτωχεύσει!». > > 11severna.jpg > Οι ελληνικές επιχειρήσεις διατήρησαν έντονη παρουσία στην ΠΓΔΜ ακόμα και τις > χειρότερες εποχές των διμερών σχέσεων. > > Το κύριο πρόβλημα, επέμενε, δεν ήταν καν η αισθητική. «Είναι η ιδεολογία πίσω > από το σχέδιο. Κοιτάξτε την επιλογή των τιμώμενων προσώπων. Δεν υπάρχει ούτε > μία σύγχρονη γυναίκα, εκτός από την Μητέρα Τερέζα. Εκείνη είναι και το μόνο > πρόσωπο αλβανικής καταγωγής – ήταν, σημειωτέον, χριστιανή! Το Skopje 2014 > στόχευε > να “κρύψει” τόσο την γιουγκοσλαβική κληρονομία (ντύνοντας τα κτίρια με γύψο ή > γκρεμίζοντάς τα) όσο και την οθωμανική: σηκώθηκε μία ψευδο-κλασική, > ψευδο-μπαρόκ > κουρτίνα που έκρυψε τον τουρκομαχαλά, να μην είναι ορατός από το κέντρο στην > άλλη όχθη του Βαρδάρη...». > > Για την Λιλιάνα, η ιδεολογία του VMRO ήταν «ολοκληρωτική, αντιδραστική, > φαιδρή. Η χώρα πάσχει από υπογεννητικότητα – το μακεδονικό στοιχείο, όχι οι > Αλβανοί. > Η κυβέρνηση την αποδίδει στην αύξηση των διαζυγίων (για την οποία, φυσικά, > φταίνε οι γυναίκες!) και στον πολλαπλασιασμό όσων “επιλέγουν” να είναι γκέι > και λεσβίες. Αντί να συμμαζέψει την οικονομία και να παράσχει κίνητρα στους > πολυτέκνους, τι προωθεί; Συνταγματική αναθεώρηση! Αν ορισθεί συνταγματικά ο > γάμος ως “ένωση ανδρός και γυναικός” θα λυθεί το πρόβλημα, θα > πολλαπλασιαστούμε!». > > Έπρεπε να φύγει. «Συντονίζουμε μια ομάδα ακτιβιστών, διαδήλωση για να > αποτραπεί το “ντύσιμο” ενός μοντερνιστικού κτιρίου της γιουγκοσλαβικής > περιόδου με > “μπαρόκ” γύψινες προσόψεις». Η Λιλιάνα ήταν ανένδοτη. «Αν το VMRO φύγει από > την κυβέρνηση, ο “εξαρχαϊσμός” και τα έργα του θα πεταχθούν στα σκουπίδια. > Και τα πάντα θα είναι καλύτερα για όλους μας στην περιοχή». > > Με την Ελληνίδα πανεπιστημιακό Αθηνά Σκουλαρίκη > > Βρεθήκαμε για βραδινό με την Αθηνά Σκουλαρίκη. Την είχα γνωρίσει στην Πόλη > μέσω κοινών φίλων. Είχε εκπονήσει το διδακτορικό της στην Σορβόννη με θέμα, > ακριβώς, το μακεδονικό. Διένυε τον τρίτο της χρόνο στα Σκόπια ως μέλος της > αποστολής του > ΟΑΣΕΟργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, > επιφορτισμένη με τον τομέα διεθνοτικών σχέσεων. «Είναι TO πρόσωπο να σε > πληροφορήσει για την κατάσταση στην χώρα» μου είχε πει διπλωμάτης φίλος. > > Περπατήσαμε μέχρι το εστιατόριο. Ερημιά. Ελάχιστα, σκορπισμένα τα εστιατόρια, > ακόμη λιγότερα τα καφέ και τα μπαρ. «Τι είναι τούτο; Τα Τίρανα είναι Νέα > Υόρκη μπροστά στα Σκόπια! Θυμάσαι τον χαμό από νεολαία στο Blloku;» είπε > απογοητευμένη η Μάρτα. Αν είχαμε βρει τα Τίρανα απρόσμενα ζωντανά και > διασκεδαστικά, > τα Σκόπια το βράδυ μας προκάλεσαν οίκτο. Στην διαδρομή παρατηρήσαμε ακριβά > αυτοκίνητα να σταματούν μπροστά σε εστιατόρια. Κατέβαινε ένας νέος ή > μεσήλικας, > πάντα με κοστούμι γυαλιστερό και πάντα με το κεφάλι ξυρισμένο, και άνοιγε την > πόρτα σε μια ξανθιά με πλατινέ μαλλί, κοντή φούστα και γόβες, που έμοιαζε > με πορνοστάρ δευτέρας διαλογής. «Οι μαφιόζοι με τις μίζες και τα κορίτσια > τους» κάγχασε η Μάρτα. > > Η Αθηνά είχε ήδη φτάσει. Την αφήσαμε να παραγγείλει, σε άψογα > σλαβομακεδόνικα. Μας ενθουσίασε το άιβαρ, ο πολτός από κόκκινες πιπεριές > «Φλωρίνης» που αποτελεί > το εθνικό φαγητό των Σλαβομακεδόνων. «Aν γυρίσετε την ύπαιθρο, θα δείτε τις > πιπεριές να κρέμονται σε γιρλάντες σε όλες τις αγορές αλλά και στα σπίτια» > μας είπε. > > 36severna.jpg > Κόκκινες πιπεριές, απαραίτητες για την παρασκευή του άιβαρ, κρέμονται σε > τοίχο σπιτιού. > > Έντρομοι από την εικόνα των νυχτερινών Σκοπίων, την ρωτήσαμε, διακριτικά, πώς > ήταν η ζωή της στην πόλη. «Έχω πάρα, μα πάρα πολλή δουλειά. Και ενδιαφέρουσες > παρέες. Και πηγαίνω πολύ συχνά στην Ελλάδα» περιορίσθηκε να απαντήσει. Δεν > είχε χρόνο να πλήξει – κι όμως, η μακρόχρονη παραμονή της εκεί μου φάνταζε > ηρωισμός. > > Λόγω της θέσης της δεν μπορούσε, τότε, να μιλήσει δημόσια. Κάναμε όμως μια > εκτενή συζήτηση off the record. Η Μάρτα την ρώτησε αν, ως Ελληνίδα, > αντιμετώπιζε > προβλήματα. «Κάθε άλλο. Νομίζω πως όταν ακούν πως είμαι Ελληνίδα τους ξυπνά > το ενδιαφέρον και όταν με γνωρίζουν με αντιμετωπίζουν με ευγένεια και σεβασμό, > αλλά και με μια μεγαλύτερη οικειότητα – είμαι “της γειτονιάς”, όχι εντελώς > ξένη». Η εμπειρία αυτή ταίριαζε απολύτως με την δική μου στην Τουρκία. > > 36359652_10156516489353910_2758434435094282240_n.jpg > Η ειδήμων επί του Μακεδονικού Αθηνά Σκουλαρίκη. > > Καθώς την επομένη θα πηγαίναμε στο Τέτοβο, την ρώτησα για τις διεθνοτικές > σχέσεις – το αντικείμενό της στον οργανισμό. «Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ζουν > εδώ δύο παράλληλες κοινωνίες. Σλάβοι και Αλβανοί ζουν δίπλα δίπλα, αλλά > χώρια. Μένουν σε χωριστές συνοικίες, πάνε σε χωριστά σχολεία και η επαφή > μεταξύ > τους είναι ελάχιστη. Τα αλβανάκια, για παράδειγμα, μαθαίνουν αλβανικά και > αγγλικά από την πρώτη δημοτικού, αλλά σλαβομακεδόνικα από την τετάρτη. > Ελάχιστοι > είναι οι κοινοί χώροι διασκέδασης, ακόμη και μεταξύ των νέων. Η κοινωνία > είναι πολύ τραυματισμένη από τον εμφύλιο του 2001, ακριβώς γιατί είναι πολύ > μικρή». > > Φοβόταν, άραγε, μια επανάληψη αυτού που πολλοί Σλαβομακεδόνες ανέφεραν ως την > «αλβανική ανταρσία»; «Νομίζω ότι δίνεται υπερβολική σημασία στον αλβανικό > εθνικισμό και στο στερεότυπο της “πυριτιδαποθήκης”. Ας μην ξεχνάμε πως ο > Γκρούεφσκι κυβερνά μαζί με ένα από τα αλβανικά κόμματα. Καθώς φαίνεται, κάθε > μέλλουσα > κυβέρνηση θα κάνει το ίδιο. Η > Συμφωνία της ΟχρίδαςΌλο το κείμενο της Συμφωνίας > του 2001 διασφάλισε τα πολιτιστικά και γλωσσικά δικαιώματα των Αλβανών». > > Αυτό που την ανησυχούσε ήταν ο αυταρχισμός της κυβέρνησης Γκρούεφσκι. «Έχει > τελείως πνίξει τα ΜΜΕ της αντιπολίτευσης. Ουσιαστικά, μόνο στο ίντερνετ > υπάρχει > αντίλογος στον κυβερνητικό λόγο». Μας μίλησε για κατάχρηση εξουσίας, για > μαφιόζικες πρακτικές, τεράστια σκάνδαλα με τις μίζες από τις κατασκευές και > υπέρογκα > δάνεια για την αποπεράτωσή τους. «Αν η χώρα βυθιστεί στο χάος, θα είναι > πιθανότατα λόγω χρεοκοπίας ή ξεσηκωμού κατά της κυβέρνησης, όχι λόγω εθνοτικών > ταραχών. Και στις δύο κύριες πλευρές, Σλάβους και Αλβανούς, φουντώνει η > δυσαρέσκεια με τους πολιτικούς τους στην συγκυβέρνηση...». > > Η Μάρτα ρώτησε το θέμα που περισσότερο μας είχε πονοκεφαλιάσει: ήταν οι > Σλαβομακεδόνες παλαιότερα «Βούλγαροι», όπως αναφέρονται στις πηγές; Κι αν > ήταν, > πώς έγιναν κάτι άλλο; Η Αθηνά χαμογέλασε. «Το αφήγημα για την μακεδονική > ταυτότητα ήταν διαφορετικό ανάλογα με την κάθε περίοδο – πριν, κατά και μετά > τη > Γιουγκοσλαβία – και ανάλογα με το πολιτικό κόμμα. Είναι γεγονός ότι στις > πηγές αναφέρονται ως Βούλγαροι, συχνά ως τους Βαλκανικούς. Στην περιοχή, όμως, > η ταυτότητα των Σλάβων ήταν ρευστή. Πρώτα και κύρια αυτοπροσδιορίζονταν ως > χριστιανοί ορθόδοξοι. Αρκεί να θυμηθεί κανείς την διαίρεση των “Βουλγάρων” της > Μακεδονίας σε “πατριαρχικούς” και “εξαρχικούς”. Πολλοί “πατριαρχικοί” ήταν > Σλαβόφωνοι αλλά καταγράφονταν σε πολλές πηγές ως “Έλληνες”, ενώ πήραν το μέρος > των ελληνικών σωμάτων κατά τον Μακεδονικό Αγώνα. Περιπλέκοντας τα πράγματα, η > ελληνική προπαγάνδα ήταν αυτή που πρώτη, στις αρχές του 20ου αιώνα, προώθησε > την ιδέα της καταγωγής των Σλαβομακεδόνων από τους αρχαίους Μακεδόνες, > προκειμένου να τους απομακρύνει από την βουλγαρική ιδέα. Ταυτόχρονα, ξεκινούν > οι > οι πρώτες “αυτονομιστικές” τάσεις έναντι του βουλγαρικού εθνικισμού μέσα από > την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση: αριστερά στελέχη της > ασπάζονται > σοσιαλιστικές ιδέες και ξεκόβουν από το αφήγημα του βουλγαρικού βασιλείου». > > Παρότι η Βουλγαρία έχασε τις διεκδικήσεις της επί της περιοχής στους > Βαλκανικούς και παρά την βίαιη πολιτική εκσερβισμού του πληθυσμού, μεγάλο > τμήμα των > Σλαβομακεδόνων παρέμεινε πιστό στην βουλγαρική ταυτότητα. «Όταν οι Βούλγαροι > κατέλαβαν την περιοχή στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τους δέχθηκαν ως > απελευθερωτές. > Ελάχιστοι ήταν εξαρχής με τον Τίτο. Οι βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής, όμως, > συμπεριφέρθηκαν τόσο άσχημα στους ντόπιους, ώστε τους αποξένωσαν τελείως. Επί > Γιουγκοσλαβίας, το αφήγημα περί μακεδονικής ταυτότητας εστίαζε στον σλαβικό > παράγοντα και τον Μεσαίωνα. Είχε οικοδομηθεί σε αντιδιαστολή με το βουλγαρικό > αφήγημα. Γεγονός πάντως είναι ότι σήμερα οι απόγονοι όσων θεωρούσαν τους > εαυτούς τους Βούλγαρους, Σέρβους, Έλληνες, Βλάχους, αισθάνονται ΚΑΙ > αυτοπροσδιορίζονται > ως “Μακεδόνες”». > > 10severna.jpg > Ταμπέλα στο κέντρο των Σκοπίων. «Ναι στην ΕΕ, αλλά ως Μακεδονία και > Μακεδόνες!» > > Ήταν κατηγορηματική: «Στην Ελλάδα ακούγεται μονάχα ό,τι αφορά τον > “εξαρχαϊσμό”. Η αρχαιοπληξία είναι όμως περιθωριακό φαινόμενο στην εδώ > κοινωνία – εκτιμώ > ότι ένα 70% των Σλαβομακεδόνων είναι αδιάφοροι, ενώ οι μουσουλμάνοι – το ένα > τρίτο του πληθυσμού – είναι καθαρά εχθρικοί απέναντι στο φαινόμενο. Όσα, δε, > λέγονται στην Ελλάδα περί σλαβομακεδονικού “αλυτρωτισμού” είναι φαιδρά. > Γραφικοί υπάρχουν παντού – αλλά θα ήταν σαν να λένε οι Τούρκοι πως στην Ελλάδα > υπάρχει αλυτρωτισμός επειδή γίνεται λόγος για “χαμένες πατρίδες”! Η διαφορά > με τους Βουλγάρους είναι πολύ πιο ουσιαστική – αφορά ολόκληρη την ιστορία και > των δύο λαών, από τον > Τσάρο ΣαμουήλΣαμουήλ της Βουλγαρίας > ως τους > ήρωες του ΊλιντενΕξέγερση του Ίλιντεν, > που τους διεκδικούν οι μεν ως Βουλγάρους, οι δε ως Μακεδόνες!». > > 4severna.jpg > Τα αγάλματα των ηρώων της «μακεδονικής εθνεγερσίας» κατά των Οθωμανών έχουν > προκαλέσει έντονη πικρία στην Βουλγαρία, που θεωρεί τα εικονιζόμενα πρόσωπα > Βουλγάρους. > > Η Βουλγαρία αναγνώρισε την “Δημοκρατία της Μακεδονίας”, όχι όμως την ύπαρξη > “μακεδονικού έθνους” – κάτι τέτοιο, θεωρούν οι Βούλγαροι πολιτικοί, “ακυρώνει” > την ιστορία τους. «Τώρα η Βουλγαρία παρέχει διαβατήριο σε όσους > Σλαβομακεδόνες θέλουν. Τα έχουν πάρει δεκάδες χιλιάδες, όχι επειδή θεωρούν > εαυτούς Βουλγάρους, > αλλά επειδή χρειάζονται ένα διαβατήριο της ΕΕ. Δεν αποκλείεται, πάντως, η > Βουλγαρία να ισχυρισθεί πως έχει εδώ μειονότητα...». > > Για την Αθηνά, επιτομή της σχέσης της τοπικής κοινωνίας με την αρχαιότητα > αποτελούσε το άγαλμα του Προμηθέα. «Δεν το είδατε, απέναντι από την > Εθνοσυνέλευση; > Είναι το καλύτερο! Ο Προμηθέας εικονίζεται νεαρότατος, επίχρυσος, με αλυσίδες > στα χέρια, χωρίς γένια και με κούρεμα ναζιστικό. Το άγαλμα ήταν γυμνό, βέβαια, > αλλά η τοπική κοινωνία δεν το άντεξε. Μετά από σειρά διαμαρτυριών, τον > έντυσαν με χρυσό βρακάκι! Η κοινωνία αυτή δεν είναι εξοικειωμένη με την > αρχαιότητα... > Μην φύγετε από τα Σκόπια χωρίς να δείτε τον Προμηθέα!». > > prometheusseverna.jpg > Ο Προμηθέας με το χρυσό βρακάκι μπροστά σε μικρογραφία της Πύλης του > Βραδεμβούργου (τμήμα του Skopje 2014). > Στην «πρωτεύουσα των Αλβανών», το Τέτοβο > > Μόλις μπήκαμε στο λεωφορείο για το Τέτοβο, νωρίς το πρωί, άρχισε να βρέχει. > Δεν έλεγε να σταματήσει. Φτάσαμε στην πόλη και πήραμε ταξί. Ο οδηγός, Αλβανός, > μιλούσε άψογα τουρκικά. Του ζήτησα να μας αφήσει κοντά στο περίφημο > Ζωγραφιστό Τζαμί (Šarena Džamija / Xhamia e Pashës), που βρίσκεται σε μια > όμορφη τοποθεσία > πάνω στον ποταμό Πένα. Απέναντι από το τέμενος βρήκαμε ένα συμπαθητικό καφέ, > όπου καταφύγαμε μέχρι να καταλαγιάσει η νεροποντή. Έπαιζε ιταλική μουσική, > σέρβιρε άψογο εσπρέσσο και τα νεαρά γκαρσόνια, άνδρες και γυναίκες, ήταν > ευπαρουσίαστα και καλοντυμένα σαν μοντέλα. «Οι Αλβανοί κάνουν τον καλύτερο > εσπρέσσο > εκτός Ιταλίας» δήλωσε για πολλοστή φορά η Μάρτα. > > Βγαίνοντας από το καφέ συνειδητοποιήσαμε πως ήταν μια φούσκα στην «πρωτεύουσα > των Αλβανών» της ΠΓΔΜ. Είδαμε βιαστικά τον ζωγραφιστό διάκοσμο του τζαμιού, > όντως εντυπωσιακό, με τις φανταστικές παραστάσεις της Κωνσταντινούπολης. > > 12severna.jpg > Η Κωνσταντινούπολη, ιστορημένη με πολλή φαντασία στις τοιχογραφίες του > «Ζωγραφιστού Τεμένους» στο Τέτοβο. > > Ο λόγος που ήθελα να επισκεφθώ την πόλη ήταν ο περίφημος τεκές Αραμπατί > Μπαμπά, ένα από τα κέντρα των > ΜπεκτασήδωνΜπεκτασήδες δερβίσηδες > στα Βαλκάνια. Η βροχή είχε σταματήσει και, για να φτάσουμε στον τεκέ, > διασχίσαμε περπατώντας ένα μεγάλο τμήμα των μουσουλμανικών μαχαλάδων της > πόλης. > Πέρα από τις σερβιτόρες στο καφέ, δεν θυμάμαι να συναντήσαμε γυναίκα με τα > μαλλιά ξέσκεπα. Ακόμη και τα κορίτσια στην πρώιμη εφηβεία φορούσαν μαντήλα. > > Σταματήσαμε στην προθήκη ενός βιβλιοπωλείου. Όλα τα βιβλία βέβαια ήταν στα > αλβανικά. Κυριαρχούσαν οι αναφορές στον αλβανικό εθνικισμό – βιβλία αφιερωμένα > στον > ΣκεντέρμπεηΣκεντέρμπεης, > την αλβανική σημαία, τον UÇK. > > 18severna.jpg > Βιβλία με εθνικιστική θεματική εκτίθενται στην βιτρίνα αλβανικού > βιβλιοπωλείου στο Τέτοβο. > > Ανάμεσά τους διέκρινα το Mein Kamfp του Χίτλερ, μεταφρασμένο στην αλβανική. > > 17severna.jpg > Ανάμεσα στα βιβλία που εκτίθενται στην βιτρίνα ενός αλβανικού βιβλιοπωλείου > στο Τέτοβο διακρίνεται η αλβανική μετάφραση του Mein Kampf. > > Κοιταχτήκαμε με την Μάρτα. Είχε περάσει πολλούς μήνες στην Βοσνία. «Εκεί έχει > φθάσει το τζιχαντιστικό κίνημα, με χρήματα, ακόμη και μαχητές του Κόλπου. > Αυτοί έχουν εισαγάγει τον αντισημιτισμό, που στην Βοσνία ήταν άγνωστος. Λες > να έχει γίνει το ίδιο κι εδώ;» «Πρέπει να ρωτήσουμε» είπα σκεφτικά. > > Ο αλβανικός τομέας της πόλης καταγράφηκε στην μνήμη μου σαν μια βαλκανική > Καισάρεια, ένα βαλκανικό Ικόνιο. Ίδια μουσουλμανική ευλάβεια και εμφάνιση, με > αισθητά ξανθότερους κατοίκους. Δέκα ημέρες στην Αλβανία δεν είχαμε δει > πουθενά γυναίκες με ισλαμική μαντίλα – μόνο δύο τούρκισσες τουρίστριες στην > πλατεία > του Σκεντέρμπεη στα Τίρανα. Υπήρχαν, βέβαια, οι γιαγιάδες στα χωριά με τα > τσεμπέρια, χριστιανές και μουσουλμάνες. Αλλά αυτό ήταν άλλο – δεν κάλυπταν > εντελώς > τα μαλλιά τους και δεν τα φορούσαν από ευλάβεια. Θυμήθηκα και τον Αρμάντο, > που είχαμε γνωρίσει στο Μπεράτι. Παρά το όνομά του, καταγόταν από οικογένεια > μουσουλμανική. Ήταν άθεος, όπως ίσως οι περισσότεροι Αλβανοί εκεί. «Εμείς», > μας είχε πει, «είμαστε εντελώς άλλο πράγμα από τους Αλβανούς του Κοσόβου και > της Μακεδονίας. Θα το δείτε. Αλβανοί κι εκείνοι, δεν λέω. Αλλά εμείς έχουμε > για όνειρο την Ιταλία. Εκείνοι φαίνεται πως φαντασιώνονται τους Οθωμανούς! > Πηγαίνετε και θα με θυμηθείτε!». > > Ο τεκές βρισκόταν στην άκρη ενός αχανούς ισλαμικού νεκροταφείου. Η συννεφιά, > το μουσκεμένο έδαφος, τα μουντά χρώματα και οι σειρές από πέτρινες στήλες > δημιουργούσαν ένα τοπίο αβάσταχτα μελαγχολικό. > > 13severna.jpg > Μουσουλμανικό νεκροταφείο μπροστά στον τεκέ Αραμπατί Μπαμπά στο Τέτοβο. > > Θυμήθηκα κάτι εικόνες δελτίων από την Βοσνία. Τόσοι Τούρκοι φίλοι μου > κατάγονταν από αυτά τα μέρη· για την αστική τάξη της Τουρκίας, το να > κατάγεσαι «από > την Ρούμελη», δηλαδή από τα Βαλκάνια, αποτελεί λόγο υπερηφάνειας. Το τοπίο > που με τριγύριζε φαινόταν να καταρρίπτει το παραμύθι. «Τι τυχεροί είστε που > οι πρόγονοί σας έφυγαν στην Πόλη» έστειλα, το ίδιο βράδυ, αυθόρμητα μηνύματα > σε τρεις φίλους μου. «Στα Σκόπια και το Τέτοβο αισθάνομαι να με πλακώνει μια > ταφόπλακα». «Μελαγχολία» ήταν η μία απάντηση. «Την έχουμε ακόμη στο αίμα μας». > > Ο τεκές, όμορφο οθωμανικό κτίσμα, φαινόταν πίσω από τον ψηλό μαντρότοιχο. > > 14severna.jpg > Το συγκρότημα του Αραμπατί Μπαμπά στην άκρη της πόλης του Τέτοβο. > > Με είχαν προετοιμάσει για το τι θα συναντούσα, οπότε δεν σοκαρίστηκα > ιδιαίτερα όταν μπήκα στην αυλή και είδα μια παρέα άνδρες, γέρους και νέους, > με μουστάκια > στο στιλ του Έρντογαν. Τους μίλησα κατευθείαν στα τουρκικά. «Selamünaleykum» > με χαιρέτησαν, αλλά απήντησα με ένα απλό merhaba. Το ότι δεν ανταπέδωσα τον > ισλαμικό χαιρετισμό ήταν το πρώτο πάγωμα. Το δεύτερο ήταν η Μάρτα. Κοίταζαν > τα ξέπλεκα κόκκινα μαλλιά, το ντεκολτέ και το στενό παντελόνι της με μισό > μάτι. > «Η σύζυγος, ε;» με ρώτησε ο ένας τους. «Όχι, φίλη και συνάδελφος, Ισπανή» > είπα κοφτά. «Α». Ήταν αυτό το «α» που τόσο καλά γνωρίζω από την Τουρκία και > την > Μέση Ανατολή και που σημαίνει, πάντα, «ξέρω ότι κάνετε σεξ και δεν το > σχολιάζω γιατί, στο κάτω κάτω, θα σας κρίνει ο Αλλάχ μια και καλή». Είχα μια > τρομερή > διάθεση να πω «μα δεν κάνουμε σεξ!», έτσι για να τους τρολάρω. > > «Καλώς ήλθατε, καλώς ήλθατε» μου επανέλαβαν μηχανικά. «Πάντα ωραίο να > βλέπουμε τα αδέλφια μας τους Τούρκους» είπε ένας από τους γέρους. «Σας > θαυμάζουμε. > Και ιδίως τον πρόεδρό σας» είπε ένας άλλος. «Ο Έρντογαν είναι ένας ηγέτης, > μια ελπίδα για όλους τους μουσουλμάνους. Τον έχουμε μες στην καρδιά μας. Σαν > τον Αμπντούλ Χαμίτ Χαν». Χαμογέλασα ψυχρά. Το Γκεζί ήταν πολύ πρόσφατο και το > μίσος μου για τον Έρντογαν απύθμενο. > > Οι Σουνίτες που συναντήσαμε είχαν καταπατήσει, χρόνια πριν, τον χώρο του > μοναστηριού των Δερβίσηδων με όλα τα ιστορικά κτίσματα, εκτοπίζοντας τους > Μπεκτασί > σε ένα μικρό, πίσω οίκημα. > > 15severna.jpg > Εικόνες του προφήτη Αλί διακοσμούν το μόνο κτίριο του τεκέ που απέμεινε στα > χέρια των Μπεκτασί. > > Είχαν πρόσφατα οικοδομήσει τζαμί στην μία άκρη της αυλής, που μου το έδειξαν > με υπερηφάνεια. «Πώς μπορώ να περάσω στον τεκέ;» ρώτησα, προκαλώντας βλέμματα > ψυχρά. «Είναι μέσα κάτι τύποι. Από εκεί πρέπει να περάσετε». Μας έδειξαν έναν > μικρό διάδρομο και βρεθήκαμε σε ένα απλό οίκημα στην άκρη του περιτειχισμένου > χώρου, στολισμένο με πορτρέτα του προφήτη Αλί. Στην πόρτα, μας υποδέχθηκε > ένας μεσήλικος άνδρας. > > «Από πού έρχεστε;» μας ρώτησε φιλικά. «Από την Πόλη» είπα στα αγγλικά, μην > ξέροντας αν θα ήταν καλό ή κακό να μας περάσει για Τούρκους. «Αχ, τι μας έχει > κάνει ο πρόεδρός σας» είπε μισο-αστεία μισο-σοβαρά, και τότε θεώρησα σκόπιμο > να πω πως είμαι Έλληνας. Μας κάλεσε να μπούμε. Μέσα βρίσκονταν ένας άνδρας > με τσιγκελωτό μουστάκι, όπως εκείνο που είχαν οι Γενίτσαροι, και ένας > γηραιότερος με γένια που κατάλαβα πως ήταν ο «μπαμπά» του τεκέ – ο τοπικός > θρησκευτικός > αρχηγός των Μπεκτασί. Θυμήθηκα πως οι Μπεκτασί ήταν το τάγμα των Γενιτσάρων > και έτσι εξαπλώθηκε ταχύτατα στα Βαλκάνια, που γέμισαν δερβίσηδες και τεκέδες. > Παρά την μαχητικότητα των Γενιτσάρων, οι Μπεκτασήδες, τάγμα θρησκευτικού > συγκρητισμού, έγιναν πολύ πιο ειρηνικοί από το επίσημο, σουνιτικό Ισλάμ και > ταυτίσθηκαν > με τις προοδευτικές ιδέες. > > 16severna.jpg > Με την Μάρτα και τον Ρετζέπ Μπαμπά στον τεκέ. > > Τους είπα χωρίς πολλές περιστροφές ότι φίλοι από την Τουρκία με είχαν > ενημερώσει για την εισβολή και την κατάληψη του χώρου από τους Σουνίτες. > Είχαμε έλθει, > είπα, για να ακούσουμε τα προβλήματά τους και να εκφράσουμε συμπαράσταση. Ο > Άρμπεν, ο άνδρας που μας άνοιξε, μας κάθισε σε έναν καναπέ απέναντί τους και > μας κέρασε τσάι και λουκούμι. Μας είπε πως είχε πολεμήσει με τον UÇK και στο > Κόσοβο και στην Βόρεια Μακεδονία. «Όταν έγιναν εδώ τα γεγονότα, το 2001, η > πόλη είχε περάσει στην διοίκηση του UÇK. Τότε κάποιοι φανατικοί, πείθοντας > τον UÇK, μπήκαν στον χώρο να τον κάνουν σουνιτικό τζαμί. Μας πέταξαν εδώ, στο > πίσω δωματιάκι. Ακόμη αγωνιζόμαστε να ανακτήσουμε αυτό που μας ανήκει! Στο > μεταξύ ο UÇK έγινε από στρατός πολιτικό κόμμα, εκφυλίστηκε...». > > Περισσότερο από τον UÇK, ο Άρμπεν κατηγορούσε την κυβέρνηση για την > κατάσταση. «Η κυβέρνηση προτιμά τους Σουνίτες. Οι Σλάβοι θέλουν να κρατήσουν > τους Αλβανούς > σε ύπνο. Οι Μπεκτασί είμαστε πάντα πιο μορφωμένοι, πιο φιλελεύθεροι, και οι > τουρμπέδες μας προωθούν την σκέψη και την παιδεία. Λέμε πως και οι γυναίκες > πρέπει να μορφώνονται, κάτι που σκανδαλίζει τους Σουνίτες. Γι’ αυτό θέλουν να > μας ξεκάνουν. Οι χοτζάδες των Σουνιτών τους κρατούν στην χαύνωση. Είναι > παντοδύναμοι > γιατί λαμβάνουν τεράστια ποσά από τις χώρες του Κόλπου...». > > Η κοινότητα των Μπεκτασί είχε προσφύγει, μου είπε ο Άρμπεν, στο ευρωπαϊκό > δικαστήριο του Στρασβούργου ώστε να ανακτήσει τον χώρο και να εκδιώξει τους > καταπατητές. > Ο Ρετζέπ μπαμπά, νυν ιερέας του τεκέ, μας μίλησε για τον διωγμό των Μπεκτασί > από τον Ατατούρκ. «Τώρα το κέντρο μας, το ντεντελίκ, βρίσκεται στα Τίρανα». > Τους ρώτησα αν αισθάνονται “Μακεδόνες”. «Μα είμαστε Μακεδόνες, γιατί ζούμε > στην περιοχή της Μακεδονίας και έχουμε την υπηκοότητα αυτού εδώ του κράτους» > είπε ο Άρμπεν. «Αλλά είμαστε Αλβανοί. Όλο αυτό το τσίρκο με τον “εξαρχαϊσμό” > μας προσβάλλει – η ταυτότητα που προωθεί είναι μία δήθεν αρχαία, πάντως > σλαβική > και ορθόδοξη, και μας αποκλείει». > > Ο αλβανικός πληθυσμός της πόλης, μας είπαν, ζει με τα εμβάσματα της > διασποράς. «Δεν υπάρχει τοπική οικονομία. Καταστράφηκαν όλα τα εργοστάσια που > λειτουργούσαν > επί Γιουγκοσλαβίας. Εισάγουμε τα πάντα». Ο Άρμπεν, που ζούσε στις ΗΠΑ και > είχε ένα ιταλικό εστιατόριο, μας είπε ότι χρηματοδότησε την «επανάσταση» του > 2001 και τον UÇK. Αλλά αισθανόταν μετανοημένος. «Δεν έγιναν τα πράγματα όπως > τα θέλαμε. Μόνο αν μπει η χώρα στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ θα καλυτερέψουν τα > πράγματα. > Καλύτερη οικονομία, διαφάνεια, πραγματική ισότητα στα δικαιώματα ανεξαρτήτως > εθνότητας...». > > Ξαφνικά μπήκαν στο δωμάτιο κάποιοι Τούρκοι, χαμογελαστοί και με μουστάκια. > «Γκιουλενιστές» ψιθύρισε ο Άρμπεν. Αλλά δεν χρειαζόταν να το πει. Ήταν φως > φανάρι. > Μας κάλεσαν ταξί και φύγαμε, μες στην βροχή. > > Ο σλαβικός βυζαντινισμός της Οχρίδας > > Στον δρόμο για την Οχρίδα, διασχίζοντας βουνά και δάση, ξεπαγιάσαμε. Στο > λεωφορείο δεν είχε θέρμανση και στα ψηλά το κρύο περόνιαζε. Μας έκανε μεγάλη > εντύπωση > ότι, σε πολλά μέρη, Αλβανοί εθνικιστές είχαν «σβήσει» τις επιγραφές στα > σλαβομακεδόνικα στις πινακίδες, που είναι υποχρεωτικά δίγλωσσες. > > 30severna.jpg > Φαινόμενο σύνηθες στις δυτικές περιοχές της χώρας: Αλβανοί εθνικιστές σβήνουν > με σπρέι τις επιγραφές στα σλαβομακεδόνικα από τις υποχρεωτικά δίγλωσσες > πινακίδες. > > Η Οχρίδα (Αχρίδα, παραδοσιακά, στα ελληνικά) είναι ο αντίποδας τόσο των > Σκοπίων – γιατί είναι όμορφη, όπως ευάρεσκα καθρεπτίζεται στα κρυστάλλινα νερά > της λίμνης της – όσο και του Τέτοβο, καθώς πνέει πάνω της μια ατμόσφαιρα > σλαβικής ορθοδοξίας. > > 26severna.jpg > Ο Άγιος Ιωάννης στο Κανέο και η λίμνη της Οχρίδας το βράδυ. > > 20severna.jpg > Μετά την νεροποντή, ο ορίζοντας ανοίγει σιγά σιγά πάνω από την λίμνη της > Οχρίδας. > > Εδώ, στον ναό-κομψοτέχνημα της Αγίας Σοφίας, έδρευε η Αρχιεπισκοπή Αχρίδος > και πάσης Βουλγαρίας από το 1019 ως το 1767. Είχε υπό την δικαιοδοσία της τους > Σλάβους που δεν ήταν υπήκοοι του βουλγαρικού στέμματος, αλλά είτε της > Ρωμανίας είτε, αργότερα, των Οθωμανών. Σλάβους που οι πηγές αναφέρουν, > πάντοτε, ως > Βουλγάρους. > > 21severna.jpg > Ελληνική επιγραφή στην πρόσοψη του ναού της Αγίας Σοφίας, όπου έδρευε η > «Αρχιεπισκοπή Αχρίδος και πάσης Βουλγαρίας». > > Πάνω από την πόλη ορθώνεται το κάστρο του Τσάρου Σαμουήλ, που για τους > Βουλγάρους είναι ένδοξος πρόγονός τους, για τους Σλαβομακεδόνες από τους > θεμελιωτές > του έθνους τους. > > 23severna.jpg > Το κάστρο του τσάρου Σαμουήλ δεσπόζει στον λόφο πάνω από την Οχρίδα. > > Την πόλη κοσμεί πλήθος εκκλησιών υστεροβυζαντινού ρυθμού, με την αέρινη > πλαστικότητα των ναών της παλαιολόγειας περιόδου. Μείναμε στο ισόγειο ενός > σπιτιού > στην περιοχή Κανέο. Η σπιτονοικοκυρά, η Ντομπρίνκα, ήταν κι εκείνη δασκάλα > ιστορίας – όπως και ο σπιτονοικοκύρης μας στα Σκόπια. Εργαζόταν όμως ακόμα στο > σχολείο. Όταν επιστρέψαμε μετά τον περίπατό μας το πρώτο απόγευμα, κατέβηκαν > με τον Κίριλ, τον άνδρα της, να μας κεράσουν σπιτική γκοφρέτα και λικέρ που > έφτιαχνε η ίδια. > > «Αγαπώ την Οχρίδα» είπε η Ντομπρίνκα. Γύρω στα πενήντα κάτι, ήταν από την > Στιπ και είχε έλθει με δική της απόφαση, ανύπανδρη ακόμη, να εγκατασταθεί εδώ. > «Την αγαπώ και για το φυσικό της κάλλος, και για την αρχιτεκτονική της, και > για την ατμόσφαιρά της. Δεν είναι σαν μια εικόνα από το παρελθόν; Ένα παρελθόν > σλαβο-βυζαντινό;» Είδε πως το σχόλιό της μας εντυπωσίασε. «Και η βυζαντινή > αυτή διάσταση θα έπρεπε να μας ενώνει» είπε προς τα μένα. «Οπωσδήποτε» > αναφώνησα > με ειλικρίνεια, τονίζοντας ότι ζω στην Πόλη και, προσωπικά, αισθάνομαι > μεγαλύτερη εγγύτητα προς την Ρωμανία παρά προς την αρχαιότητα. Η Ντομπρίνκα > συγκινήθηκε. > «Τσάριγκραντ», ψέλλισε, αναπολώντας την Πόλη. «Χρόνια έχω να πάω». > > «Μακάρι να βρεθούν, γρήγορα, πράγματα που να μας ενώσουν» είπε ο Κίριλ. Στην > Οχρίδα γεννήθηκε και μεγάλωσε. Εκεί συναντήθηκαν και παντρεύτηκαν. Είχαν > διαφορά > τουλάχιστον μιας δεκαετίας. Οι γονείς του Κίριλ ήταν πρόσφυγες από την > Καστοριά. «Λοιπόν ακούστε. Οι παππούδες μου, αγράμματοι χωριάτες, ήταν > πατριαρχικοί. > Περισσότερο από άγνοια – φοβούνταν πως αν “αποσκιρτούσαν” στην > ΕξαρχίαΒουλγαρική Εξαρχία > θα τους τιμωρούσε ο Θεός. Η παράδοση δύσκολα αλλάζει. Στον Μακεδονικό Αγώνα > τάχθηκαν με την ελληνική πλευρά και παρέμειναν στο χωριό. Μετά άρχισαν τα > δύσκολα. Τους απαγόρευαν οι χωροφύλακες να μιλούν μακεδόνικα. Τους χτυπούσαν > αν τους άκουγαν, ακόμα και τα παιδιά. Οι γονείς μου, στον εμφύλιο, πέρασαν > στους αντάρτες. Το ΕΑΜ τους είχε υποσχεθεί αυτονομία, πολιτιστικές > ελευθερίες, δεν μπορώ να ξέρω αν τα εννοούσαν αλλά σίγουρα κέρδισαν τον > πληθυσμό. Λίγο > πριν καταρρεύσει το μέτωπο, πέρασαν στην Γιουγκοσλαβία... Εγώ προσωπικά δεν > έχω πικρία. Λίμνη κι εκεί, λίμνη κι εδώ, λέω. Μόνο που η Οχρίδα είναι > ωραιότερη > από την Καστοριά» είπε βγάζοντάς μου την γλώσσα και κάνοντάς με να γελάσω, > ενώ ήθελα να δακρύσω. «Πηγαίνουμε, καμιά φορά, το καλοκαίρι, στο χωριό δεν > απομένει > κανείς...» είπε η Ντομπρίνκα. > > 22severna.jpg > Η όμορφη παραλία του Κανέο με τον ναό του Αγίου Ιωάννου στην Οχρίδα. > > Το ότι η κοινή βυζαντινή μας πολιτιστική συνισταμένη μπορεί να μην ενώνει, > αλλά να χωρίζει, το διαπίστωσα την επομένη. Στην εκκλησία της Παναγίας > Περιβλέπτου, > σε λόφο της παλιάς πόλης, μείναμε έκθαμβοι με τις τοιχογραφίες στον > εξωνάρθηκα και τον νάρθηκα. Απαγορευόταν όμως να φωτογραφίσεις. «Κάνε τα > γλυκά μάτια > στην φύλακα» επέμενε η Μάρτα. Και αυτό έκανα. Έπλεξα το εγκώμιο της > εκκλησίας, των εικόνων, της Ορθοδοξίας. Την ρώτησα αν επιτρεπόταν να βγάλω > δυο-τρεις > φωτογραφίες χωρίς φλας για ενθύμιο. Τα μάτια της, κυρίως αυτά, δήλωναν θυμό. > «Ακολουθείστε με» είπε. «Θα σας δείξω γιατί απαγορεύουν τις φωτογραφίες». > > Με οδήγησε στο κεντρικό κλίτος και μου έδειξε τις τοιχογραφίες στην οροφή και > πάνω από το ιερό. «Έχουν ασπρίσει. Βλέπετε την ζημιά; Δεν είναι από τον καιρό. > Δεν είναι από την υγρασία. Για αιώνες ήταν σε πολύ καλή κατάσταση. Μέχρι που > ένα συνεργείο από τα Σκόπια αποφάσισε να τις “αποκαταστήσει”. Δεν θέλησαν > να συμβουλευτούν ειδικούς από την Θεσσαλονίκη, όπως είχαν προτείνει κάποιοι > συμπολίτες μας. “Πρέπει οι αναστηλωτές να είναι Μακεδόνες. Σίγουρα δεν θέλουμε > Έλληνες”. Δεν είχαν την τεχνογνωσία, κύριε. Κοιτάξτε τι έκαναν!» είπε > πνίγοντας έναν λυγμό. Μου γύρισε την πλάτη. «Τραβήξτε όσες φωτογραφίες > θέλετε» είπε > και βγήκε. «Τι έκανες στην γυναίκα;» είπε έντρομη η Μάρτα, που περίμενε στον > εξωνάρθηκα. > > toixografiesseverna.jpg > Τοιχογραφίες στην Παναγία Περίβλεπτο της Οχρίδας, θύματα της ατυχούς > συντήρησης. > > Το ίδιο απόγευμα, λίγο πριν κάνουμε βαρκάδα στην λίμνη, μας υποδέχθηκε στην > παραλία ένα τεράστιο ουράνιο τόξο. Το θεώρησα καλό οιωνό. «Δεν γίνεται, το > μέλλον θα είναι καλύτερο» είπε η Μάρτα. «Ακόμη και για μας τους Καταλάνους». > Για μια φορά, είπα να μην της απαντήσω. > > Mixalis%20&%20Kostas%20Theodoropoulos/%C2%ABSeverna%C2%BB%20%20%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%BB%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%B9%20%CE%B1%CF%80%CF%8C%20%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%C2%AB%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B7%C2%BB%20%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1 > Αλέξανδρος Μασσαβέτας > Σπούδασε νομικά σε Αθήνα και Cambridge. Έζησε νομαδικά με βάση του την Πόλη > (2003-2015). Εκεί έγραψε δύο βιβλία για την Κωνσταντινούπολη και ένα για την > Μικρά Ασία, ενώ συνεργάσθηκε με ελληνικά και ξένα έντυπα. Σήμερα συνεχίζει > την νομαδική του ύπαρξη, με βάση την Αθήνα. > > > > ________ > > Orasi mailing list > για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση > [email protected] > και στο θέμα γράψτε unsubscribe > > Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας > στείλτε email στην διεύθυνση > [email protected] > > διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα > http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net > > Για το αρχείο της λίστας > http://www.mail-archive.com/[email protected]/ > Εναλλακτικό αρχείο: > http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ > παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) > http://www.freelists.org/archives/orasi > __________ > NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού > http://www.nvda-project.org/ > _____________ > Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις > προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών > ____________ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ____________
