Binnenland
Toespraak minister Bot
Toespraak door dr. Bernard Bot, Minister van Buitenlandse Zaken van het
Koninkrijk der Nederlanden, ter gelegenheid van de 15 augustus herdenking bij
het Indië-monument.
Bij dit artikel
.
NIEUWS - Kabinet erkent na zestig jaar actie Soekarno
Geachte aanwezigen, dames en heren, De Stichting Herdenking 15 augustus
1945 ben ik dankbaar voor de mogelijkheid vandaag de herdenkingstoespraak te
houden. Dat is voor mij, als minister van buitenlandse zaken en
vertegenwoordiger van de regering, een eervolle taak. Maar ik sta hier ook, net
als velen van u, als een kind van Indië. Net als bij u roept deze herdenking
bij mij gevoelens en emoties op, komen op deze dag zowel positieve als
negatieve herinneringen boven aan Indonesië, 5 tijdzones en 28.000 kilometer
van deze plek verwijderd, maar gevoelsmatig toch zo nabij. Het zijn
herinneringen die je de rest van je leven meedraagt, maar een optimistische en
toekomstgerichte levenshouding niet in de weg hoeven te staan. Immers,
herdenken is, naast herinneren, ook vooruitzien.
Eerst het verleden: met de capitulatie van Japan, precies 60 jaar
geleden, kwam ook een einde aan de Japanse bezetting van Nederlands Indië, een
bezetting die zovelen van ons leed had berokkend. Wij gedenken de familieleden
en vrienden die tijdens de Japanse bezetting het leven lieten of hebben
geleden. Wij gedenken ook de talloze Indonesische dwangarbeiders, de Romusha's,
die vaak naamloos stierven.
Na de capitulatie was het leed, in tegenstelling tot wat toen vurig werd
gehoopt, nog niet geleden. Meteen na de capitulatie ontstond een machtsvacuüm
dat slechts geleidelijk kon worden opgevuld door de Britten. Tijdens deze
zogeheten Bersiap-periode verloren vele duizenden onschuldige
Nederlands-Indische en Indonesische burgers, veelal vrouwen en kinderen, het
leven.
In de jaren daarna volgde een pijnlijke, langdurige en gewelddadige
scheiding der wegen tussen Indonesië en Nederland. Voor wat betreft grote delen
van de Nederlands-Indische gemeenschap spreken wij dus over vele jaren van
fysiek en psychisch leed.
Zelf kijk ik met gemengde gevoelens terug op mijn kamptijd in Tjideng.
Als kind word je misschien iets minder snel geraakt door het leed en de
ontbering om je heen, vat je de dingen wat makkelijker op. Maar je wordt ook
sneller volwassen. Een verblijf in het weeshuis, toen mijn moeder in het
ziekenhuis werd opgenomen, maakte mij, zoals dat heet, vroeg "streetwise".
Waarschijnlijk daarom staat die periode scherp in mijn geheugen geetst.
Ik herinner me nog levendig de internering, het vertrek van mijn vader naar
Birma, de koempoelans 's-morgens en 's-avonds, het urenlange wachten en daarna
buigen voor kampcommandant Soni. Ook weet ik dat je duizend angsten uitstond
als je wegens ziekte niet bij de koempoelan aanwezig kon zijn, omdat de
Japanners je zouden kunnen betrappen bij een controle. De herinnering aan de
honger is iets dat, denk ik, bij mijn generatie sterk voortleeft in de zin dat
je niet snel iets weggooit wat nog enigszins eetbaar is.
Een kleine anekdote. Wij werden verplicht een soort volkstuintjes aan te
leggen zogenaamd om wat groente te verbouwen. Ik was aangewezen mee te werken
aan een tomatenbed. Groot was mijn teleurstelling toen op een kwade ochtend
bleek dat alle zo goed als rijpe tomaten waren verdwenen.
Ik verdacht mijn buurjongen van deze euvele daad en besloot tot
retaliatie. Alleen, bij hem waren de tomaten nog onrijp en groen. Ik heb ze
toch verorberd en heb dat moeten berouwen. Niet lang daarna voelde ik me
doodziek worden en moest mijn moeder opbiechten wat ik had gedaan. "Jongen",
zei ze, "zo komt boontje altijd om zijn loontje".
Er wordt weer veel geschreven over de Japanse capitulatie. Natuurlijk is
het verschrikkelijk wat er in Hiroshima en Nagasaki is gebeurd. Maar ik weet
ook dat de oorlog niet veel langer had moeten duren of wij hadden dat kamp niet
overleefd. En mijn vader zou zeker niet zijn teruggekeerd uit Birma en Siam. 15
Augustus is daarom een dag die voor mij een speciale betekenis heeft.
De bevrijding, de terugkeer van mijn vader die ik uiteraard bij die
eerste ontmoeting niet kende, de terugkeer in Nederland zijn evenzovele
onuitwisbare herinneringen die ik graag met U hier vandaag deel. De ontvangst
in Nederland kwam enigszins als een koude douche. En ik zeg dat niet vanwege
het koude klimaat waarin ik terecht kwam. Het was moeilijk uit te leggen wat
wij hadden ondergaan. Steevast kwam er als reactie dat bij ons in Indie in
ieder geval het zonnetje had geschenen, terwijl zij in de hongerwinter kou
hadden geleden. Kortom, al snel werd duidelijk dat niemand in Nederland zat te
wachten op die uit Indië afkomstige groep Nederlanders. Je leerde dus al snel
niet te veel te praten over wat je had meegemaakt, en juist wel met sympathie
te luisteren naar de verhalen over de oorlog in Nederland, de Duitsers en de
vernietigingskampen.
Misschien is dat ook wel de reden waarom wij zo goed en snel in de
Nederlandse samenleving wisten te integreren. Misschien daarom hebben we snel
pleisters geplakt op al die wonden en gewoon de draad van ons leven weer
opgepakt. En natuurlijk was er ook aanleiding om dankbaar te zijn. We hadden
het immers overleefd en in ieder geval een nieuw thuis gevonden. Persoonlijk
ben ik dus dankbaar dat ik hier voor u mag staan, dat ik zoals zo velen van u
die periode goed heb doorstaan en heb laten zien dat je ook gesterkt uit zo'n
beproeving te voorschijn kunt komen.
Zestig jaar, dames en heren. De afstand in tijd tussen het heden en de
gebeurtenissen van toen wordt steeds groter. En brengt dit niet het risico van
vergetelheid met zich mee, zoals de heer Boekholt dat twee jaar geleden bij
deze gelegenheid schetste? Ik hoop en vertrouw erop dat dit niet zo zal zijn.
Ik denk dat ook toekomstige generaties zich zullen blijven interesseren in het
gemeenschappelijke verleden van Nederland en Indonesië. Ik denk dat onze jeugd
die geschiedenis graag wil adopteren, zoals de scholieren van het Vrijzinnig
Christelijk Lyceum het Indië-monument hebben geadopteerd en zoals vele andere
scholen bijvoorbeeld militaire begraafplaatsen verzorgen. Maar om de
geschiedenis met overtuiging te koesteren, moet in de ogen van onze jeugd het
verleden en de kennis van dat verleden ook voor het heden en de toekomst
relevant zijn.
Winston Churchill zei het eens als volgt: hoe verder men terug kan kijken
hoe verder men vooruit weet te zien. Inderdaad: historische kennis is geen
overbodige luxe, maar een voorwaarde voor een heldere blik op de toekomst. En
dat geldt zeker voor de relatie tussen Nederland en Indonesië. Wanneer
Nederlanders op welke wijze dan ook in contact zullen komen met Indonesië en
Indonesiërs, dan zullen zij iets moeten weten van de geschiedenis van dat land,
en dus ook van eeuwen van gedeelde Indonesisch-Nederlandse geschiedenis.
Nederlanders die zonder enige kennis van de geschiedenis in Indonesië succesvol
zaken denken te kunnen doen, of diplomatie te bedrijven, komen meestal van een
koude kermis thuis.
Wanneer een samenleving de toekomst met optimisme en strijdbaarheid
tegemoet wil treden moet zij wel bereid zijn ook over de minder fraaie kanten
van de eigen geschiedenis eerlijk te zijn. Zeker in een tijd waarin wij in
Nederland - op de werkvloer, in de sportkantine en op school - bruggen willen
slaan tussen de diverse etnische en geloofsgemeenschappen in ons land. In de
context van deze herdenking betekent dat dan dat wij durven toegeven dat ook na
invoering van de zogeheten ethische politiek de belangen van de Indonesische
bevolking voor de meeste Nederlanders op zijn best op de tweede plaats kwamen.
Werken aan een gemeenschappelijke toekomst. Dat moet niet alleen binnen
onze samenleving het adagium zijn, maar ook in de relatie tussen Nederland en
Indonesië. De uitdagingen die wij gezamenlijk ter hand moeten nemen zijn legio,
zoals de strijd tegen intolerantie, extremisme en terrorisme.
Indonesië is belangrijk. Het is een drijvende kracht achter regionale
samenwerking in Zuid-Oost Azië. Indonesië herbergt als seculiere staat meer
moslims dan welk land ook ter wereld, maar is tevens hoeder van eeuwenoude,
boeddhistische, hindoeïstische en christelijke tradities. Als zodanig heeft
Indonesië recht van spreken in de dialoog der culturen. Tijdens het Nederlandse
voorzitterschap van de Europese Unie vorig jaar, hebben wij dan ook veel
aandacht besteed aan intensivering van de betrekkingen met Indonesië.
Om de relatie tussen Indonesië en Nederland verder te intensiveren is het
behulpzaam om wat er nog resteert aan oud zeer weg te nemen, althans voor zover
wij dat als Nederlanders in onze macht hebben. Daarom zal ik als
vertegenwoordiger van ons land en als vertegenwoordiger van de generatie die de
pijn van de scheiding heeft ondervonden, nog vandaag het vliegtuig nemen, die
vijf tijdzones doorkruisen en 28000 kilometer afleggen. Op 17 augustus zal ik
dan ons land vertegenwoordigen bij de Indonesische herdenking van de op 17
augustus 1945 uitgeroepen onafhankelijkheid. Ik zal aan het Indonesische volk
uitleggen dat mijn aanwezigheid mag worden gezien als een politieke en morele
aanvaarding van die datum.
Maar waar het nu in de eerste plaats om gaat is dat wij de Indonesiërs
eindelijk klare wijn schenken. Al decennialang zijn Nederlandse
vertegenwoordigers op 17 augustus aanwezig bij vieringen van de Indonesische
onafhankelijkheid. Ik zal met steun van het Kabinet aan de mensen in Indonesië
duidelijk maken dat in Nederland het besef bestaat dat de onafhankelijkheid van
de Republiek Indonesië de facto al begon op 17 augustus 1945 en dat wij -
zestig jaar na dato - dit feit in politieke en morele zin ruimhartig
aanvaarden.
Aanvaarding in morele zin betekent ook dat ik mij zal aansluiten bij
eerdere spijtbetuigingen over de pijnlijke en gewelddadige scheiding der wegen
van Indonesië en Nederland. Bijna zesduizend Nederlandse militairen lieten in
die strijd het leven, velen verloren ledematen, of werden slachtoffer van
psychische trauma's, waarvoor, opnieuw, in Nederland maar weinig aandacht
bestond.
Door de grootschalige inzet van militaire middelen kwam ons land als het
ware aan de verkeerde kant van de geschiedenis te staan. Dit is buitengewoon
wrang voor alle betrokkenen: voor de Nederlands-Indische gemeenschap, voor de
Nederlandse militairen, maar in de eerste plaats voor de Indonesische bevolking
zelf.
Pas wanneer men op de top van de berg staat kan men zien wat de
eenvoudigste en kortste weg naar boven zou zijn geweest. Zoiets geldt ook voor
diegenen die betrokken waren bij de besluiten die in de jaren veertig werden
genomen.
Pas achteraf is te zien dat de scheiding tussen Indonesië en Nederland
langer heeft geduurd en met meer militair geweld gepaard is gegaan dan nodig
was geweest. (en daarvoor... is niet uitgesproken)
Dit is de boodschap die ik mee zal nemen naar Jakarta. Daarbij hoop ik
vurig op het begrip en de steun van de Indische gemeenschap, de Molukse
gemeenschap in Nederland en van de veteranen van de politionele acties.
Immers, om ons gemeenschappelijke verleden levend te houden, hebben wij
ook een gemeenschappelijke perspectief op de toekomst nodig. Samen werken aan
een gezonde en veilige toekomst van onze samenleving, en aan goede betrekkingen
met Indonesië, zal ons helpen ook de meest pijnlijke aspecten van ons verleden
dragelijk te maken.
Ik dank u voor uw aandacht
[Non-text portions of this message have been removed]
------------------------ Yahoo! Groups Sponsor --------------------~-->
<font face=arial size=-1><a
href="http://us.ard.yahoo.com/SIG=12hqkkfj6/M=323294.6903899.7846637.3022212/D=groups/S=1705329729:TM/Y=YAHOO/EXP=1124167026/A=2896129/R=0/SIG=11llkm9tk/*http://www.donorschoose.org/index.php?lc=yahooemail";>DonorsChoose.
A simple way to provide underprivileged children resources often lacking in
public schools. Fund a student project in NYC/NC today</a>!</font>
--------------------------------------------------------------------~->
***************************************************************************
Berdikusi dg Santun & Elegan, dg Semangat Persahabatan. Menuju Indonesia yg
Lebih Baik, in Commonality & Shared Destiny. http://www.ppi-india.org
***************************************************************************
__________________________________________________________________________
Mohon Perhatian:
1. Harap tdk. memposting/reply yg menyinggung SARA (kecuali sbg otokritik)
2. Pesan yg akan direply harap dihapus, kecuali yg akan dikomentari.
3. Reading only, http://dear.to/ppi
4. Satu email perhari: [EMAIL PROTECTED]
5. No-email/web only: [EMAIL PROTECTED]
6. kembali menerima email: [EMAIL PROTECTED]
Yahoo! Groups Links
<*> To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/ppiindia/
<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
[EMAIL PROTECTED]
<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
http://docs.yahoo.com/info/terms/
