Sve cesci zahtevi za uvodjenje crnogorskog jezika, sta o tome kazu inicijatori, a sta lingvisti suprotstavljenih stavova
Ciji je srpski jezik?
U Crnoj Gori trenutno se potpisuje peticija za uvodjenje crnogorskog jezika kao zvanicnog. Potrebno je skupiti 10.000 potpisa gradjana kako bi se ovakva inicijativa nasla pred poslanicima crnogorske skupstine. I Ustavna povelja nove zajednice ostavlja mogucnost za uvodjenje crnogorskog jezika, jer izricito zabranjuje jezicku diskriminaciju. Osim toga, u Crnoj Gori je ogroman pritisak javnosti da se u Ustav unese crnogorski jezik, i zato verujem da je to neminovno - kaze za “Blic” dr Vojislav Nikcevic, jedan od glavnih zagovornika ideje o zvanicnom uvodjenju crnogorskog jezika.
Nikcevic pravi i paralelu i kaze da crnogorski jezik sociolingvisticki postoji kao jezik, kao i ceski, slovacki, bugarski, makedonski jezik.
- Svi slovenski narodi su svoje jezike imenovali nacionalnim imenom. S obzirom na odavno postojanje crnogorskog naroda i drzave, jasno je da su Crnogorci stvorili sopstveni jezik i da na to, poput drugih, imaju pravo - kaze Nikcevic. Prema njegovim recima, crnogorski jezik je blizak srpskom, hrvatskom i bosnjackom u svom “stokavskom delu, ali su Crnogorci glavni predstavnici ijekavskog dela jezika”.
- Svi su slovenski jezici nikli iz jednog sistema, ali su se raseljavanjem rodile razlike i razliciti jezici - objasnjava Nikcevic.
Na pitanje kako Amerikanci i danas govore engleski jezik, a Austrijanci nemacki, on objasnjava da u Ustavu SAD nema zvanicnog jezika, a da je engleski zvanicni jezik u svega 22 od 50 drzava u SAD.
- Austrijanci su specifican slucaj, s kojim se mi ne mozemo porediti, jer su Nemci na teritoriji Austrije osnovali svoju drzavu, pa je ostao njihov naziv jezika. Lingvistickih razlika ima izmedju srpskog i crnogorskog jezika, a osnovne su pet fonema, kojih za razliku od crnogorskog u srpskom jeziku nema - kaze Nikcevic, napominjuci da je rec o umeksavanju glasova “s” i “z”, kao i o jos nekoliko specificnih fonema.
- Osim toga, postoje i brojne leksicke i druge razlike. Najbolji primer je da su Njegoseva dela 1927. godine u Srbiji bila prepricana u vidu pripovetke kako bi bila razumljiva za citaoce u Srbiji - kaze Nikcevic.
Prof. dr Bozo Coric sa Katedre za srpski jezik Filoloskog fakulteta u Beogradu smatra da je “jasno da se, lingvisticki gledano, radi o jednom jeziku, jer je osnovni kriterijum za razliku jezika kriterijum razumljivosti”.
- Dakle, ako se ljudi razumeju bez prevodioca, to je jedan jezik. Sve ostalo je politika - objasnjava za “Blic” dr Coric.
Slican stav zastupa i njegov kolega sa istog fakulteta mr Mihailo Scepanovic, koji istice da “lingvisti, koji nisu pod politickom cizmom, smatraju da ne postoji nijedan razlog za parcanje srpskog jezika”.
- Hrvati, muslimani, a sada i Crnogorci pokusavaju da parcaju jedan jezik zarad politickih ciljeva. Ono sto nije uradjeno u SAD, Engleskoj ili Nemackoj uradjeno je na Balkanu, da se od jednog naprave cetiri jezika. Verujem da Crnogorci takav zahtev ne mogu isterati, jer se crnogorskim jezikom bave amateri. Dakle, to ne moze zaziveti, jer takvu ideju zastupaju lingvisticke neznalice - tvrdi Scepanovic.
Da nema razloga da se srpski jezik, kako kaze, “jos jednom preimenuje”, smatra i prof. dr Milos Kovacevic, sa fakulteta na Palama.
- Gramaticka struktura govori da se radi o jednom jeziku, kakav je bio Vukov jezik, koji je kasnije preimenovan u srpsko-hrvatski, iako se radi o srpskom jeziku. Nigde u svetu se jezik ne cepa i za tako nesto nema nikakvog opravdanja. Katarina Preradovic
Branim jezik od profesora
Nedavno je crnogorski politicar Novak Kilibarda trazio da se skupstinski materijali prevode na crnogorski jezik.
- Novak Kilibarda je bio moj profesor, i evo me u apsurdnoj situaciji da branim srpski jezik od svojih profesora. Tesko je ozbiljno shvatati ovakve njegove izjave - kaze Mihailo Scepanovic, asistent na Filoloskom fakultetu u Beogradu.
Pravo na naziv
Akademik Sreten Perovic, predsednik crnogorskog PEN centra, kaze za “Blic” da je “srpskim lingvistima, kao i gradjanima Srbije jasno da su Crnogorci istorijski narod, a Crna Gora stara, triput medjunarodno priznata drzava, te da je njihovo pravo da svoj jezik nazovu nacionalnim imenom”.
- Stanovnistvo Crne Gore bilo je podlozno drugacijim civilizacijskim i jezickim uticajima, pa u savremenom crnogorskom jeziku imamo mnogo grecizama, latinizama, talijanizama, a relativno malo turcizama i madjarizama. Evromediteranska leksika je samo jedan od elemenata koji crnogorski jezik cine osobenim. Razlozi za uvodjenje crnogorskog jezika u novi Ustav Crne Gore istovetni su razlozima koji obezbedjuju “ustavni polozaj” hrvatskom, srpskom ili bosanskom jeziku - objasnjava profesor Perovic, naglasavajuci da je ranije i samo pominjanje crnogorskog jezika smatrano “grehom, a od nekih i raspirivanjem antisrpstva”.
Akademik Perovic navodi da se ovih dana cesto plasira neistina o tome da se sintagma “crnogorski jezik” javlja tek pri kraju 20. veka, a istina je da se ona javlja pre vise od 150 godina i to u knjizi Vuka Karadzica “Montenegro und die Montenegriner” iz 1837. godine. - Siroki intelektualni i gradjanski pokret u Crnoj Gori ne zalaze se ni za kakvu arhaizaciju, ali nastoji da ocuva bogat fond crnogorske leksike i obezbedi dostojanstvo crnogorskog jezika u javnoj upotrebi - objasnjava prof. Perovic.
Zagovornici crnogorskog
Zagovornici crnogorskog jezika su Crnogorsko drustvo nezavisnih knjizevnika, Matica crnogorska, Dukljanska akademija nauka i umjetnosti (DANU), a zvanicnu notu ovakvom zahtevu dao je i crnogorski ministar prosvete Slobodan Backovic, inace fizicar po struci, koji se priklonio predlogu za uvodjenje crnogorskog jezika. Gotovo identicna objasnjenja su da bi i crnogorci jezik kojim govore trebalo da nazovu svojim etnickim imenom, kao sto su to ucinili svi narodi koji su nekada govorili srpsko-hrvatskim jezikom. Kao odgovor u samoj Crnoj Gori usledila je najava grupe profesora, pisaca, novinara i drugih javnih radnika, na cijem je celu Jovan Cadjenovic, o osnivanju udruzenja za odbranu srpskog jezika i cirilice u Crnoj Gori.
BLIC
www.pcnen.cg.yu/
