Sta pokazuju prvi nezvanicni rezultati popisa stanovnistva o nacionalnoj strukturi:
Crnogorci ne mogu sami do nezavisne drzave
Nacionalna struktura i projekat obnove drzavne nezavisnosti, u Crnoj Gori dvije uzajamno povezane kategorije, izgleda da ce i dalje ostati toliko skopcane da ova druga jos moze samo da tapka u mjestu. Ne ostvare li se sve ucestalije procjene da ce se Crna Gora i Srbija, po ugledu na Cesku i Slovacku, sporazumno rastaviti, Crnu Goru ceka repriza uzavrelih tenzija privremeno umirenih beogradskim sporazumom. Bez grupacije koja dominira.
Prvi nezvanicni rezultati popisa stanovnistva sugerisu znacajan obrt na nacionalnoj karti Crne Gore u odnosu na 1991. Broj gradjana koji su se nacionalno izjasnili kao Srbi daleko je veci i prema prvim proracunima bice oko 30 odsto. Takodje, pocetne racunice govore da bi, sa 62 odsto iz 1991, procenat Crnogoraca mogao da padne cak ispod 50 odsto.
Jednu petinu stanovnistva cine Muslimani-Bosnjaci - mnogo veci procenat stanovnika islamske vjere opredijelio se za nacionalnu odrednicu Bosnjak - zatim Albanci, Hrvati i Romi, s tim sto je u nekim opstinama zabiljezen znacajan postotak onih koji ovog puta nijesu htjeli nacionalno da se opredijele. I to u opstinama gdje je dominatno stanovnistvo pravoslavne vjere.
Ukoliko broj Crnogoraca bude manji od 50 odsto, ostaje pitanje sta znaci za drzavni projekat to sto nema vecinskog naroda. S obzirom da je Crna Gora proklamovana gradjanska drzava to bi moglo biti irelevantno, ali na drugoj strani i izuzetno podsticajno za gromoglasne zagovornike opstanka zajednice sa Srbijom.
Opet, postoji najbrojnija nacionalna grupacija, a o drzavnom statusu Crne Gore odlucuju svi gradjani. Na prvi pogled, uz tradicionalnu naklonost manjina drzavnoj nezavisnosti, utisak je da bi Crnogorci, iako ce najvjerovatnije biti na granici od 50 odsto, mogli iznijeti drzavni projekat. Posljednja istrazivanja -javnog mnjenja, medjutim, pokazuju da se u to zasada ne treba kladiti.
Istrazivanjem CEDEM-a od septembra ove godine utvrdjeno je da samo 55,2 odsto Crnogoraca bezuslovno podrzava obnovu drzavne nezavisnosti, 20,8 odsto je protiv, a 18,6 je neopredijeljenih. Gradjani koji su se izjasnili kao Srbi mnogo su kompaktniji u zalaganju za zajednicu - samo njih 3,9 odsto glasalo bi za suverenu Crnu Goru, 77,5 je odlucno protiv, dok je 18,6 neopredijeljnih. Muslimani-Bosnjaci, njih 68,2 odsto, prizeljkuje nezavisnost Crne Gore, a svega 6,8 je protiv. Zbog nestratifikovanog uzorka, CEDEM nije imao pouzdane podatke za raspolozenje Albanaca prema drzavnom statusu, ali analiticari vjeruju da je medju Albancima u Crnoj Gori mozda i najveci procenat onih koji podrzavaju drzavnu nezavisnost.
U strankama koje se zalazu za zajednicu sa Srbijom obradovani su prvim rezultatima popisa koje tumace kao dokaz da su integristicke snage jace nego indipendisticke.
Predsjednik Narodne stranke Dragan Soc smatra da, sto se tice drzavnog projekta, rezultati popisa nece pokazati nista sto se vec nije vidjelo na izborima 2001.godine.
- Pokusaj gradjenja Crne Gore i crnogorskog identiteta na antisrpstvu pokazao se stetnim i pokazao je koliko je to u sustini anticrnogorski projekat. Mi cemo sacekati sa objavljivanjem zvanicnih rezultata popisa, mada imamo rezerve prema njima zbog toga sto mislimo da popis nije bio slobodan. Ali, oni koji su htjeli da znaju, znali su i prije popisa na osnovu svih ovih procesa koji su se desavali, narocito zadnjih 4-5 godina, da popis nece pokazati nista novo. Po popisu iz 1991. ako se ne varam u Beranama je bilo devet odsto Srba. Izbori 2001.godine su bili izbori oko drzavno-pravnog statusa, pa smo vidjeli opredjeljenje biraca i u Pluzinama, Beranama i u Pljevljima. Prema tome, popis se danas u tim podrucjima priblizava onome sto je stanje istorijske svijesti tih gradjana - naglasava Soc.
Prema njegovim rijecima, vecinski narod postoji u svakom slucaju jer je "Crna Gora srpska koliko crnogorska".
- Za mene postoji vecinski narod. Da li ce se oni iskazivati kao Srbi ili Crnogorci to je potpuno jedno te isto. Ako neko insistira na toj podjeli onda taj radi protiv istorijskog identiteta i protiv interesa Crne Gore - ocjenjuje predsjednik NS.
U vladajucoj stranci napominju da je sve politicko djelovanje vecine opozicionih stranaka prije i u toku popisa bilo ciljano da se pokaze kako nema dovoljno Crnogoraca za samostalnu Crnu Goru, pa da se sljedstveno tome i referendum dovede u pitanje.
- Ne treba sumnjati u takav jedan motiv i cilj da je sve bilo smisljeno kako bi se projekat nezavisne Crne Gore doveo u pitanje i na taj nacin predstavio kao nesto sto nema izgleda. Medjutim, sve se to mora provjeriti na referendumu. Tu ce se vidjeti ima li i crnogorskih Srba koji ce htjeti da imaju svoju samostalno i medjunarodno priznatu Crnu Goru. Poznato je da ima ne mali broj ovih koji se zaista osjecaju Srbima a koji hoce da imaju svoju drzavu - istice clan rukovodstva DPS i potpredsjednik parlamenta Dragan Kujovic.
On je ubijedjen da rezultati popisa, ma kakvi bili, ne mogu odloziti niti ukinuti referendum o crnogorskoj samostalnosti.
- Naravno, ako prethodno ne dodje do sporazumnog razlaza sa Srbijom. I dalje vjerujem u uspjesne rezultate referenduma u smislu dobijanja nezavisnosti medjunarodno priznate Crne Gore. I dalje vjerujem u taj projekat bez obzira na rezultate popisa.
Nije potrebno da postoji vecinski narod da bismo imali samostalnost, jer poodavno Crna Gora stoji na putu gradjanske drzave. Mozemo poci od toga koji je najbrojniji narod u Crnoj Gori, ali ja to ostavljam po strani. Meni je bitno da se odgovori na pitanje da li vecina gradjana Crne Gore zeli Crnu Goru kao nezavisnu samostalnu drzavu - kaze Dragan Kujovic.
Nedjeljko RUDOVIC
Kujovic: Rezultati partijskog rada
- Ako bi zaista tako stajala stvar sa procentom crnogorske nacionalne pripadnosti, onda bi to sasvim sigurno bio prvenstveno politicki, odnosno partijski popis. Onda bi to bio rezultat politickog, odnosno partijskog rada i osmisljenog pritiska koji je izvrsen na gradjane. Za dokazivanje ove tvrdnje dovoljno je uporediti procente sa popisa iz 1991.godine i sada, samo 12 godina poslije. Nece valjda neko reci da je moguce da se za tako kratko vrijeme toliko radikalno promijeni nacionalna struktura, nacionalna osjecanja i nacionalna pripadnost - smatra Dragan Kujovic. Kako je kazao, samo je moguce da se ljudi iz politickih razloga predstavljaju "drugacije nego sto se stvarno osjecaju i drugacije nego sto su se osjecali njihovi preci stotinama godina". - Ono sto se odvijalo na javnoj sceni, da ne govorimo o politickom radu koji je isao mimo ociju javnosti, skupa moze dati krivu sliku o nacionalnoj pripadnosti. Da sacekamo i procenat onih koji se nijesu nacionalno izjasnili i u kojim je opstinama taj procenat visok - napominje Kujovic.
Manipulacije procentima vodice u konflikt
- Da li ce biti podjela ne zavisi od toga da li ce biti 45 posto Crnogoraca i 35 posto Srba nego da li ce neko insistirati da gradi srpstvo u Crnoj Gori sukobljavajuci ga sa crnogorstvom, odnosno crnogorstvo sukobljavajuci ga sa srpstvom. Ako svatimo da je crnogorstvo i srpstvo istorijski jedno te isto, onda apsolutno nema nikakvih konflikata. Nema ih ako svatimo da se gradjanska drzava gradi izgradnjom demokratije, postovanjem prava covjeka i gradjanina, odgovornom vlascu, postenom upravom bez manipulacija nacijama i vjerama, onda mislim da nema nikakvih problema za buducnost Crne Gore. Ako neko zeli da manipulise procentima Srba ili Crnogoraca i gradi jedan identitet kao neprijateljski drugom, onda su otvoreni putevi za konflikt i antigradjansku Crnu Goru - smatra Dragan Soc.
VIJESTI
www.pcnen.cg.yu/
