Danas se u Srpskoj pravoslavnoj crkvi proslavlja spomen na Svetog Nikolu Čudotvorca, arhiepiskopa mirlikijskog. Ovaj nepokretni praznik obeležen je u crkvenom kalendaru crvenim slovom, što znači da je u grupi zapovednih praznika koje slave svi vernici, a ne samo oni kojima je ovo porodična ili esnafska slava. U Bogoslužbenom ustavu Srpske crkve Nikoljdan je, kako se u srpskom narodu naziva današnji praznik, svrstan u drugu od šest grupa u koje su prema rangu i značaju podeljeni svi crkveni praznici u godini, pa je u tipiku označen crvenim krstićem sa horizontalno postavljenim polukrugom, što je znak Srednjeg praznika prve vrste. Nikoljdan pripada grupi nepokretnih praznika, što znači da se slavi uvek istog datuma, 6. decembra po starom, odnosno 19. decembra po novom kalendaru.
U životopisu ovog svetitelja, revnosnog zaštitnika hrišćanske vere, putnika i mornara, koji se upokojio na današnji dan 343. godine, zapisano je da je bio sin bogatih roditelja iz grada Patare u Likiji. Bio je jedinac pa je, kad su mu roditelji umrli, svoju veliku imovinu razdelio kao pomoć siromasima, ništa ne zadržavši za sebe. Još za života postao je slavan i poznat kao čudotvorac, zaustavljajući, recimo, buru na moru i spasavajući brodove kojima je priticao u pomoć, nestajući iznenadno kao što se i pojavljivao. O njegovoj iskrenoj i nepokolebljivoj veri je ostalo zapisano da se, učestvujući kao arhiepiskop mirlikijski na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine, nije uzdržao slušajući besedu jeretika Arija, pa ga je ošamario. Zbog tog šamara je udaljen sa Sabora i oduzeto mu je episkopsko dostojanstvo, ali se te noći Bogorodica javila nekolicini arhijereja u snu, rekavši im da vrate Nikolaja mirlikijskog na Sabor i vrate mu episkopski čin, što su oni poslušali.
Sveti Nikola je najveća srpska slava, jer ga kao krsnu slavu slavi najviše
Srba. O kultu ovog svetitelja među vernicima Srpske pravoslavne crkve govori i
podatak da mu je na području pod jurisdikcijom SPC u zemlji i dijaspori
posvećeno više od 600 crkava i manastira, koji Nikoljdan slave kao hramovnu i
manastirsku slavu. Uz izreku u našem narodu "da je o Nikoljdanu svaki Srbin na
slavi: ili kao domaćin, ili kao gost", postoji još jedna koja kaže da ovaj
svetac "uvek dolazi na belom konju". Ova izreka znači da je Nikoljdan gotovo
nezamisliv bez snega (što je nekad obavezno i bilo), ali podseća i na verovanje
naših predaka da je Nikolaj Čudotvorac noć uoči ovog praznika – koji mu je
hrišćanska crkva posvetila zbog zasluga u širenju vere i očuvanju njene čistote
– jašući na belom konju pod okriljem mraka delio poklone deci koja su prethodne
godine bila dobra. Zato su mnogi mališani uoči Nikoljdana ostavljali očišćenu
obuću u prozore, očekujući da će u njoj sutradan naći poklone. Ovaj običaj se u
našoj zemlji posle Drugog svetskog rata gotovo potpuno izgubio, a u Rusiji i
znatno pre – odmah posle Oktobarske revolucije, jer su mališani u pravoslavnim
zemljama naučeni da se raduju Deda Mrazu, iako je Sveti Nikolaj stariji od njega
čitavih 13 vekova.
 |
|
Trpeza je
posna, pa su prodavci ribe juče imali berićetan dan |
Kako je današnja slava uvek u vreme Božićnog posta, to se za nju obavezno sprema posna hrana. Duhovnici povodom toga poučavaju da "nikakve duhovne koristi od slave neće imati oni svečari koji Nikoljdan slave uz pečenje, torte i ostala mrsna jela". Kako se svaka slava sprema upravo zbog duhovne koristi i napretka porodice koja je slavi, onda nema nikakvog smisla crkveni praznik proslavljati ne poštujući crkvene kanone, a to upravo čine oni koji za Nikoljdan pripremaju mrsna jela.
Za najmasovniju srpsku slavu od jela se već tradicionalno sprema riba, kako i priliči zaštitniku voda, sarma s pirinčem i jela od kiselog kupusa i sušenog povrća, prebranac ili tučeni pasulj, pita s pirinčem, posne pihtije i razni posni kolači: suva pita, baklava, kuglice od suvog grožđa, smokava i oraha. Od vrste jela i njihove količine mnogo su važniji sveća, slavski kolač, žito, vino i ikona svetitelja kojem je praznik posvećen. Oni, uz zapaljeno kandilo, čine suštinu pravoslavnog proslavljanja krsne slave. Porodična proslava na kojoj nema toga, nije slava već obična gozba.
Njegova svetost patrijarh srpski gospodin Pavle služiće danas svetu arhijerejsku liturgiju u Nikolajevskoj crkvi u Zemunu, koja Svetog Nikolaja, arhiepiskopa mirlikijskog i čudotvorca, proslavlja kao svog patrona i zaštitnika.
M. Kuburović
(Foto: L. Vuletić)
