Šta je čitao genije
Izložba „Teslina lična biblioteka - knjige sa posvetom“
Piše: Emilija Radibratović
Najodličnijem američkom Slovenu, jugoslovenskom rodoljubu, prijatelju mlade generacije i dobrotvoru, samo je jedna od posveta koje se mogu videti na sačuvanim knjigama koje je Tesla dobijao od svojih prijatelja, poznanika i poštovalaca. Na izložbi „Teslina lična biblioteka - knjige s posvetom“ nedavno otvorenoj povodom Dana Muzeja Nikole Tesle, nalazi se deo biblioteke muzeja, i to onaj koji obuhvata monografske publikacije iz fonda od ukupno 904 naslova. One ne samo da govore o Teslinom širokom obrazovanju, već i o ljudima njegovog vremena sa kojima je bio u kontaktu i njihovom ogromnom poštovanju prema slavnom naučniku.
Iz oblasti nauke Tesla je izučavao Maksvela, Ajnštajna, Kelvina i druge manje poznate autore, od publikacija iz domena tehnike najviše se bavio inženjerskim priručnicima, a takođe su ga zanimale knjige iz medicine i stomatologije, pošto se, između ostalog, bavio primenom struja visoke frekvencije u medicini, a i voleo je da se sam leči. Među izloženim publikacijama ima i matematičkih tablica, enciklopedija i rečnika - jednojezičnih i višejezičnih. Inače, većina Teslinih knjiga (skoro 70 odsto) je na engleskom jeziku, na srpskom ih ima oko 14 odsto, dok su ostale na nemačkom, francuskom i italijanskom jeziku.
Da je Tesla negovao i ljubav prema umetničkoj književnosti, svedoče dela Manzonija, Leopardija, Fenelona, Voltera, zatim Dučića, Rakića, kao i „Srpske narodne pesme“ koje se, takođe, nalaze u njegovoj biblioteci. Veliki naučnik je čitao i filozofe - Lao Cea i Marka Aurelija, a zanimljivo je da je čuvao svaku publikaciju koju je dobio, čak i ako ga njen sadržaj nije interesovao. Tako su ostali mnogi nerazrezani listovi knjiga koje je dobijao kao član Srpske kraljevske akademije i Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti. Nažalost, u fondu muzeja u Beogradu ne postoje sve knjige koje je Tesla popisivao u sopstvenoj biblioteci, pa tako nije pronađena nijedna knjiga pesama Jovana Jovanovića Zmaja, koga je Tesla najviše voleo od svih naših pesnika, zatim Geteov Faust, za koga se priča da ga je znao napamet, niti jedna jedina knjiga Marka Tvena sa kojim je bio u prijateljskim odnosima.
Na osnovu posveta u knjigama i propratnih pisama danas možemo da zaključimo da su među Teslinim poštovaocima bili najugledniji ljudi toga vremena, kao što su Milutin Milanković, Jovan Dučić, Milan Budimir, Moris Gest, Džek Kraford... Tu je zatim prepiska sa mnogobrojnim kolegama i saradnicima, naučnicima i inženjerima, od kojih je verovatno najznačajniji Tomas Kamerford Martin. Među Tesline prijatelje svrstavaju se Artur Linč, Ričmond Pirson Hobson, Mej Klajn, „prinčevski par“ Lazarović - Hrebljanović, kao i njegov najiskreniji prijatelj i jedini s one strane koja ga povezuje sa domovinom, Paja R. Radosavljević, doktor psihologije rodom iz sremskog sela Obrež, sa kojim je održavao najprisnije odnose i čijim su se posredstvom mnoge knjige naših emigranata našle u Teslinoj biblioteci. Izložba u Muzeju Nikole Tesle trajaće do 15. januara 2004.
| Prepiska sa Meštrovićem |
U Teslinoj biblioteci su i dve knjige sa posvetama velikog jugoslovenskog vajara Ivana Meštrovića: katalog njegove izložbe u Parizu i jedna monografskog karaktera. Njihov odnos jasan je iz telegrama iz 1939. godine. Tesla je, naime, gotovo uvek odbijao da ga portretišu, pa je to uspelo jedino princezi Ljvov-Parlagi, za čiju je sliku, danas izgubljenu, Tesla pozirao. Svi ostali portreti nastali su prema fotografijama. Tesla se obično izgovarao da nema vremena, ali je sa Meštrovićem bilo drugačije. U telegramu, on moli Meštrovića da izradi njegov portret „radi našeg potomstva i sveg slovenskog roda“, na šta mu umetnik ubrzo odgovara pozivajući ga u goste. Međutim, Tesla je tada već bio prilično star, tako da je i ovaj portret koji se danas čuva u Muzeju Nikole Tesle nastao prema fotografiji.
