Deset godina Daytona: Tri suprotstavljene opcije Mehmed AGOVIC
http://www.danas.org/article/2005/05/13/7e85a35c-1f99-4c13-ad04-674ad3f4f925
.html
Aktueliziranjem ideje iz evropskih parlamentarnih krugova o potrebi promjene
unutra�njeg uredenja Bosne i Hercegovine po kantonalnom principu, ponovo su
pokrenute intenzivne rasprave o interesima pojedinih nacionalnih zajednica u
toj dr�avi. I dalje se, medutim, forsiraju tri suprotstavljene opcije, medu
kojima je treci entitet u BiH ponovo aktuelan prijedlog.
Inicijativa o mogucnosti kantonizacije cijele BiH, u kojoj bi Republika
Srpska bila transformirana u jedan kanton, isto tako i Distrikt Brcko, u
bosanskohercegovackoj politickoj i strucnoj javnosti nije nai�la na podr�ku.
Osnovna zamjerka toj ideji, koju je nedavno aktuelizirala Doris Pack,
predsjedavajuci delegacije Evropskog parlamenta za odnose sa zemljama
jugoistocne Evrope, jeste da tako zami�ljena korekcija ustavnog uredenja ne
bi promijenila stanje sada�nje fakticke podjele u zemlji:
�Kanton bi svakako imao vlast ispod dr�avnog nivoa, ne�to slicno kao �to to
imaju, na primjer, kantoni u �vicarskoj ili savezne pokrajine u Njemackoj.
Iako je to te�ko porediti, s obzirom na razlicite okolnosti. Moram reci da
se u slucaju Bosne i Hercegovine ne zala�em za ukidanje Republike Srpske.
Rijec je samo o tome da se dr�ava Bosna i Hercegovina ucini funkcionalnijom.
Republika Srpska mo�e funkcionirati kao kanton i trebala bi zadr�ati vladu
sa ministarstvima koja su potrebna tom kantonu. Izmedu kantona i dr�ave ne
bi bilo drugog nivoa vlasti. Vlada BiH bi u tom slucaju imala znatno
sna�niju ulogu, jer bi kao takva bila partner Evropskoj komisiji, a ne
entiteti koji danas postoje. U pomenutom prijedlogu regionalizacije, trebalo
bi vidjeti koji bi nivo vlasti trebalo ostaviti na kantonalnom nivou, a �ta
je dr�avni suverenitet koji bi omogucavao funkcioniranje sistema.�
Politicki predstavnici u Republici Srpskoj i dalje insistiraju na ocuvanju
tog entiteta sa svim njegovim elementima dr�avnosti i odbijaju mogucnost
transformacije entiteta u kanton. Rje�enje dorade unutra�njih ustavnih
promjena vide u ukidanju takve organizacione jedinice u Federaciji BiH.
Bo�ko �iljegovic, potpredsjednik Srpske demokratske stranke:
�Za nas nije prihvatljiva ta varijanta, s tim �to smo mi cijelo vrijeme
govorili da ta ustavnopravna komplikovanost dolazi upravo iz Federacije BiH
koja ima deset kantona, deset skup�tina, preko stotinu ministarstava i tako
dalje. Potrebno je naglasiti da je od 150 ministarstava koja postoje u Bosni
i Hercegovini, ipak samo �esnaest u Republici Srpskoj. Znaci, mi predla�emo
prvo varijantu izmjena Ustava u Federaciji BiH u smislu ga�enja kantona i da
dobijemo dva nivoa vlasti � op�tinski nivo vlasti i entitetski nivo vlasti,
i da imamo dr�avni nivo vlasti kao treci. Ne mo�e se Republika Srpska svesti
na nivo kantona. Mislim da bismo ovim izmjenama, stvaranjem ovih nivoa
vlasti � op�tinskih, entitetskih i dr�avnih, zadovoljili te zahtjeve i da bi
to bila mnogo funkcionalnija dr�ava.�
Inicijativa Doris Pack ne bi ni�ta promijenila u smislu korekcija postojecih
podjela u BiH, s obzirom da bi Republika Srpska promijenila samo formu, a ne
i su�tinu, ka�e �ahbaz D�ihanovic, potpredsjednik Federacije BiH. On stoga
smatra da je neophodno izvr�iti drugacije, radikalnije promjene unutra�njeg
ustavnog uredenja BiH u skladu sa evropskim standardima:
�Polazeci od toga da treba, za razliku od sada�njeg stanja, buducu ustavnu
organizaciju BiH uspostaviti tako da ona zaista ima �ansu da postane
prosperitetna i moderna evropska dr�ava, Bosna i Hercegovina treba da ima
jednostavno, funkcionalno i moderno ustavno ustrojstvo i da ona jeste i
treba da bude moderno organizirana dr�ava. Mislim da je nu�no izvr�iti
regionalizaciju cijele dr�avne teritorije, uva�avanjem prvenstveno
objektivnih kriterija � ekonomskih, geografskih, komunikacijskih, kulturnih,
pa i demografskih kriterija. Trece, mislim da treba izvr�iti dosljednu
podjelu vlasti na zakonodavnu, izvr�nu i sudsku i osigurati da tako
uspostavljena trodijelna podjela vlasti funkcionira. Regije u BiH ne bi
trebale da imaju ustavne, niti zakonodavne nadle�nosti, ali bi trebale da
imaju odredene organe koji bi bili mjesta za ispitivanje razvoja i
osiguranje za ostvarivanje ekonomsko-socijalnog napretka. Ustavom BiH bi
takoder trebalo biti osigurano da uspostavimo razudenu lokalnu upravu i
samoupravu, sa osiguranim instrumentima i sredstvima za razvoj lokalne
samouprave grada i op�tine kao jedinica lokalne samouprave.�
Bo�o �epic, profesor Pravnog fakulteta Sveucili�ta u Mostaru, smatra da
ukidanje entiteta nije realno, s obzirom na postojece stanje politicke volje
u BiH. Zato on smatra realnijim uspostavljanje treceg entiteta, odnosno
koncept tri republike u okviru BiH, kako bi bio zadovoljen nacionalni
interes sva tri konstitutivna naroda:
�Moje je stajali�te da dokle god postoji jedna republika, to je asimetricna
dr�ava i da takva dr�ava dugorocno ne mo�e opstati sama, bez vojne i civilne
uprave medunarodne zajednice, kakvo je sada�nje stanje. Prema tome, ili tri
republike za tri naroda ili tri druge cjeline, da bi se rije�ilo nacionalno
pitanje. Ja na prvo mjesto stavljam, dakle, koncept tri republike, ali sam
otvoren i za to da to budu entiteti i kantoni i tako dalje, samo je pitanje
otpora srpske nacionalne politike. Pitanje je da li je i�ta prihvatljivo
osim republika. Dok postoji Republika Srpska, imaju pravo i Bo�njaci i
Hrvati na svoje republike. Ili se ono mora ukinuti ili ovo uspostaviti. Ali
mislim da bismo mnogo lak�e do�li do toga da se uspostave jo� dvije, nego da
se ukine postojeca, jer ne vidim nacina na koji se mo�e uopce ukinuti RS,
koja je tim medunarodnim dogovorima usvojena u Dejtonu kao kompromis na kome
je uspostavljen mir. �
S obzirom na aktuelnu ravnote�u politickih snaga u BiH, pravni strucnjaci
ocjenjuju da bi u redoslijedu funkcionalnih poteza u procesu ustavnih
promjena posebno va�no bilo raditi na realizaciji zahtjeva Evropske unije.
Profesor ustavnog prava iz Sarajeva Kasim Trnka:
�Po mom mi�ljenju, u ovom trenutku fokusiranje na pitanje � de li jedan, dva
ili tri entiteta, odvodi pa�nju od osnovnog pitanja i zapravo blokira proces
ustavnih reformi. Trebalo bi ici jednim postepenim putem. Prvi korak bi
mogao biti da se ustavno zajamci ono �to je vec do sada ucinjeno. Pocev�i od
oru�anih snaga BiH, od dr�avne granicne slu�be, od pro�irenog Vijeca
ministara i veceg broja agencija, od poreske uprave i tako dalje, da to
postane ustavna kategorija, kako bilo koja sljedeca vlada to ne bi mogla
dovoditi u pitanje. A drugo, da se fokusiramo na ispunjavanje svih onih
�esnaest uslova koje EU postavlja pred Bosnu i Hercegovinu, a od kojih se
barem deset tice ustavnih promjena. Prema tome, ako organiziramo ovo �to od
nas zahtjeva Evropska unija, time cemo afirmisati ljudska prava na cijeloj
teritoriji BiH, time cemo afirmisati demokratske institucije i demokratski
nacin odlucivanja, time ce se onda stvoriti ambijent u kome cemo relaksirano
govoriti i o mogucem preustroju unutra�njeg administrativnog uredenja. Pa
bi, po mom mi�ljenju, to mogle biti ekonomske regije, koje ce biti
uspostavljene po nekoj logici, s obzirom na recimo gravitacione centre.
Svugdje u istoriji se pokazalo da su veliki gradovi postali gravitacioni
centri svoje okoline.�
poslati clanak e-mailom
e-mail adresa primaoca
va�e ime:
va�a e-mail adresa:
Petak, 13. maj/svibanj 2005
Uzeti sudbinu u svoje ruke
Cetvrtak, 12. maj/svibanj 2005
Srpska Informativna Mreza
[email protected]
http://www.antic.org/
