[sim] Revolucija je pocela u Kraljevu, pa se prosirila na celu Srbiju

[ANTIC.org-SNN]

DESETOGODIŠNJICA DEMOKRATSKIH PROTESTA 1996-1997. (1) - piše Ivan Rajović Revolucija je počela u Kraljevu, pa se proširila na celu Srbiju    Ovog meseca, tačnije 18. novembra, navršava se deset godina od najvećih demokratskih protesta u našem gradu, na kojima su građani punih 97 dana protestovali protiv krađe glasova na izborima i tražili smenu tadašnjeg režima. I mada mnogi sebi pripisuju velike zasluge u ovom istorijskom događaju koji, kako se pokazalo, nije dao očekivane rezultate, dokumenta govore da je protest započeo u Kraljevu, potom u Nišu, pa Beogradu, a onda je zahvatio čitavu Srbiju. Nažalost, ovom događaju nije posvećena odgovarajuća pažnja u vremenima koja su potom nastupila, a koja karakterišu previranja u svim oblastima života, pa bi se shodno tome moglo zaključiti da i deset godina kasnije živimo u demokratskim promenama koje su tada tek započete, a pitanje je kada će biti i definitivno okončane. Povodom ovog datuma, koji neizostavno spada u jedan od najznačajnijih u novijoj istoriji Kraljeva, ,,Ibarske novosti" će u narednim brojevima pokušati da sa distance od deset godina svoje čitaoce podsete na vreme kada je sa snegom ,,proleće stiglo u Kraljevo", na trenutke, produžene u mesece, koji ostaju u sećanju svakog šetača, na izneverena očekivanja i još mnogo toga. Tekst koji objavljujemo u ovom broju zapravo je izvadak iz prezentacije našeg grada na sajtu www.kraljevo.com, a tiče se odrednice Novija istorija Kraljeva. Pored knjige ,,Zajedno pred Milutinom" i ,,Kraljevačkih novina", ovo je jedini zvanični dokument koji obrađuje ovu temu i pridaje joj značaj koji ona zaslužuje i kojim se Kraljevo, na pravi način, legitimiše u svetu putem Interneta. POČETAK U prostorijama SPO, početkom 1996. godine predstavnici parlamentarnih opozicionih stranaka u Kraljevu potpisali su Sporazum o zajedničkom učešću na predstojećim lokalnim izborima. Poštujući odredbe Sporazuma Koalicije ,,Zajedno", po kojima se u koaliciju ulazi na osnovu rezultata izbora iz 1993. godine, sporazum su potpisali predsednik Opštinskog odbora SPO Milomir Šljivić, predsednik Opštinskog odbora DS Svetlana Stanić i potpredsednik Opštinskog odbora DSS Zoran Karaičić. Prema onome što je potpisano, na listi od 70 kandidata za odbornika SO Kraljevo SPO će imati 37, DS 23, a DSS 10 kandidata. Trećeg novembra održava se prvi krug izbora. Od 105.216 upisanih birača u Kraljevu je na izbore izašlo 68.659 ili 65,25 odsto. Za ,,Zajedno" je glasalo 22.067, za SPS 19.402, za JUL 11.347, SRS 8.694, Novu Demokratiju 1.097 i za GG 1.515 birača. Posle prvog kruga glasanja, odbornička mesta u Kraljevu obezbedilo je pet kandidata ,,Zajedno" i jedan iz SPS-a, dok će se za preostala 64 mandata, u drugom krugu, boriti 54 kandidata ,,Zajedno", 52 SPS, 14 JUL, osam SRS i dva iz ND. Koalicija ,,Zajedno" ima bolje rezultate na 48 mesta, što govori o ubedljivoj prednosti opozicije pred konačnom odlukom. Petog novembra, TV Kraljevo u informativnoj emisiji ,,Danas" u 19 časova objavljuje pregled rezultata. ,,Zajedno" postaje reč koja dominira pregledom rezultata lokalnih izbora. Ovakva ,,omaška" više se neće događati na lokalnoj televiziji. Narednih dana, televizija će nas izveštavati o stočnoj privredi i drugim sudbonosnim događanjima iz oblasti poljoprivrede, turizma i sporta. Prognoza vremena postaje jedna od najvažnijih vesti. Direktor TV Kraljevo i kandidat SPS-a Milanko Danilović, između dva kruga glasanja, prima u radni odnos 16 lica, uglavnom novih članova SPS-a. Od 12. do 16. novembra počinje prljava predizborna kampanja: U emisijama ,,Okrugli sto" od 12. i 14. novembra, Dragan Dugalić iz SPS-a vređa koaliciju ,,Zajedno". Simulirajući duhovitost, on siluje istinu. JUL do 17. novembra po selima u okolini Kraljeva deli đubrivo seljacima. SPS istupa sa letkom ,,Ne dozvolite da Kraljevo bude opozicija Srbiji i Jugoslaviji". Preti se da će Republika prestati da finansira Kraljevo... KRALjEVO NE SME PASTI! Gorica Gajević izdaje nalog da Kraljevo ne sme pasti u ruke opozicije ni po koju cenu; pouzdane informacije već tih dana ukazuju da će socijalisti izazivati masovne nepravilnosti i ekscese na biračkim mestima 17. novembra kako bi uticali na poništavanje glasova. U biračkim odborima, na mestima gde se u drugom krugu nadmeću kandidati SPS i ,,Zajedno", u biračkom odboru je 10 lica, od toga samo dva iz ,,Zajedno". Štampa se višak od 6.754 glasačka listića, koji su prisebnošću predstavnika koalicije u OIK uništeni. Nikada se neće znati koliko je glasačkih listića odštampano ,,ilegalno". A da je toga bilo, pokazaće događanja koja slede. Sedamnaestog novembra počinje glasanje. Već tokom dana počinju veliki problemi: počinje ubacivanje dodatnih listića, udaljavanje članova biračkih odbora koalicije ,,Zajedno"... Posle prebrojavanja glasova, na IJ gde su kandidati ,,Zajedno" pobedili, počinje krađa glasačkog materijala, preglasavanje u biračkim odborima, kao i ponovno ubacivanje glasačkih listića. Nalazili su se svuda: u kutijama, pored peći, u dvorištu oko biračkih mesta... Oko 22 časa, pred prostorijama Demokratske stranke u Kraljevu u Karađorđevoj ulici, gde se inače nalazi štab koalicije ,,Zajedno", počinje okupljanje građana. Broj građana se do 23 časa povećao na nekoliko hiljada. Po prispelim zapisnicima, kandidati ,,Zajedno" odneli su pobedu u drugom krugu na 31. izbornoj jedinici, što je uz pet kandidata iz prvog kruga činilo većinu od 36 odbornika. U tom trenutku počinje slavlje koje se brzo prenosi do Trga srpskih ratnika, gde kod ,,Milutina" veselje traje nekoliko časova. Osamnaestog novembra, suočeni sa beskrupuloznim ponašanjem SPS i OIK, član komisije, adv. Vladimir Ilić i narodni poslanici Mile Korićanac, Marko Petrović i Slavko Nedeljković stupaju u štrajk glađu u prostorijama OIK. Do isteka ovog roka, SPS nije podneo prigovore povodom izbora. Negde oko 21 čas, predsednik OIK Aleksandar Petrović izvlači iz džepa primerak papira, predstavljajući ga ostalim članovima komisije kao prigovor SPS-a (kako se kasnije ispostavlja, ne jedan, već 16 prigovora na jednom listu papira) i zavodi ovaj prigovor u zavodnu knjigu OIK, a upisuje vreme prijema 19.20 časova. Član OIK ispred koalicije ,,Zajedno" adv. Ilić traži da mu se dozvoli da pročita prigovor, ali mu to biva uskraćeno. OIK sve prigovore SPS-a usvaja, a prigovore ,,Zajedno" odbija. JAJIMA NA “JAJARE” Devetnaesti novembar - prvi dan protesta. Oko 21 čas članovi OIK beže iz opštine na sporedan izlaz, iako nikome nije jasno zbog čega i od koga beže. TV Kraljevo počinje propagandnu aktivnost, a krađu izbora ne pominje. U Kraljevo prispevaju jake snage specijalne milicije iz Čačka (interventni vod), iz Novog Pazara i Raške. Mobiliše se rezervni sastav milicije. Milicija je unutar i ispred zgrada opštine, ,,Komiteta", Televizije. Sledećih dana nastavljaju se protesti. Protest vodi Ivan Rajović, a vesti čita Verica Anđelković. Počinje bacanje jaja na ,,jajare". Pojavljuju se fleke na zgradama koje oličavaju SPS-ovu vlast: ,,Komitetu", Okružnom sudu, Televiziji, zgradama u kojima stanuju SPS funkcioneri... Dvadesetog novembra ,,Zajedno" podnosi krivičnu prijavu protiv predsednika OIK Aleksandra Petrovića zbog falsifikovanja službene isprave. Dvadeset drugog novembra, posle pet dana štrajka glađu, milicija izbacuje štrajkače na ulicu. OIK poništava izbore na 16 izbornih jedinica, a kao datum ponovnog glasanja određuje se 1. decembar. ,,Zajedno" bojkotuje ponovno glasanje. Predsednik OIK Aleksandar Petrović i sekretar SO Krsta Stojadinović podnose ostavke... Prvog decembra na Trgu kod ,,Milutina" konstituiše se Skupština Slobodnog Kraljeva. Protesti postaju masovni. Svake večeri, ispred ,,Milutina" se okuplja najmanje 10.000 Kraljevčana. Okupljenim građanima se sa ,,Milutina" obraćaju poznate ličnosti srpske politike, kulture i javnog života. Između ostalih, u Kraljevu su tih dana i Vuk Drašković, Zoran Đinđić, Dušan Kovačević, Branislav Lečić, Milan Komnenić, Vladan Batić, Ljiljana Blagojević, Mihajlo Kovač, Slobodan Gavrilović, Ljiljana Lašić, Dara Džokić i mnogi, mnogi drugi. Kraljevo štampa i 17 brojeva svojih ,,Kraljevačkih novina", koje u početku uređuje Dimitrije Jovanović, a potom Ivan Rajović, i koje postaju, uz beogradsku ,,Demokratiju", glavno informativno glasilo protesta. PIŠTALJKE, ŠERPE, MOTORNE TESTERE... Počele su i redovne protestne šetnje. Posle mitinga povorka od desetak hiljada šetača kretala se gradom zviždeći i mirno protestujući. Svaki dan je imao i svoje parole u zavisnosti pored kojih institucija ili pored čije zgrade se prolazilo... Opština, Opštinski sud, zgrada ,,Komiteta" u kome je OO SPS, Okružni sud, Dom društvenih u kojem je smeštena TV Kraljevo i dopisništvo RTS, zgrada SUP... Kuće i stanovi: Mirka Raičića (koji je sa svojih ulaznih vrata sklonio pločicu sa imenom!!), Miroljuba Jovanovića u Ribnici, Aleksandra Petrovića iz OIK... Demonstranti na proteste dolaze sve opremljeniji i uigraniji. Sveće, trube, pištaljke, pa čak i jedna motorna testera, postali su sastavni deo arsenala kojim se stvara neopisiva buka na akustičnom trgu, kao svojevrstan vid protesta i izražavanja opštenarodnog nezadovoljstva. Drugog decembra, oko 15 časova, studenti Mašinskog fakulteta u Kraljevu prošetali su gradom noseći transparent na kome je pisalo ,,Nismo mi zapalili žito". Otpozdravljajući građanima, koji su ih vidno uzbuđeni sa simpatijama i oduševljenjem pozdravljali, mašinci, njih oko 200, laganim hodom obišli su iste one institucije koje su prethodnih večeri obilazili demonstranti. Sledećeg dana transparent je bio: ,,Šta će biti s kućom, tata", a posle se ustalio na ,,Studentski protest '96.". NOVINARI SE OGRAĐUJU OD UREĐIVAČKE POLITIKE Sedamnaestog decembra, novinari i tehnička ekipa ,,Ibarskih novosti", Radio i Televizije Kraljevo izdaju saopštenje za javnost u kome se ograđuju od uređivačke politike svojih medija i pozivaju na Kodeks Saveza novinara Jugoslavije o borbi za slobodno i pravovremeno inormisanje. Saopštenje je potpisalo 39 radnika JP ,,Ibarske novosti". Dvadesetog decembra (petak) Socijalisti pokušavaju ,,na divlje" da konstituišu Skupštinu opštine Kraljevo i pozivaju 25 odbornika ,,Zajedno". Pred opštinom se od jutarnjih časova okupljaju građani uz glasno izražavanje protesta zbog nasilja nad istinom i pravdom. Socijalistima ne polazi za rukom da konstituišu svoju skupštinu, pa se povlače u prostorije Raškog okruga gde proglašavju da je sednica SO održana i da su na toj ,,sednici" izabrani: za predsednika SO Zoran Jablanović, potpredsednika Zoran Bojanić, a predsednika IO Zoran Vukadinović. Iste večeri, delegaciju ,,Zajedno" iz Kraljeva primila je delegacija OEBS-a u Beogradu. Tom prilikom uručena je originalna izborna dokumentacija iz Kraljeva. Dvadeset trećeg decembra SPS organizuje kontramiting na gradskom Trgu u 14 časova. Od nekoliko stotina ,,sledbenika lika i dela Slobodana Miloševića", više od polovine dovezeni su autobusima iz lokalnih opština. Odvojeno kordonom milicije, stajalo je više hiljada pristalica koalicije ,,Zajedno", koja je donela i objavila odluku o ignorisanju ovog skupa. Kontramiting je trajao 18 minuta, pre nego što su, izviždani i šikanirani, otišli sa Trga. Dvadeset sedmog decembra u Ženevi bivši španski premijer Felipe Gonzales izjavio da je srpska opozicija pobedila na lokalnim izborima u 13 opština u Srbiji (naravno, i u Kraljevu) i u devet opština u Beogradu. Gonzales je predvodio misiju OEBS, čiji je zadatak bio da utvrdi relevantne činjenice u vezi sa poništenim lokalnim izborima. Više od 30.000 građana, što je više od polovina stanovnika Kraljeva, dočekalo je Srpsku Novu godinu na centralnom gradskom trgu pred ,,Milutinom". Tačno u ponoć, nebo su osvetlili buketi ispaljenih raketa, a grad je prosto podrhtavao od buke iz svih raspoloživih stredstava, u upotrebi već 58 dana. Okupljenim građanima Novu godinu su, pored ,,običnih" građana, čestitali i predsednici Opštinskih odbora stranaka koalicije, kao i lokalni narodni poslanici Skupštine Republike Srbije. MILICIJA TRENIRA STROGOĆU Dvadeset trećeg januara, policija je tukla građane koji su automobilima pokušali da blokiraju saobraćaj na Ibarskoj magistrali, kod ,,Zlatne doline". Pretučeni su Milivoje Kostić, narodni poslanik, Marko Petrović, profesor, Želimir Bučevac i Ivan Rajović. Marko Petrović, iako poseduje poslanički imunitet, biva priveden u SUP Kraljevo, a Kostić je prebačen u stanicu hitne pomoći. Druga grupa građana, među kojima su bili Mile Korićanac, narodni poslanik DS, Milomir Šljivić, predsednik OO SPO, i Svetlana Stanić, predsednik OO DS, uspela je da u potpunosti blokira saobraćaj tokom tri sata u Progorelici. Kolona blokiranih vozila bila je duga nekoliko desetina kilometara. Kraljevo je bilo u protestima sve do stupanja na snagu čuvenog LEDX SPECIALIS-a Slobodana Miloševića, koji potvrđuje rezultate drugog izbornog kruga za lokalne organe vlasti od 17. novembra. Protesti su okončani 25. februara. U petak, 21. februara, održana je konstitutivna sednica SO Kraljevo. Skupštinska sala je osvećena. Taj čin obavio je Njegovo preosveštenstvo vladika gornjokarlovački Nikanor, uz činodejstvovanje sveštenika i monaha Eparhije žičke. Neposredno pre toga, 36 odbornika Koalicije ,,Zajedno" položilo je, opet uz službu božju, zakletvu u kraljevač-koj crkvi Svete trojice. Za predsednika SO Kraljevo izabran je dr Radoslav Jović (SPO), za potpredsednik prof. dr Predrag Stojanović (DHSS), a za predsednika Izvršnog odbora Miodrag Sretović (DS). Novi sekretar SO je Slaviša Vojinović (DS). Izabrano je i 10 članova Izvršnog odbora i potpredsednik tog visokog tela Milija Slavković (SPO). Za kraj, podatak da je za sve predložene kandidate glasao i po jedan predstavnik opozicionih stranaka (JUL, ND i SRS). (nastaviće se)